ViÖt Nam lµ n­íc cã tiÒm n¨ng vÒ tµi nguyªn kho¸ng s¶n. Cho ®Õn nay ngµnh §Þa chÊt ®· t×m kiÕm, ph¸t hiÖn h¬n 5000 má vµ ®iÓm quÆng cña kho¶ng 60 lo¹i kho¸ng s¶n kh¸c nhau. Trong sè nµy cã nhiÒu má ®· ®­îc ®­a vµo khai th¸c trong nh÷ng n¨m võa qua vµ ®· trë thµnh nh÷ng nh©n tè tÝch cùc trong sù nghiÖp x©y dùng, b¶o vÖ Tæ quèc.

Theo thèng kª ch­a ®Çy ®ñ hiÖn cã 830 tæ chøc, c¸ nh©n ®· ®­îc c¸c cÊp cã thÈm quyÒn cÊp giÊy phÐp khai th¸c 1200 má ë c¸c quy m« lín, nhá kh¸c nhau. Trong sè tæ chøc, c¸ nh©n cã tíi 460 doanh nghiÖp nhµ n­íc, sè cßn l¹i lµ c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nh­: c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn, hîp t¸c x·, c«ng ty liªn doanh cã vèn n­íc ngoµi, v.v.

Trong nh÷ng n¨m võa qua tèc ®é t¨ng tr­ëng cña ngµnh X©y dùng cã b­íc ®ét ph¸ lín. N¨m 2002, nhu cÇu xi m¨ng kho¶ng 20 triÖu tÊn, trong ®ã s¶n xuÊt trong n­íc ®· ®¸p øng 16 triÖu tÊn. §Ó s¶n xuÊt 16 triÖu tÊn xi m¨ng cÇn ph¶i khai th¸c kho¶ng 21 triÖu tÊn ®¸ v«i, 6 triÖu tÊn sÐt vµ phô gia. S¶n l­îng kho¸ng s¶n lµm vËt liÖu x©y dùng th«ng th­êng nh­: c¸t san lÊp mÆt b»ng: 24 triÖu m³, c¸t, sái x©y dùng c«ng tr×nh: 17,5 triÖu m³, ®¸ x©y dùng: 21,4 triÖu m³, sÐt g¹ch ngãi: 4 triÖu m³ (ch­a kÓ phÇn khai th¸c tù do, tr¸i phÐp). So víi c¸c n¨m tr­íc, n¨m 2002 Nhµ n­íc ®Çu t­ x©y dùng nhiÒu c«ng tr×nh träng ®iÓm nh­: ®­êng Hå ChÝ Minh, nhµ m¸y läc dÇu, c¸c c«ng tr×nh thuû ®iÖn, khu c«ng nghiÖp, x©y dùng c¸c khu nhµ ë cao tÇng, m¹ng l­íi giao th«ng n«ng th«n, hÖ thèng ®ª, ®Ëp, kªnh m­¬ng thuû lîi kiªn cè ho¸, v.v. ®ßi hái khèi l­îng lín kho¸ng s¶n vËt liÖu x©y dùng ®Ó ®¸p øng. Hµng lo¹t má míi ë c¸c quy m« võa vµ nhá ®­îc më ra trªn kh¾p mäi miÒn ®Êt n­íc.

Mét sè kho¸ng s¶n ®­îc khai th¸c chñ yÕu phôc vô cho xuÊt khÈu nh­: quÆng ilmenit, zircon, ch×-kÏm, chromit, thiÕc, mangan, mét phÇn quÆng s¾t ®­îc khai th¸c ë c¸c tØnh miÒn nói phÝa B¾c. S¶n phÈm xuÊt khÈu d­íi d¹ng quÆng th«, quÆng tinh hoÆc ®· ®­îc chÕ biÕn thµnh kim lo¹i. Nhu cÇu xuÊt khÈu quÆng cã xu h­íng gia t¨ng trong ®ã cã than s¹ch vµ chñ yÕu lµ sang thÞ tr­êng Trung Quèc, NhËt B¶n vµ mét sè n­íc kh¸c.

- T¨ng d©n sè tù nhiªn,

- Tèc ®é ®« thÞ ho¸ nhanh,

- Lao ®éng n«ng nghiÖp vÊt v¶, n¨ng suÊt thÊp ë c¸c vïng miÒn nói vµ trung du.

Tµi nguyªn kho¸ng s¶n cña n­íc ta ph©n bè trªn diÖn réng, ®a d¹ng, phong phó vÒ chñng lo¹i vµ nhu cÇu ®¸p øng cho thÞ tr­êng ngµy mét t¨ng nªn mét bé phËn lín lao ®éng cßn ch­a cã viÖc lµm ®· tham gia ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n. H×nh thøc khai th¸c thñ c«ng, theo tæ, nhãm. Mét bé phËn n«ng d©n còng tËn dông thêi gian n«ng nhµn ®Ó tham gia khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n.

ViÖc chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ tõ bao cÊp sang thÞ tr­êng ®· lµm xuÊt hiÖn nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ. Ngoµi c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc ra cßn cã c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nh­: hîp t¸c x·, c«ng ty TNHH, c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty liªn doanh cã vèn n­íc ngoµi. ViÖc thµnh lËp vµ thñ tôc ®¨ng ký kinh doanh ®­îc c¶i c¸ch hµnh chÝnh theo h­íng ®¬n gi¶n (theo quy ®Þnh cña LuËt doanh nghiÖp, LuËt hîp t¸c x·). Trong sè c¸c doanh nghiÖp ®­îc thµnh lËp cã nhiÒu doanh nghiÖp ®¨ng ký ngµnh nghÒ kinh doanh liªn quan ®Õn ho¹t ®éng kho¸ng s¶n. Lùc l­îng nµy hiÖn ®ang khai th¸c kho¶ng 40% tæng sè má ®­îc cÊp giÊy phÐp khai th¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt.

Mét lùc l­îng kh¸c lµ c¸c tæ hîp kinh doanh, khai th¸c kho¸ng s¶n h×nh thµnh ë hÇu hÕt c¸c huyÖn, x·. Lùc l­îng nµy chñ yÕu tham gia kinh doanh, khai th¸c c¸c lo¹i kho¸ng s¶n lµm vËt liÖu x©y dùng th«ng th­êng (®¸, c¸t, sái, ®Êt san lÊp mÆt b»ng, sÐt g¹ch ngãi thñ c«ng), h×nh thøc khai th¸c rÊt linh ho¹t, phong phó, theo mïa vô, th­êng lµ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng nguyªn liÖu kho¸ng cho x©y dùng t¹i ®Þa ph­¬ng.

C¸c Tæng c«ng ty, C«ng ty X©y dùng cña Bé X©y dùng, Tæng c«ng ty, C«ng ty Giao th«ng cña Bé Giao th«ng vËn t¶i, c¸c C«ng ty Kho¸ng s¶n thuéc tØnh, thµnh phè trùc thuéc Trung ­¬ng khai th¸c c¸c má kho¸ng s¶n quy m« võa vµ nhá trªn kh¾p c¸c ®Þa ph­¬ng trong c¶ n­íc.

Mét sè C«ng ty liªn doanh cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi khai th¸c ®ång, ch×-kÏm, ilmenit, vµng, dÇu-khÝ, ®¸ v«i tr¾ng, v.v.

Khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n quy m« c«ng nghiÖp ®ang tõng b­íc ®­îc n©ng cao vÒ n¨ng lùc c«ng nghÖ, thiÕt bÞ, qu¶n lý. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh nh×n chung ®¶m b¶o theo néi dung ph­¬ng ¸n, ®Ò ¸n, thiÕt kÕ, b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr­êng ®· ®­îc phª duyÖt; tõng b­íc g¾n kÕt chÆt chÏ gi÷a môc tiªu lîi nhuËn, kinh tÕ víi tr¸ch nhiÖm b¶o vÖ m«i tr­êng, an toµn lao ®éng, b¶o vÖ tµi nguyªn kho¸ng s¶n. Do kh¶ n¨ng ®Çu t­ cßn h¹n chÕ nªn c¸c má khai th¸c quy m« c«ng nghiÖp ë n­íc ta hiÖn ch­a ®ång ®Òu vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ, vÒ viÖc chÊp hµnh c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ kho¸ng s¶n, ph¸p luËt vÒ b¶o vÖ m«i tr­êng.

H×nh thøc khai th¸c nµy ®ang diÔn ra phæ biÕn ë hÇu hÕt c¸c ®Þa ph­¬ng trong c¶ n­íc vµ tËp trung chñ yÕu vµo c¸c lo¹i kho¸ng s¶n lµm vËt liÖu x©y dùng, ngoµi ra nhiÒu tØnh phÝa B¾c khai th¸c quÆng s¾t, antimon, thiÕc, ch×, kÏm, bauxit, quÆng ilmenit däc theo bê biÓn ®Ó xuÊt khÈu.

MÆc dÇu ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn cÊp giÊy phÐp khai th¸c theo quy ®Þnh, cã ®Ò ¸n khai th¸c, chÕ biÕn, cã b¶n ®¨ng ký ®¹t tiªu chuÈn chÊt l­îng m«i tr­êng ®­îc phª duyÖt, nh­ng do vèn ®Çu t­ Ýt, khai th¸c b»ng ph­¬ng ph¸p thñ c«ng hoÆc b¸n c¬ giíi lµ chÝnh nªn trong qu¸ tr×nh khai th¸c, chÕ biÕn ®· ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng, c¶nh quan.

Ho¹t ®éng khai th¸c tr¸i phÐp tµi nguyªn kho¸ng s¶n ®ang lµ mét vÊn ®Ò thêi sù, ®ßi hái c¸c c¬ quan qu¶n lý, c¸c cÊp chÝnh quyÒn ph¶i quan t©m, xö lý. ViÖc khai th¸c tr¸i phÐp tµi nguyªn kho¸ng s¶n kÐo theo c¸c hËu qu¶ nghiªm träng nh­ tµn ph¸ m«i tr­êng, lµm thÊt tho¸t, l·ng phÝ tµi nguyªn, g©y mÊt an toµn lao ®éng, lµm mÊt trËt tù, an ninh, an toµn x· héi, v.v ph¶i ®­îc ng¨n chÆn, truy quÐt vµ gi¶i to¶ triÖt ®Ó. ViÖc khai th¸c tr¸i phÐp tµi nguyªn kho¸ng s¶n g©y hËu qu¶ lín ®Õn m«i tr­êng chñ yÕu lµ n¹n khai th¸c vµng, sö dông cyanur, ho¸ chÊt ®éc h¹i ®Ó thu håi vµng ®· diÔn ra ë Qu¶ng Nam, Lµo Cai, L©m §ång, §µ N½ng; khai th¸c ch×, kÏm, thiÕc ë c¸c tØnh miÒn nói phÝa B¾c; khai th¸c quÆng ilmenit däc bê biÓn ®· ph¸ ho¹i c¸c rõng c©y ch¾n sãng, ch¾n giã, ch¾n c¸t ven biÓn; khai th¸c c¸t, sái lßng s«ng g©y xãi lë bê, ®ª, kÌ, ¶nh h­ëng c¸c c«ng tr×nh giao th«ng, g©y « nhiÔm nguån n­íc; khai th¸c ®¸ vËt liÖu x©y dùng ph¸ ho¹i c¶nh quan, m«i tr­êng, g©y « nhiÔm kh«ng khÝ.

C«ng t¸c qu¶n lý nhµ n­íc vÒ tµi nguyªn kho¸ng s¶n vµ ho¹t ®éng kho¸ng s¶n theo LuËt kho¸ng s¶n [1] ®ang tõng b­íc ®­îc t¨ng c­êng, n©ng cao hiÖu lùc vµ hiÖu qu¶. Ho¹t ®éng cô thÓ:

- ThÈm ®Þnh hå s¬, kiÓm tra thùc ®Þa ®Ó tham m­u cho c¸c cÊp cã thÈm quyÒn cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng kho¸ng s¶n cho c¸c tæ chøc, c¸ nh©n ®óng ph¸p luËt, cã biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó gi¶m thiÓu ®Õn møc tèi ®a c¸c ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng, c¶nh quan thiªn nhiªn vµ c¸c vÊn ®Ò kh¸c cã liªn quan.

- KiÓm tra, thanh tra ®Þnh kú hoÆc ®ét xuÊt ®èi víi ho¹t ®éng khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n nh»m ph¸t hiÖn vµ xö lý c¸c hiÖn t­îng g©y ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng trong qu¸ tr×nh khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n; ph¸t hiÖn vµ ®Ò xuÊt víi chÝnh quyÒn c¸c cÊp ng¨n chÆn, gi¶i to¶ triÖt ®Ó c¸c hiÖn t­îng khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n tr¸i phÐp.

- Phèi hîp chÆt chÏ, th­êng xuyªn trao ®æi th«ng tin, chuyªn m«n nghiÖp vô vÒ c«ng t¸c qu¶n lý tµi nguyªn kho¸ng s¶n, ho¹t ®éng kho¸ng s¶n liªn quan ®Õn b¶o vÖ m«i tr­êng gi÷a c¬ quan trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng (Phßng Qu¶n lý tµi nguyªn kho¸ng s¶n, Phßng Qu¶n lý m«i tr­êng thuéc Së Tµi nguyªn vµ M«i tr­êng cÊp tØnh).

- Tõng b­íc hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt trong lÜnh vùc khai th¸c, chÕ biÕn tµi nguyªn kho¸ng s¶n vµ b¶o vÖ m«i tr­êng v× sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n­íc. Khi mäi ng­êi d©n hiÓu biÕt vµ tu©n thñ ®óng c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ tµi nguyªn kho¸ng s¶n, ph¸p luËt vÒ b¶o vÖ m«i tr­êng, ngµnh c«ng nghiÖp khai kho¸ng sÏ ph¸t triÓn phï hîp víi nhÞp ®é ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi v× môc tiªu d©n giµu, n­íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh. HiÖn t­îng khai th¸c kho¸ng s¶n tr¸i phÐp, ph¸ ho¹i m«i tr­êng sÏ bÞ triÖt tiªu.

Ho¹t ®éng khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n lu«n lµ t¸c nh©n g©y t¸c h¹i ®Õn m«i tr­êng ë c¸c møc ®é kh¸c nhau: lµm xuÊt hiÖn khèi l­îng chÊt th¶i nãi chung vµ xuÊt hiÖn mét sè chÊt th¶i nguy hiÓm, g©y « nhiÔm kh«ng khÝ vµ nguån n­íc, ph¸ vì chu kú thuû v¨n, lµm mÊt ®a d¹ng sinh häc, tµn ph¸ rõng, lµm sa m¹c ho¸ vµ nghÌo ho¸ nhiÒu vïng ®Êt, ph¸ ho¹i c¶nh quan thiªn nhiªn, di tÝch lÞch sö, v¨n ho¸, v.v. Nh»m h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt nh÷ng mÆt ¶nh h­ëng tiªu cùc trªn, c¸c viÖn chuyªn ngµnh, c¸c trung t©m khoa häc, c«ng nghÖ vµ m«i tr­êng, c¸c tr­êng ®¹i häc vµ nhiÒu c¬ quan kh¸c ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu nhiÒu ®Ò tµi víi môc tiªu gi¶m thiÓu c¸c nh©n tè xuÊt hiÖn trong qu¸ tr×nh khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n g©y ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng, ¶nh h­ëng ®Õn søc khoÎ ng­êi lao ®éng vµ céng ®ång d©n c­ trong khu vùc cã kho¸ng s¶n ®­îc khai th¸c, chÕ biÕn. Gi¶i ph¸p tæng thÓ ®­îc ®Ò ra lµ ph¶i c¶i tiÕn tæ chøc s¶n xuÊt theo h­íng tËp trung, chó träng ®æi míi c«ng nghÖ, thiÕt bÞ ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng s¶n phÈm, gi¶m gi¸ thµnh, t¨ng lîi nhuËn ®Ó cã ®iÒu kiÖn ®Çu t­ cho c«ng t¸c b¶o vÖ m«i tr­êng. ViÖc ®æ th¶i vµ khu vùc b·i th¶i ph¶i ®­îc quy ho¹ch vµ kiÓm so¸t chÆt chÏ. Cã gi¶i ph¸p cô thÓ vµ h÷u hiÖu gi¶m thiÓu « nhiÔm kh«ng khÝ do næ m×n, xóc bèc, vËn t¶i quÆng vµ ®Êt ®¸, trong qu¸ tr×nh nghiÒn, sµng. Cã biÖn ph¸p xö lý triÖt ®Ó n­íc th¶i cña má vµ c¸c c¬ së tuyÓn kho¸ng.

Ph­¬ng ph¸p khai th¸c ¸p dông t¹i c¸c má vµ khu vùc má chñ yÕu lµ lé thiªn, mét sè Ýt má than khai th¸c b»ng ph­¬ng ph¸p hÇm lß ë Qu¶ng Ninh, B¾c Th¸i. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ph­¬ng ph¸p khai th¸c hÇm lß còng ®· ®­îc ¸p dông ®Ó khai th¸c mét sè má quÆng antimon, ch×-kÏm ....

YÕu tè chÝnh g©y t¸c ®éng ®Õn m«i tr­êng lµ khai tr­êng cña c¸c má, b·i th¶i, khÝ ®éc h¹i, bôi vµ n­íc th¶i. NhiÒu má, khu vùc khai th¸c má ®· g©y ra nh÷ng vÊn ®Ò nghiªm träng vÒ « nhiÔm nguån n­íc do n­íc th¶i cña má trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kh«ng ®­îc xö lý. NhiÒu b·i th¶i kh«ng cã c¸c c«ng tr×nh xö lý ®· båi lÊp ruéng v­ên, s«ng, suèi, lµm « nhiÔm nguån n­íc, lßng s«ng bÞ båi l¾ng g©y ra lò lôt.

Ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm gi¶m ®é che phñ do rõng c©y bÞ chÆt h¹, líp phñ thùc vËt bÞ suy gi¶m, ®Êt bÞ tho¸i ho¸. VÝ dô ho¹t ®éng khai th¸c than ë Qu¶ng Ninh ®· g©y ¶nh h­ëng ®Õn kho¶ng 750 ha rõng, lµm cho ®Êt n«ng nghiÖp hiÖn nay so víi n¨m 1985 ®· gi¶m 79 ha, trong ®ã ®Êt trång lóa gi¶m kho¶ng 30 ha. Do mÊt rõng nªn nguån n­íc phôc vô n«ng nghiÖp vµ sinh ho¹t sÏ bÞ ®e däa, ¶nh h­ëng ®Õn ®êi sèng céng ®ång d©n c­. Trong mïa m­a, ®Êt ®¸ th¶i th­êng tr«i lÊp ®Êt n«ng nghiÖp. Qu¸ tr×nh röa tr«i lµm thay ®æi dßng ch¶y g©y ¶nh h­ëng ®Õn c¸c yÕu tè m«i tr­êng n­íc (gåm n­íc ngÇm, n­íc mÆt); bÒ mÆt ®Êt ®ai thæ nh­ìng bÞ biÕn d¹ng; líp ®Êt phñ bÞ ph¸ huû, diÖn tÝch ®Êt canh t¸c bÞ thu hÑp.

NhiÒu má ®· ho¹t ®éng khai th¸c tõ l©u, nh­ng ®Õn nay vÉn ch­a cã môc tiªu râ rµng vÒ viÖc sö dông ®Êt sau khi kÕt thóc khai th¸c. ViÖc dù tr÷ líp ®Êt mÆt (líp ®Êt phñ lµ ®Êt trång trät trong khu vùc khai th¸c má kh«ng ®­îc thu håi mµ bãc ®æ ®i cïng ®Êt ®¸ th¶i theo tr×nh tù bãc ®Êt), do ®ã c«ng viÖc phôc håi ®Êt sau nµy ®· gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n vµ chi phÝ tèn kÐm. NhiÒu vïng kho¸ng s¶n bÞ ®µo, khai th¸c tr¸i phÐp kh«ng ®­îc hoµn thæ ®· g©y hËu qu¶ xÊu ®Õn m«i tr­êng n­íc, m«i tr­êng ®Êt, g©y ¶nh h­ëng ®Õn viÖc canh t¸c n«ng nghiÖp cña nh©n d©n trong vïng, lµm cho mïa mµng bÞ gi¶m n¨ng suÊt. Ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n còng lµm cho thùc vËt, ®éng vËt bÞ gi¶m sè l­îng hoÆc tuyÖt chñng do c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng ë rõng c©y, ®ång cá vµ s«ng n­íc xÊu ®i. Mét sè loµi thùc vËt bÞ gi¶m sè l­îng, ®éng vËt ph¶i di c­ sang n¬i kh¸c. S¶n l­îng thuû s¶n vµ l©m s¶n bÞ gi¶m sót.

Ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n ®· lµm cho kh«ng khÝ bÞ « nhiÔm do khÝ th¶i vµ bôi tõ c¸c ho¹t ®éng khoan næ m×n, xóc bèc, vËn t¶i vµ chÕ biÕn g©y ra. KÕt qu¶ kiÓm tra ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n trªn ®Þa bµn mét sè tØnh cho thÊy, t¹i tÊt c¶ c¸c kh©u s¶n xuÊt cña d©y chuyÒn c«ng nghÖ khai th¸c vµ chÕ biÕn ®Òu g©y ra hµm l­îng bôi v­ît tiªu chuÈn cho phÐp, ®Æc biÖt ë c¸c má than, má ®¸. KÕt qu¶ kiÓm tra ë mét sè má cho thÊy nång ®é bôi lín h¬n giíi h¹n cho phÐp tõ 30 ®Õn 100 lÇn; riªng tû lÖ h¹t bôi < 5 m chiÕm tõ 41,6 - 83,3 mg/m³ kh«ng khÝ vµ cã hµm l­îng SiO₂ tõ 3% - 12%. M«i tr­êng lao ®éng bÞ « nhiÔm nghiªm träng nhÊt t¹i c¸c vïng nhµ sµng than, tr¹m nghiÒn ®¸, trong c¸c lß chî vµ c¸c ®­êng lß ®éc ®¹o, t¹i c¸c vïng khoan næ m×n, xóc bèc, däc ®­êng vËn t¶i quÆng, ®Êt ®¸.

Ho¹t ®éng khai th¸c kho¸ng s¶n ®· ¶nh h­ëng ®Õn søc khoÎ ng­êi lao ®éng. Do bÞ « nhiÔm bôi nªn tû lÖ c¸c bÖnh ë hÖ h« hÊp cña c«ng nh©n má chiÕm tû lÖ kh¸ cao so víi toµn quèc. GÇn mét nöa sè ng­êi m¾c bÖnh bôi phæi silic trong toµn quèc tËp trung t¹i c¸c vïng khai th¸c má. Ngoµi ra, c¸c bÖnh kh¸c nh­ viªm phÕ qu¶n m·n tÝnh chiÕm tíi 60%, lao 4 - 5%. KÕt qu¶ ®o kiÓm tra cho thÊy, tiÕng ån ë nhiÒu má lªn cao tõ 97 - 106 dBA, v­ît tiªu chuÈn cho phÐp nªn ®· lµm nhiÒu c«ng nh©n má bÞ bÖnh ®iÕc nghÒ nghiÖp. Rung côc bé do ®iÒu khiÓn bóa khoan cÇm tay còng ®· g©y c¸c tæn th­¬ng ®Õn x­¬ng, khíp vµ hÖ thÇn kinh cña ng­êi lao ®éng.

Qua kiÓm tra ho¹t ®éng khai th¸c t¹i mét sè má ch×, kÏm ®· ph¸t hiÖn nhiÒu c«ng nh©n bÞ nhiÔm ®éc ch× nÆng ph¶i chuyÓn nghÒ, mét sè kh¸c cã biÕu hiÖn nhiÔm ®éc ch× m·n tÝnh. Cã nh÷ng khu vùc khai th¸c, nhµ sµng tuyÓn than, tr¹m xay nghiÒn ®¸ ph¸t ra nguån bôi lín, n»m gÇn khu d©n c­ vµ khu ®« thÞ nªn ®· ¶nh h­ëng ®Õn cuéc sèng cña céng ®ång d©n c­.

§Ó ph¸t triÓn ho¹t ®éng khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n, gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng, Nhµ n­íc ®· ban hµnh LuËt kho¸ng s¶n, LuËt b¶o vÖ m«i tr­êng. C¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc ë Trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng ®· ban hµnh hÖ thèng v¨n b¶n ®ång bé h­íng dÉn thi hµnh c¸c luËt nµy.

Tuy nhiªn, mét sè tæ chøc, c¸ nh©n ch­a nghiªm tóc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh vÒ b¶o vÖ m«i tr­êng trong khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n. NhiÒu ®¬n vÞ ch­a lËp b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n. Mét sè ®¬n vÞ ®· lËp b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n vµ ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn phª duyÖt, nh­ng ch­a thùc hiÖn ®óng c¸c néi dung cña b¸o c¸o nh­: kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®Çy ®ñ ch­¬ng tr×nh gi¸m s¸t m«i tr­êng vµ c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu, phßng chèng, kh¾c phôc suy tho¸i m«i tr­êng, « nhiÔm m«i tr­êng. Mét sè ®¬n vÞ ®Õn nay vÉn ch­a thùc hiÖn viÖc ký quü phôc håi m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. NhiÒu vïng ®· kÕt thóc khai th¸c nh­ng ch­a thùc hiÖn viÖc ®ãng cöa má, phôc håi m«i tr­êng.

Nh»m kh¾c phôc dÇn c¸c tån t¹i vµ gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt ¶nh h­ëng cña ho¹t ®éng khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n ®Õn m«i tr­êng, cÇn thiÕt ph¶i cã c¸c gi¶i ph¸p nh­ sau:

- TÝch cùc tuyªn truyÒn, vËn ®éng, n©ng cao nhËn thøc vµ gi¸o dôc ý thøc b¶o vÖ m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n cho mäi ng­êi d©n nãi chung vµ cho c¸c tæ chøc, c¸ nh©n tham gia khai th¸c kho¸ng s¶n nãi riªng.

- T¨ng c­êng c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra viÖc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ kho¸ng s¶n vµ m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n khai th¸c kho¸ng s¶n, nhÊt lµ viÖc thùc hiÖn c¸c néi dung cña b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr­êng ®· ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn phª duyÖt.

- Cñng cè vµ t¨ng c­êng ®éi ngò thanh tra kho¸ng s¶n, thanh tra m«i tr­êng cã ®ñ n¨ng lùc, tr×nh ®é, kinh nghiÖm vµ nhiÖt t×nh ®Ó lµm c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra.

- Bæ sung quyÒn h¹n cho thanh tra viªn, t¨ng møc xö ph¹t cho mçi hµnh vi vi ph¹m quy ®Þnh vÒ b¶o vÖ m«i tr­êng trong khai th¸c kho¸ng s¶n.

- Trang bÞ ®ñ ph­¬ng tiÖn, thiÕt bÞ phôc vô c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra.

- C¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc ë ®Þa ph­¬ng t¨ng c­êng kiÓm tra ®Ó kÞp thêi ng¨n chÆn, gi¶i to¶ triÖt ®Ó c¸c khu vùc khai th¸c kho¸ng s¶n tr¸i phÐp.

- C¸c Tæng c«ng ty, C«ng ty trong viÖc lËp quy ho¹ch khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n ph¶i cã quy ho¹ch, kÕ ho¹ch b¶o vÖ m«i tr­êng tr×nh c¬ quan cã thÈm quyÒn phª duyÖt ®Ó lµm c¬ së thùc hiÖn.

- C¸c tæ chøc, c¸ nh©n khai th¸c kho¸ng s¶n ph¶i chó ý t¨ng c­êng ®Çu t­, ®æi míi c«ng nghÖ, trang thiÕt bÞ, nghiªn cøu ®­a c«ng nghÖ míi vµo khai th¸c ®Ó gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt ¶nh h­ëng cña ho¹t ®éng khai th¸c ®Õn m«i tr­êng.

- Hµng n¨m, Bé Tµi nguyªn vµ M«i tr­êng cã tæng kÕt, ®¸nh gi¸ c«ng t¸c b¶o vÖ m«i tr­êng trong khai th¸c, chÕ biÕn kho¸ng s¶n ®Ó rót kinh nghiÖm, kÞp thêi nªu g­¬ng vµ khen th­ëng nh÷ng tæ chøc, c¸ nh©n cã thµnh tÝch b¶o vÖ m«i tr­êng.

* LuËt kho¸ng s¶n. Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi. 1996.