GIíI THIÖU PH¦¥NG PH¸P

MéT PH¦¥NG PH¸P Næ HIÖU QU¶ NH»M GI¶M KHO¶NG C¸CH V¡NG XA CñA §ÊT §¸ TR£N C¸C Má Lé THI£N

NGUYÔN AN PH¦¥NG1, TRÞNH MINH C¦¥NG2

1C«ng ty Than néi ®Þa; 2Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam

Tãm t¾t: Bµi viÕt giíi thiÖu mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ ph­¬ng ph¸p næ trong m«i tr­êng nÐn nh»m gi¶m thiÓu t¸c ®éng cã h¹i do sù v¨ng xa nguy hiÓm cña ®Êt ®¸ khi næ trªn c¸c má lé thiªn.

Trong thêi gian gÇn ®©y, t¹i c¸c má khai th¸c lé thiªn ë ViÖt Nam trong ®ã cã mét sè má khai th¸c lé thiªn vËt liÖu x©y dùng, viÖc vËn t¶i b»ng b¨ng chuyÒn ®· ®­îc ¸p dông cã hiÖu qu¶ trong thùc tÕ (vÝ dô: má ®¸ v«i Hoµng Mai thuéc Nhµ m¸y xi m¨ng Nghi S¬n vµ mét sè má ®¸ v«i cña mét sè nhµ m¸y xi m¨ng kh¸c). Ph­¬ng ph¸p b¨ng chuyÒn ho¸ cã nh÷ng chØ sè tèt h¬n vÒ n¨ng suÊt lao ®éng, so víi ph­¬ng ¸n sö dông phèi hîp gi÷a c¸c b¨ng chuyÒn víi h×nh thøc vËn t¶i trªn b¸nh xe (« t« vµ ®­êng s¾t). Tuy nhiªn, muèn thÕ th× cÇn ph¶i l¾p ®Æt c¸c tuyÕn b¨ng chuyÒn ë c¶ c¸c g­¬ng m¸y xóc vµ ph¶i ®¶m b¶o b¶o vÖ ®­îc chóng khi tiÕn hµnh c¸c vô næ.

Ph­¬ng ph¸p hîp lý nhÊt khi cÇn b¶o vÖ tr­íc sù ph¸ háng c¸c tuyÕn b¨ng chuyÒn do c¸c côc ®Êt ®¸ v¨ng ra tõ c¸c vô næ lµ viÖc tæ chøc theo mét quy chÕ nghiªm ngÆt c¸c c«ng tr×nh næ, cho phÐp lo¹i trõ kh¶ n¨ng lÊn ra cña c¸c tÇng bÞ næ vµ gi¶m tèi ®a sù v¨ng xa cña c¸c côc ®Êt ®¸. Do vËy, trong tr­êng hîp nµy, ph­¬ng ph¸p næ trong m«i tr­êng nÐn cã t­êng ch¾n (BT) tõ mét phÇn ®Êt ®¸ ®· ®­îc næ tr­íc sÏ lµ mét ph­¬ng ph¸p cã triÓn väng ¸p dông hiÖu qu¶. Trong [1] vµ [2], chóng t«i ®· tr×nh bµy mét sè vÊn ®Ò liªn quan. D­íi ®©y chØ giíi thiÖu thªm mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu míi vÒ kh¶ n¨ng h¹n chÕ ®Êt ®¸ v¨ng xa cña ph­¬ng ph¸p næ trong m«i tr­êng nÐn.

B¶ng 1 giíi thiÖu c¸c sè liÖu kh¶o s¸t taÞ vïng Krivoi Rog (Nga). C¸c sè liÖu cho thÊy râ ¶nh h­ëng thùc sù cña t­êng ch¾n BT ®èi víi sù v¨ng xa cña c¸c côc ®¸. So víi tr­êng hîp I, chØ sè g cña tr­êng hîp II vµ III ®· gi¶m t­¬ng øng 11 vµ 61 lÇn. Trong tr­êng hîp II, víi g = 0,096 côc/m2 ®èi víi mét tuyÕn b¨ng chuyÒn cã chiÒu réng 1,2 m, tÝnh trung b×nh vÒ tÇn suÊt th× cø trªn 9 m chiÒu dµi cña tuyÕn sÏ cã mét côc ®¸ r¬i xuèng. Khi BT thay ®æi, sù thay ®æi cña chØ sè QK lµ yÕu h¬n, so víi chØ sè g. Phï hîp víi trÞ sè hîp lý cña BT khi vËn t¶i b»ng b¨ng chuyÒn trªn má lé thiªn (17¸ 20 m); thµnh phÇn cì h¹t cña c¸c côc ®¸ v¨ng xa ®· ®­îc tÝnh to¸n cho tr­êng hîp II (B¶ng 2).

C¸c tÝnh to¸n cho thÊy:

- §èi víi c¸c côc ®¸ QK £ 5 kg:

g % = 48,9% ; g = 81,7%;

- §èi víi c¸c côc ®¸ QK £ 10 kg:

g % =73,9% ; g = 94,2%;

- §èi víi c¸c côc ®¸ QK = (10 ÷ 35) kg:

g % = 26,1% ; g = 5,8 %.

B¶ng 1. KÕt qu¶ kh¶o s¸t sù v¨ng xa cña c¸c côc ®Êt ®¸ tõ c¸c b·i næ

§iÒu kiÖn næ

Kho¶ng c¸ch vÞ trÝ kh¶o s¸t, tÝnh tõ b·i næ (r), m

TÇn suÊt r¬i trung b×nh cña c¸c côc ®Êt ®¸ (g ), côc ®¸/m2

Träng l­îng trung b×nh cña c¸c côc ®¸ (QK), kg

Tr­êng hîp I - C¸c vô næ kh«ng cã t­êng ch¾n (BT = 0)

 45 ÷ 80

 1,020

 4,38

Tr­êng hîp II - Næ trong m«i tr­êng nÐn (BT= 16 ÷ 30 m)

 38 ÷ 70

 0,096

 3,70

Tr­êng hîp III - Næ trong m«i tr­êng nÐn (BT= 60 m)

 70 ÷ 120

 0,017

 1,51

B¶ng 2. Sù ph©n bè cña c¸c côc ®¸ v¨ng xa, khi BT = 16 ÷ 30 m

Träng l­îng c¸c côc ®¸ (QK), kg

TÇn suÊt trung b×nh tÝnh theo träng l­îng (g Q), kg/m2

TÇn suÊt luü tÝch (g %), %

QK

g Q

g %

6

0,027

56,5

7

0,015

60,6

8

0,022

66,8

9

0,010

69,6

1

0,032

9,0

10

0,015

73,9

2

0,036

19,0

11 ÷ 15

0,035

83,6

3

0,039

30,4

16 ÷ 21

0,051

98,0

4

0,033

39,3

35

0,007

100,0

5

0,034

48,9

Céng

0,356

-

Theo B.V Fa®eev vµ V.M. Alenichev, cã thÓ m« t¶ ph©n bè trªn nhê luËt ph©n bè lòy thõa hoÆc luËt ph©n bè Veibull. Trong thùc tÕ, cã thÓ sö dông hai luËt ph©n bè ®ã ®Ó tÝnh to¸n sè l­îng c¸c côc ®¸ sÏ r¬i xuèng mét diÖn tÝch x¸c ®Þnh. ViÖc xö lý thèng kª c¸c sè liÖu thùc nghiÖm vÒ sù v¨ng xa cña c¸c côc ®Êt ®¸, tuú thuéc vµo BT ®· cho phÐp m« t¶ b»ng to¸n häc thµnh phÇn cì h¹t cña chóng vµ, cuèi cïng, cho phÐp ®¸nh gi¸ trong hai kh¶ n¨ng: hoÆc lµ cÇn ph¶i th¸o dì b¨ng t¶i vµ c¸c thiÕt bÞ kh¸c trong vïng nguy hiÓm tr­íc khi thùc hiÖn vô næ, hoÆc lµ cÇn ph¶i x©y dùng thªm c¸c c«ng tr×nh b¶o vÖ ë bªn trªn chóng - viÖc nµo sÏ lµ hîp lý h¬n.

Tãm l¹i, khi triÓn khai viÖc b¨ng chuyÒn ho¸ ë c¸c má lé thiªn, còng nh­ khi cÇn gi¶m thiÓu b¸n kÝnh v¨ng xa cña c¸c côc ®Êt ®¸ tõ c¸c b·i næ lé thiªn nãi chung, th× ph­¬ng ph¸p næ trong m«i tr­êng nÐn sÏ lµ mét ph­¬ng ph¸p næ hiÖu qu¶, cÇn ®­îc quan t©m nghiªn cøu øng dông.

V¡N LIÖU

1. NguyÔn An Ph­¬ng, 2001. Ph©n tÝch c¬ së ¸p dông hiÖu qu¶ ph­¬ng ph¸p næ trong m«i tr­êng nÐn trªn má lé thiªn. TuyÓn tËp b¸o c¸o Héi nghÞ KHKT Má toµn quèc lÇn thø XIII. Hµ Néi.

2. NguyÔn An Ph­¬ng, TrÞnh Minh C­¬ng, 2004. B¸n kÝnh vïng nguy hiÓm do v¨ng ®¸ tõ c¸c b·i næ lé thiªn trªn c¸c má ®¸ vËt liÖu x©y dùng vµ Phô lôc cña TCVN: 5178-90. TuyÓn tËp b¸o c¸o Héi nghÞ KHKT Má toµn quèc lÇn thø XVI. Hµ Néi.