MèI QUAN HÖ GI÷A §ÞA TÇNG, Cæ §ÞA Lý VíI THµNH PHÇN HO¸ HäC N¦íC D¦íI §ÊT TRONG C¸C TRÇM TÝCH §Ö Tø VïNG §åNG B»NG B¾C Bé

NGUYÔN THÞ H¹

Liªn ®oµn §CTV-§CCT MiÒn B¾c, NghÜa T©n, CÇu GiÊy, Hµ Néi

Tãm t¾t: Trong kû §Ö tø, c¸c ®ît biÓn tiÕn, biÓn tho¸i xen kÏ nhau t¹o nªn c¸c tÇng chøa n­íc vµ tÇng c¸ch n­íc xen kÏ nhau. C¸c líp h¹t th« ®ãng vai trß chøa n­íc vµ c¸c líp h¹t mÞn ®ãng vai trß c¸ch n­íc. N­íc d­íi ®Êt trong c¸c thµnh t¹o h×nh thµnh trong c¸c thêi kú biÓn tiÕn hoÆc chÞu ¶nh h­ëng cña c¸c ®ît biÓn tiÕn th­êng mÆn, cßn n­íc d­íi ®Êt trong c¸c thµnh t¹o hoÆc ®­îc h×nh thµnh trong thêi kú biÓn tho¸i th­êng nh¹t. Ngoµi ra trong thêi kú biÓn tho¸i n­íc d­íi ®Êt tr¶i qua qu¸ tr×nh röa nh¹t víi c¸c c¬ chÕ kh¸c nhau. Trªn mÆt c¾t, tõ trªn xuèng d­íi cã hai tÇng chøa n­íc chÝnh qh vµ qp lµ nguån cung cÊp n­íc chñ yÕu ë vïng ®ång b»ng B¾c Bé. Møc ®é chøa n­íc vµ thµnh phÇn ho¸ häc cña chóng cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c yÕu tè ®Þa tÇng vµ cæ ®Þa lý.

§ång b»ng B¾c Bé cã tÇm quan träng ®Æc biÖt trong nÒn kinh tÕ cña c¶ n­íc. Ngoµi thñ ®« Hµ Néi, tr¸i tim cña c¶ n­íc, lµ c¸c thÞ x·, thµnh phè cña c¸c tØnh vïng ®ång b»ng B¾c Bé, n¬i ®ang diÔn ra sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸, c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸. §ång b»ng cã diÖn tÝch gÇn 17.000 km2 víi 12 tØnh thµnh: VÜnh Phóc, Hµ T©y, TP Hµ Néi, B¾c Ninh, H­ng Yªn, Hµ Nam, Ninh B×nh, Nam §Þnh, Th¸i B×nh, TP H¶i Phßng, Qu¶ng Ninh vµ H¶i D­¬ng. Sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ x· héi dÉn ®Õn nhu cÇu n­íc ngµy mét t¨ng. N­íc d­íi ®Êt (ND§) ®ãng vai trß rÊt quan träng trong cung cÊp n­íc ë ®ång b»ng B¾c Bé.

I. §ÞA TÇNG

§Æc ®iÓm ®Þa tÇng cã ¶nh h­ëng quyÕt ®Þnh ®Õn d¹ng tån t¹i, møc ®é chøa n­íc còng nh­ sù h×nh thµnh thµnh phÇn ho¸ häc cña ND§. §ång b»ng B¾c Bé ®­îc cÊu thµnh chñ yÕu bëi trÇm tÝch Kainozoi, trong ®ã trÇm tÝch Neogen n»m ë d­íi s©u vµ chØ lé ra ®«i chç ë ven r×a, cßn trÇm tÝch §Ö tø lé chñ yÕu trªn mÆt. TÇng cÊu tróc Kainozoi ®­îc cÊu thµnh bëi ba phô tÇng: phô tÇng cÊu tróc d­íi; phô tÇng cÊu tróc gi÷a (Miocen) gåm hÖ tÇng Phong Ch©u (N1 pc), hÖ tÇng Phñ Cõ (N12 pc) vµ hÖ tÇng Tiªn H­ng (N13 th); phô tÇng cÊu tróc trªn (Pliocen - §Ö tø) gåm hÖ tÇng VÜnh B¶o (N2 vb), hÖ tÇng LÖ Chi (Q11lc), hÖ tÇng Hµ Néi (Q12-3 hn), hÖ tÇng H¶i H­ng (Q21-2 hh) vµ hÖ tÇng Th¸i B×nh (Q23 tb).

Trong phÇn nµy t¸c gi¶ ®· sö dông c¸c kÕt qu¶ ®o vÏ cña c¸c tê b¶n ®å ®Þa chÊt Hµ Néi, H¶i Phßng, Nam §Þnh, Ninh B×nh vµ Hßn Gai tû lÖ 1/200.000, cuèn N­íc d­íi ®Êt ®ång b»ng B¾c Bé [2-7] vµ c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c nhãm tê Hµ Néi më réng, H¶i Phßng vµ Th¸i B×nh - Nam §Þnh tû lÖ 1/50.000 [L­u tr÷ §Þa chÊt].

C¸c thµnh t¹o hÖ §Ö tø cã c¸c ®Æc ®iÓm nh­ sau:

HÖ tÇng LÖ Chi (Q11 lc): ph©n bè réng r·i ë miÒn vâng Hµ Néi ë ®é s©u tõ 65–70 m ®Õn 90 m trë xuèng. Thµnh phÇn chÝnh lµ cuéi, c¸t, sái lÉn sÐt mµu x¸m nguån gèc phøc t¹p, chñ yÕu nguån gèc s«ng hoÆc s«ng-biÓn hçn hîp. ChiÒu dµy trung b×nh 10-20 m.

HÖ tÇng Hµ Néi (Q12-3 hn): Cã diÖn ph©n bè réng r·i trªn vïng ®ång b»ng, lé ra ë vïng ven r×a, cßn l¹i bÞ phñ hoµn toµn.

Vïng lé ë t©y, t©y b¾c vµ b¾c d­íi d¹ng c¸c bËc thÒm s«ng cã ®é cao tõ 7-10 m ®Õn 20 m ë HiÖp Hoµ (B¾c Giang), L©m Thao (Phó Thä) v.v... HÖ tÇng cã thµnh phÇn chñ yÕu lµ cuéi, cuéi t¶ng, s¹n, c¸t, sÐt víi chiÒu dµy 3-5 m.

ë vïng phñ quan s¸t ®­îc qua c¸c lç khoan ë Hµ Néi, Hµ T©y, H¶i D­¬ng, H­ng Yªn, Th¸i B×nh, Nam §Þnh, Ninh B×nh trong chiÒu s©u tõ 2-5 m ®Õn 30-40 m. Thµnh phÇn chñ yÕu lµ c¸t, cuéi, sái. ChiÒu dµy cña hÖ tÇng t¨ng dÇn tõ t©y b¾c xuèng ®«ng nam, tõ 3 m ë t©y, t©y b¾c ®Õn 90 m ë trung t©m, phÝa ®«ng vµ ®«ng nam ®ång b»ng.

Trong hÖ tÇng nµy, thµnh phÇn h¹t th« chiÕm tû lÖ cao tíi 50-70%, vµ chiÒu dµy lín t¹o nªn tÇng chøa n­íc qp víi ®é giµu n­íc tõ trung b×nh ®Õn lín.

HÖ tÇng VÜnh Phóc (Q13 vp): Ph©n bè réng r·i vµ gÆp phæ biÕn ë ®ång b»ng víi hai kiÓu mÆt c¾t.

- MÆt c¾t ë vïng lé ph©n bè ë c¸c tØnh VÜnh Phóc, B¾c Giang, B¾c Ninh, Hµ T©y, ë ven r×a ®«ng b¾c vµ t©y nam ®ång b»ng. T¹i nh÷ng n¬i nµy v¾ng mÆt c¸c trÇm tÝch Holocen. Cã hai kiÓu mÆt c¾t ë vïng lé. TrÇm tÝch s«ng (aQ13b vp): phÇn d­íi lµ c¸t h¹t võa ®Õn th« lÉn s¹n sái. PhÇn trªn lµ sÐt bét lÉn c¸t, c¸t sÐt x¸m tr¾ng bÞ phong ho¸ cã mµu loang læ, dµy 5-38 m. C¸c trÇm tÝch nµy cã kh¶ n¨ng chøa n­íc tèt. TrÇm tÝch s«ng-hå-®Çm lÇy (alb Q13b vp) ph©n bè víi diÖn hÑp ë Sãc S¬n, Yªn Phong. C¸c trÇm tÝch nµy cã kh¶ n¨ng chøa n­íc kÐm.

- MÆt c¾t ë vïng phñ: tõ d­íi lªn gåm hai phÇn. PhÇn d­íi chñ yÕu lµ c¸t h¹t nhá, h¹t võa lÉn Ýt bét sÐt, dµy 10-40 m. PhÇn trªn chñ yÕu lµ bét sÐt lÉn c¸t mµu x¸m, x¸m tr¾ng bÞ phong ho¸ cã mµu loang læ. Nguån gèc chñ yÕu s«ng-biÓn. ChiÒu dµy trung b×nh 5-15 m. PhÇn d­íi mÆt c¾t lµ sÐt bét, ®­îc xÕp vµo líp thÊm n­íc yÕu ng¨n c¸ch gi÷a hai tÇng chøa n­íc qh vµ qp. T¹i nh÷ng n¬i v¾ng mÆt líp sÐt nµy, hai tÇng chøa n­íc qh vµ qp cã quan hÖ thuû lùc trùc tiÕp víi nhau t¹o ra sù l­u th«ng gi÷a chóng. HoÆc ë nh÷ng vïng ven biÓn, n¬i cã líp sÐt nµy dµy, che ch¾n tèt, nªn tÇng chøa n­íc qp ®­îc b¶o vÖ khái bÞ ¶nh h­ëng cña sù x©m nhËp cña n­íc mÆn trong thêi kú biÓn tiÕn Flandri.

HÖ tÇng H¶i H­ng (Q21-2 hh): Lé víi diÖn tÝch lín ë tØnh H¶i D­¬ng, H­ng Yªn, Hµ T©y... cßn ë c¸c tØnh Th¸i B×nh, Nam §Þnh, Hµ Nam... ph©n bè ë ®é s©u 5-25 m. Nguån gèc c¸c trÇm tÝch nµy bao gåm:

Thµnh t¹o trÇm tÝch cã thµnh phÇn c¸t, c¸t bét cã kh¶ n¨ng chøa n­íc tèt t¹o nªn líp chøa n­íc qh1. C¸c trÇm tÝch cã thµnh phÇn h¹t mÞn Ýt cã kh¶ n¨ng chøa n­íc t¹o nªn líp ng¨n c¸ch kh«ng liªn tôc gi÷a hai líp chøa n­íc qh1 vµ qh2.

HÖ tÇng Th¸i B×nh (Q23 tb)

Ph©n hÖ tÇng d­íi (Q23 tb1): cã c¸c kiÓu nguån gèc sau:

ChiÒu dµy trung b×nh phô hÖ tÇng d­íi lµ 17-26 m.

Ph©n hÖ tÇng trªn (Q23 tb2): cã c¸c kiÓu nguån gèc sau:

ChiÒu dµy trung b×nh ph©n hÖ tÇng trªn lµ 13-20 m.

C¸c thµnh t¹o chøa n­íc tèt cña hÖ tÇng t¹o nªn líp chøa n­íc qh2.

II. Cæ §ÞA Lý

1. Thêi kú Pleistocen sím (Q11)

Thêi kú ®Çu, nèi liÒn víi Pliocen muén lµ ®ît biÓn tho¸i víi c¸c trÇm tÝch lôc ®Þa. Trong thêi kú nµy x¶y ra nh÷ng trËn m­a lò lín ®· l«i cuèn toµn bé s¶n phÈm phong ho¸ vËt lý xuèng c¸c bån tròng §Ö tø b»ng nh÷ng dßng ch¶y lín nh­ s«ng Hång, t¹o nªn mét bÒ dµy trÇm tÝch h¹t th« ®¸ng kÓ [1]. ND§ chñ yÕu lµ n­íc nh¹t h×nh thµnh do ngÊm tõ n­íc m­a, n­íc s«ng, hå.

2. Thêi kú Pleistocen gi÷a-muén, phÇn sím (Q12-3a)

Vµo ®Çu Pleistocen gi÷a pha biÓn lïi thø hai xuÊt hiÖn, øng víi b¨ng hµ Mindel hay biÓn tho¸i H¶i D­¬ng [7]. Mét pha n©ng m¹nh x¶y ra ë vïng ven r×a ®ång b»ng. C¸c dßng ch¶y cã n¨ng l­îng lín xuÊt hiÖn nhiÒu h¬n ®æ vµo c¸c ®ång b»ng gi÷a nói vµ tr­íc nói. Trªn toµn bé ®ång b»ng B¾c Bé tÝch tô mét tÇng cuéi s¹n c¸t dµy (10-80 m). ND§ chñ yÕu lµ nh¹t do ngÊm tõ n­íc s«ng, n­íc m­a.

Vµo cuèi Pleistocen gi÷a-muén xuÊt hiÖn trÇm tÝch biÓn thuéc t­íng sÐt kaolinit-hydromica-monmorilonit vòng vÞnh. §©y lµ b»ng chøng cña mét pha biÓn tiÕn. Cã thÓ ®é cao cña mùc n­íc biÓn cùc ®¹i øng víi thÒm biÓn 25-40 m ë ven r×a ®ång b»ng B¾c Bé. Lóc nµy ë c¸c vïng ven biÓn, gÇn hÖ thèng c¸c s«ng n­íc bÞ mÆn, lî do ¶nh h­ëng cña qu¸ tr×nh biÓn tiÕn. T¹i nh÷ng n¬i cã ®Þa h×nh cao, kh«ng bÞ ¶nh h­ëng, ND§ nh¹t ®iÓn h×nh lµ khu vùc t©y, t©y b¾c ®ång b»ng tõ ViÖt Tr× ®Õn Hµ Néi.

C¸c trÇm tÝch h¹t th« thµnh t¹o nªn líp chøa n­íc qp1 víi tr÷ l­îng lín vµ chÊt l­îng tèt, lµ nguån chÝnh cho cung cÊp n­íc, ®Æc biÖt lµ ë vïng Hµ Néi.

 3. Thêi kú Pleistocen muén, phÇn muén (Q13b)

Vµo ®Çu thêi kú nµy trªn c¸c ®ång b»ng ë ViÖt Nam ph¸t triÓn c¸c t­íng c¸t s¹n aluvi phñ trªn sÐt bét loang læ Pleistocen gi÷a-muén. Sù chuyÓn tiÕp trÇm tÝch ®ét ngét vµ sù phong ho¸ loang læ cña tÇng d­íi lµ chøng cí cña mét giai ®o¹n biÓn lïi.

Vµo cuèi Pleistocen muén, biÓn l¹i tiÕn vµo ®ång b»ng B¾c Bé, ®­êng bê biÓn cæ ®Õn khu vùc s«ng Luéc ngµy nay. §¸y vÞnh nghiªng tho¶i ra phÝa biÓn ®­îc phñ mét tËp sÐt bét t­íng vòng vÞnh cã bÒ dµy t¨ng dÇn vÒ phÝa biÓn.

C¸c trÇm tÝch h¹t th« thµnh t¹o nªn líp chøa n­íc qp2, cßn c¸c trÇm tÝch sÐt cã nguån gèc biÓn lµ líp ng¨n c¸ch gi÷a hai tÇng chøa n­íc qh vµ qp.

4. Thêi kú Holocen sím-gi÷a (Q21-2)

Thêi kú nµy x¶y ra giai ®o¹n biÓn tiÕn Flandri næi tiÕng víi c­êng ®é m¹nh, biÓn tiÕn s©u vµo lôc ®Þa, qua Mü §øc, Th­êng TÝn, Mü V¨n, ThuËn Thµnh… Víi tÇng sÐt x¸m xanh, t­íng vòng vÞnh phæ biÕn kh¾p c¸c bån trÇm tÝch §Ö tø ë ViÖt Nam.

Theo §ç V¨n Tù [2], ®ång b»ng B¾c Bé ph¸t triÓn víi 4 ®íi c¶nh quan chÝnh:

- Vïng ®ång b»ng båi tÝch tam gi¸c ch©u ph©n bè chñ yÕu ë phÝa ®«ng b¾c vµ t©y b¾c ®ång b»ng. ND§ ë ®©y nh¹t, cã nguån gèc n­íc m­a, n­íc s«ng.

- Vïng ®ång b»ng tam gi¸c ch©u bÞ ®Çm lÇy ho¸: khu vùc 1 ®­îc h×nh thµnh ë hai khu vùc cöa s«ng n¬i tiÕp gi¸p víi biÓn lµ cöa s«ng Hång, khu vùc 2 liªn quan ®Õn cöa s«ng CÇu, s«ng Th­¬ng. ND§ ë ®©y lóc nµy chÞu ¶nh h­ëng cña n­íc biÓn, n­íc lî.

- Vïng tiÒn tam gi¸c ch©u: lµ phÇn diÖn tÝch cßn l¹i, tiÕp gi¸p víi biÓn lóc bÊy giê, ND§ ë ®©y lóc nµy bÞ mÆn.

- Vïng tam gi¸c ch©u ngÇm: bÞ ngËp trong n­íc biÓn. TrÇm tÝch sÐt cã nguån gèc biÓn nµy lµ líp ng¨n c¸ch gi÷a hai líp chøa n­íc qh1 vµ qh2.

5. Thêi kú Holocen muén (Q23)

Sau biÓn tiÕn Flandri lµ pha biÓn lïi. Qu¸ tr×nh thµnh t¹o trÇm tÝch chÞu t¸c ®éng cña c¶ hai yÕu tè tù nhiªn vµ nh©n t¹o. C¸c trÇm tÝch trong giai ®o¹n nµy chñ yÕu lµ b·i båi ven s«ng, cån c¸t ven biÓn.

Quan hÖ cña cæ ®Þa lý víi c¸c tÇng chøa n­íc trong trÇm tÝch §Ö tø gåm 3 giai ®o¹n chÝnh, ®­îc thÓ hiÖn ë h×nh vÏ minh ho¹ kÌm theo (H×nh 1).

Giai ®o¹n 1 - BiÓn lïi: ND§ tÇng qp h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh ngÊm tõ n­íc m­a, n­íc mÆt, röa lòa hoµ tan ®Êt ®¸. Lo¹i h×nh ho¸ häc n­íc chñ yÕu lµ bicarbonat calci, bicarbonat calci-magnesi.

Giai ®o¹n 2 - BiÓn tiÕn Flandri: n­íc mÆn x©m nhËp vµo tÇng chøa n­íc Pleistocen. Cã hai tÇng chøa n­íc chÝnh lµ qh vµ qp. ND§ tÇng qp ë vïng kh«ng bÞ ¶nh h­ëng cña biÓn tiÕn nªn nh¹t, thµnh phÇn ho¸ häc chñ yÕu lµ bicarbonat. T¹i nh÷ng vïng chÞu ¶nh h­ëng cña biÓn tiÕn, n­íc mÆn, thµnh phÇn ho¸ häc chñ yÕu lµ chlorur.

Giai ®o¹n 3: líp chøa n­íc qh2 chÞu ¶nh h­ëng cña qu¸ tr×nh röa lòa, hoµ tan; tÇng chøa n­íc qp x¶y ra qu¸ tr×nh röa nh¹t do gradien ¸p lùc, ngÊm cña n­íc m­a vµ n­íc nh¹t tõ tÇng chøa n­íc ®¸ gèc.

III. C¸C TÇNG CHøA N¦íC

Dùa trªn c¬ së kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Lª V¨n HiÓn [5] vµ c¸c kÕt qu¶ ®o vÏ ®Þa chÊt thuû v¨n cña nhiÒu t¸c gi¶ kh¸c [L­u tr÷ §Þa chÊt], chóng t«i tãm t¾t c¸c ®Æc ®iÓm ®Þa chÊt thuû v¨n vµ ®Æc ®iÓm thñy ho¸ cña hai tÇng chøa n­íc chÝnh nh­ sau:

1. TÇng chøa n­íc lç hæng c¸c trÇm tÝch hiÖn ®¹i Holocen (qh)

Dùa vµo tÝnh ph©n nhÞp, cã thÓ chia ra hai líp chøa n­íc trong tÇng chøa n­íc qh lµ qh1 vµ qh2.

Líp chøa n­íc qh2: bao gåm toµn bé c¸c trÇm tÝch cña hÖ tÇng Th¸i B×nh (Q23 tb) víi nhiÒu nguån gèc s«ng, s«ng-biÓn, biÓn, ®Çm lÇy -biÓn, s«ng-hå- ®Çm lÇy, giã biÓn... ph©n bè ë phÇn lín diÖn tÝch ®ång b»ng, phÝa t©y b¾c ®Õn trung t©m ®ång b»ng ph©n bè däc theo c¸c s«ng, phÝa ®«ng nam phñ kÝn trªn bÒ mÆt. Thµnh phÇn ®Êt ®¸ chøa n­íc gåm c¸t, c¸t sÐt, sÐt c¸t, sÐt bét... cã chiÒu dµy tõ vµi mÐt ®Õn gÇn 30 m, ®a sè dµy tõ 20 ®Õn 25 m.

 

ë phÝa b¾c vµ t©y b¾c ®ång b»ng, ND§ cã ®é kho¸ng hãa th­êng biÕn ®æi trong ph¹m vi tõ 0,2 ®Õn 0,8 g/l, n­íc hoµn toµn nh¹t, lo¹i h×nh ho¸ häc chñ yÕu lµ bicarbonat calci, do ND§ cã nguån gèc thÊm tõ s«ng, n­íc m­a, vµ ®Æc biÖt kh«ng chÞu ¶nh h­ëng cña biÓn.

ë khu vùc trung t©m cña ®ång b»ng, ND§ chñ yÕu vÉn lµ n­íc nh¹t, song lo¹i h×nh ho¸ häc cã thay ®æi vµ phøc t¹p h¬n, nhiÒu thµnh phÇn h¬n vµ biÕn ®æi tõ bicarbonat sang bicarbonat-chlorur hoÆc chlorur-bicarbonat.

ë c¸c vïng ven biÓn cña ®ång b»ng ND§ chç nh¹t, chç lî vµ chç mÆn xen kÏ d¹ng da b¸o rÊt phøc t¹p. Lo¹i h×nh ho¸ häc cña n­íc th­êng lµ Cl- - Na+. ND§ chÞu ¶nh h­ëng cña biÓn, ®Æc biÖt lµ biÓn tiÕn hiÖn ®¹i.

Nguån gèc ND§ trong líp chøa n­íc qh2 chñ yÕu lµ do n­íc m­a, n­íc mÆt ngÊm vµo cung cÊp, trao ®æi n­íc víi líp chøa n­íc qh1 vµ tÇng chøa n­íc qp, ngoµi ra cßn chÞu t¸c ®éng cña c¸c qu¸ tr×nh röa lòa, hoµ tan.

Líp chøa n­íc qh1: bao gåm c¸c trÇm tÝch nguån gèc s«ng biÓn (amQ21-2 hh), hå ®Çm lÇy (lbQ21-2 hh) ph©n bè réng r·i ë vïng H¶i D­¬ng, H­ng Yªn, H¶i Phßng, Th¸i B×nh, Hµ Nam, Hµ T©y... song kh«ng lé trªn mÆt ®Êt mµ chØ ph¸t hiÖn ®­îc qua c¸c lç khoan. Thµnh phÇn ®Êt ®¸ chøa n­íc lµ c¸t h¹t nhá, bét c¸t, bét sÐt giµu mïn thùc vËt, chiÒu dµy 15-25 m. §é kho¸ng ho¸ cña ND§ trong líp chøa n­íc qh1 t¹i c¸c vïng ven biÓn (vïng tiÒn tam gi¸c ch©u vµ tam gi¸c ch©u ngÇm - thêi kú Q21-2) th­êng mÆn, t¹i c¸c vïng ®ång b»ng bÞ ®Çm lÇy ho¸ th­êng lî, lo¹i h×nh ho¸ häc chlorur natri. T¹i c¸c vïng kh«ng chÞu ¶nh h­ëng cña ®ît biÓn tiÕn Flandri, ND§ nh¹t, lo¹i h×nh ho¸ häc cña n­íc bicarbonat natri. Ngoµi ra ë mét sè n¬i chÞu ¶nh h­ëng cña biÓn tiÕn Flandri nh­ Phñ Lý ND§ ë ven c¸c s«ng th­êng nh¹t do ®­îc bæ cËp n­íc tõ s«ng §¸y.

Gi÷a hai líp chøa n­íc qh2 vµ qh1 tån t¹i líp thÊm n­íc yÕu Holocen d­íi-gi÷a thuéc ph©n hÖ tÇng H¶i H­ng trªn (Q21-2 hh2), ph©n bè ë vïng H¶i D­¬ng, H­ng Yªn, Hµ Nam, Ninh B×nh, H¶i Phßng cã nguån gèc biÓn (mQ21-2 hh) vµ biÓn ®Çm lÇy (mbQ21-2 hh). Thµnh phÇn ®Êt ®¸ lµ sÐt, sÐt bét mµu x¸m xanh, x¸m tro, x¸m ®en lÉn c¸c tµn tÝch thùc vËt vµ thÊu kÝnh than bïn cã chiÒu dµy tõ 4 ®Õn 25 m. Thµnh phÇn vËt chÊt cña líp thÊm n­íc yÕu nµy cã ¶nh h­ëng ®Õn thµnh phÇn ho¸ häc cña tÇng chøa n­íc qh vµ qp.

2. TÇng chøa n­íc lç hæng ¸p lùc c¸c trÇm tÝch Pleistocen trung-th­îng (qp)

TÇng chøa n­íc nµy lé ra ë mét sè khu vùc ven r×a ®ång b»ng nh­ ChÝ Linh, §«ng TriÒu, HiÖp Hoµ, ViÖt Yªn, L©m Thao, Cæ TiÕt...; ë ®ång b»ng bÞ phñ hoµn toµn bëi c¸c trÇm tÝch trÎ h¬n. TÇng chøa n­íc bao gåm c¸c trÇm tÝch s«ng biÓn (amQ12-3 hn), s«ng (aQ12-3 hn), s«ng lò (apQ12-3 hn) vµ Ýt phÇn d­íi cña c¸c trÇm tÝch hÖ tÇng VÜnh Phóc. ChiÒu dµy cña tÇng chøa n­íc t¨ng dÇn tõ t©y b¾c xuèng ®«ng nam, tõ ven r×a vµo trung t©m tõ vµi chôc mÐt ®Õn 85 m.

ë phÇn t©y b¾c ®ång b»ng do tÇng qh chØ tån t¹i d­íi d¹ng d¶i ven s«ng nªn phÇn lín diÖn tÝch tÇng qp bÞ phñ kÝn bëi tÇng ng¨n c¸ch thÊm n­íc yÕu. MÆt kh¸c, ë d¶i ven s«ng c¸c ho¹t ®éng x©m thùc ®· bµo xãi, c¾t h¼n tÇng ng¨n c¸ch, lµm cho hai tÇng chøa n­íc n»m trùc tiÕp víi nhau t¹o thµnh mét hÖ thèng thuû ®éng lùc duy nhÊt. ND§ tån t¹i trong lç hæng, cã ¸p lùc. TÝnh chÊt chøa n­íc t­¬ng ®èi ®ång nhÊt vµ ®­îc chia lµm hai líp, líp trªn (qp2) cã thµnh phÇn ®Êt ®¸ chøa n­íc mÞn h¬n, chñ yÕu lµ c¸t, c¸t lÉn s¹n sái, líp d­íi (qp1) h¹t th« h¬n gåm cuéi sái lÉn c¸t. Gi÷a chóng ®«i n¬i tån t¹i líp hoÆc thÊu kÝnh sÐt, sÐt c¸t.

Líp chøa n­íc qp2: l­u l­îng hót n­íc thÝ nghiÖm c¸c lç khoan tõ 0,11 ®Õn 20,09 l/s. §é giµu n­íc tõ trung b×nh ®Õn giµu, hÖ sè dÉn cña ®Êt ®¸ chøa n­íc (Km) 120-400 m2/ngµy. ChiÒu dµy tõ 5-20 m.

Líp chøa n­íc qp1: cã chiÒu dµy thay ®æi trong ph¹m vi réng tõ 4 ®Õn 60,5 m, theo quy luËt t¨ng dÇn tõ r×a vµo trung t©m vµ tõ ®Ønh ®ång b»ng ra biÓn. Thµnh phÇn ®Êt ®¸ chøa n­íc lµ c¸c trÇm tÝch h¹t th« gåm c¸t, cuéi, sái, t¶ng ë phÝa ®Ønh tam gi¸c ch©u, mÞn dÇn vÒ phÝa ®«ng, ®«ng nam. Do c¸c trÇm tÝch h¹t th« chiÕm tû lÖ lín, nªn tÇng chøa n­íc cã ®é giµu n­íc lín. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy l­u l­îng c¸c lç khoan th¨m dß tõ 1 l/s ®Õn 50 l/s, trong ®ã c¸c lç khoan cho l­u l­îng lín (10-50 l/s) chiÕm trªn 60% trong tæng sè lç khoan thÝ nghiÖm. TØ l­u l­îng c¸c lç khoan tõ 0,2 l/sm (2,2% trong tæng sè lç khoan thÝ nghiÖm) ®Õn 5 l/sm (38,6% trong tæng sè lç khoan thÝ nghiÖm). Khu vùc cã ®é giµu n­íc lín ph©n bè chñ yÕu ë trung t©m ®ång b»ng liªn quan ®Õn sù thµnh t¹o trÇm tÝch trong thêi kú biÓn tho¸i Pleistocen sím-gi÷a.

§é tæng kho¸ng hãa ND§ t¨ng dÇn theo h­íng t©y b¾c - ®«ng nam tõ nhá h¬n 0,5 g/l ®Õn 3 g/l vµ lín h¬n. §­êng ranh giíi cã ®é tæng kho¸ng hãa 1 g/l ë d¶i trung t©m ph¸t triÓn kÐo dµi ®Õn huyÖn Kim Giang, Phó Xuyªn, Ch©u Giang, Mü V¨n, ThuËn Thµnh, Yªn Dòng…, ë vïng H¶i Phßng, Th¸i B×nh tån t¹i thÊu kÝnh n­íc nh¹t n»m gi÷a vïng n­íc mÆn. Vïng H¶i HËu - NghÜa H­ng tån t¹i thÊu kÝnh n­íc nh¹t ven biÓn. C¸c thÊu kÝnh n­íc nh¹t Th¸i B×nh, H¶i Phßng cã liªn quan ®Õn n­íc kho¸ng trong trÇm tÝch Neogen, cã thµnh phÇn ®Æc tr­ng lµ n­íc bicarbonat natri vµ chlorur natri. ND§ lóc ®Çu ë ®©y cã thÓ lµ mÆn, sau ®ã do ®­îc pha trén víi n­íc nh¹t trong c¸c trÇm tÝch cæ h¬n t¹o thµnh thÊu kÝnh n­íc nh¹t.

Thµnh phÇn hãa häc ND§ t­¬ng øng thay ®æi tõ bicarbonat, bicarbonat-chlorur, chlorur-bicarbonat ®Õn chlorur.

C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy lµ n­íc mÆn d­íi ®Êt cña tÇng qp ë ®ång b»ng h×nh thµnh chñ yÕu vµo ®Çu Holocen, sau ®ã c¸c ho¹t ®éng t©n kiÕn t¹o ®· lµm cho ®ång b»ng ®­îc n©ng lªn, bµo mßn líp sÐt c¸ch n­íc ë khu vùc tõ S¬n T©y ®Õn Hµ Néi t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng l­îng n­íc m­a, n­íc mÆt ngÊm xuèng cung cÊp cho tÇng chøa n­íc. PhÇn n­íc nh¹t nµy dÇn dÇn ®Èy lïi phÇn n­íc mÆn do biÓn tiÕn ®Çu Holocen ®Ó l¹i. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu ®ång vÞ cña TSKH Bïi Häc, TS Vò Kim TuyÕn còng ®­a ra kÕt luËn t­¬ng tù, hµm l­îng cña d 18O trong ND§ t¹i khu vùc Hµ Néi lµ -6,0% o SMOW(viÕt t¾t cña Standard Mean of Ocean Water, lµ trung b×nh chuÈn cña n­íc ®¹i d­¬ng) vµ t¹i khu vùc H¶i Phßng lµ -9,0%o SMOW, tuæi cña ND§ ë khu vùc Hµ Néi thay ®æi tõ 15-20 n¨m ®Õn gÇn 1000 n¨m, chñ yÕu tõ hµng chôc ®Õn hµng tr¨m n¨m vµ ë H¶i Phßng tõ 9000 ®Õn 12.000 n¨m

Gi÷a tÇng chøa n­íc lç hæng ¸p lùc c¸c trÇm tÝch Pleistocen trung-th­îng vµ tÇng chøa n­íc trong trÇm tÝch Holocen tån t¹i mét líp thÊm n­íc yÕu Pleistocen th­îng hÖ tÇng VÜnh Phóc (Q13b vp). Do sù ph©n bè kh«ng liªn tôc cña líp c¸ch n­íc nµy, h×nh thµnh c¸c "cöa sæ §CTV" lµm cho sù trao ®æi n­íc gi÷a hai tÇng chøa n­íc diÔn ra m¹nh.

KÕt luËn: Thµnh phÇn ho¸ häc ND§ trong c¸c thµnh t¹o §Ö tø ®ång b»ng B¾c Bé chÞu ¶nh h­ëng cña ®iÒu kiÖn ®Þa tÇng còng nh­ t¸c ®éng cña c¸c qu¸ tr×nh biÓn tiÕn, biÓn tho¸i, vµ sù vËn ®éng tù nhiªn trong hÖ thèng c¸c tÇng chøa n­íc.

V¡N LIÖU

1. Bïi Häc, 1988. Ph­¬ng ph¸p ®ång vÞ nghiªn cøu sù vËn ®éng vµ tuæi cña n­íc d­íi ®Êt vïng ch©u thæ. Th«ng tin KHKT §Þa chÊt, 4 vµ 5. ViÖn TTTL §Þa chÊt, Hµ Néi.

2. §ç V¨n Tù, 1988. §Æc ®iÓm trÇm tÝch vµ lÞch sö ph¸t triÓn ®Þa chÊt kû §Ö tø ®ång b»ng B¾c Bé. LuËn ¸n TS ®Þa lý - ®Þa chÊt. Th­ viÖn Quèc gia, Hµ Néi.

3. Hoµng Ngäc Kû (Chñ biªn), 2001. §Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n tê H¶i Phßng tû lÖ 1/200.000. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam. Hµ Néi.

4. Hoµng Ngäc Kû (Chñ biªn), 2001. §Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n tê Nam §Þnh, tû lÖ 1: 200.000. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam. Hµ Néi.

5. Lª V¨n HiÓn (Chñ biªn), 2000. N­íc d­íi ®Êt ®ång b»ng B¾c Bé. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi.

6. NguyÔn C«ng L­îng (Chñ biªn), 2001. §Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n tê H¹ Long (Hßn Gai), tû lÖ 1: 200.000. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi.

7. NguyÔn §Þch Dü, 1984. B¶n ®å ®Þa chÊt kû Thø t­ ViÖt Nam tû lÖ 1:3.000.000. Th«ng b¸o Khoa häc ViÖn KHVN, 2: 67-71.Hµ Néi.

8. NguyÔn V¨n Hoµnh (Chñ biªn), 1978. §Þa chÊt tê Hµ Néi, tû lÖ 1: 200.000. Tæng côc ®Þa chÊt, Hµ Néi.

9. Vò Kim TuyÕn, 1995. Ph­¬ng ph¸p ®ång vÞ nghiªn cøu tuæi vµ nguån gèc n­íc d­íi ®Êt trÇm tÝch §Ö tø ®ång b»ng B¾c Bé. Tãm t¾t luËn ¸n TiÕn sÜ, Th­ viÖn Quèc gia, Hµ Néi.