L£ V¡N Vâ¹, NGUYÔN V¡N NGUY£N²

Vïng nghiªn cøu cã diÖn tÝch 35 km² thuéc ®Þa phËn hai x· T¶ X×n Thµng vµ T¶ Ph×nh, huyÖn Tña Chïa, Lai Ch©u. C¸c trÇm tÝch Paleozoi trong vïng tõ l©u ®· ®­îc nghiªn cøu trong c¸c c«ng tr×nh cña §ovjikov A. E. [2]; Bïi Phó Mü [1], TrÇn §¨ng TuyÕt [4]. Võa qua, trong ®ît kh¶o s¸t ®Þa chÊt t¹i thùc ®Þa phôc vô ®iÒu tra ®Þa chÊt thñy v¨n vµ lËp b¶n ®å ®Þa chÊt vïng T¶ X×n Thµng vµ T¶ Ph×nh c¸c t¸c gi¶ ®· thu ®­îc nhiÒu tµi liÖu míi vÒ ®Þa tÇng, cæ sinh gióp cho viÖc ph©n chia ®Þa tÇng Paleozoi ë vïng chÝnh x¸c h¬n.

Trong bµi b¸o nµy c¸c hãa th¹ch Ch©n r×u, HuÖ biÓn do §Æng TrÇn Huyªn x¸c ®Þnh. Hãa th¹ch Ruét khoang, Lç tÇng, do NguyÔn H÷u Hïng x¸c ®Þnh. Hãa th¹ch Trïng lç do §oµn NhËt Tr­ëng x¸c ®Þnh, hãa th¹ch San h« do NguyÔn §øc Khoa, T¹ Hßa Ph­¬ng x¸c ®Þnh. Sau ®©y lµ c¸c ph©n vÞ chÝnh lé ra ë vïng nghiªn cøu.

HÖ tÇng lé ra kho¶ng 4 km², ph©n bè thµnh mét d¶i ë r×a t©y vïng nghiªn cøu. D¶i trÇm tÝch nµy tr­íc ®©y ®­îc §ovjikov A.E [2] xÕp vµo Devon trung, bËc Eifel (H×nh.2) bao gåm ®¸ phiÕn sÐt mµu x¸m vµ x¸m lôc chøa c¸c thÊu kÝnh ®¸ v«i. Sau nµy, Bïi Phó Mü, TrÇn §¨ng TuyÕt [1, 4] xÕp chóng vµo ®iÖp Mã T«m (D₂ mt) chØ gåm c¸c ®¸ v«i t¸i kÕt tinh, mµu x¸m ®en, x¸m s¸ng ph©n líp võa.

KÕt qu¶ kh¶o s¸t cña c¸c t¸c gi¶ qua c¸c tuyÕn tõ T¶ X×n Thµng ®i vÒ phÝa t©y vµ T¶ X×n Thµng ®i LÈu CÇu Ph×nh cho thÊy hÖ tÇng tõ d­íi lªn nh­ sau:

TËp 1: n»m s¸t ®øt g·y còng lµ phÇn d­íi cña hÖ tÇng, gåm ®¸ phiÕn sÐt mµu x¸m lôc, ®¸ phiÕn sÐt ®en, sÐt v«i, silic v«i mµu ®en bÞ nÐn Ðp m¹nh ph©n d¶i thanh. Dµy 100 m.

TËp 2: ®¸ phiÕn sÐt, bét kÕt mµu lôc nh¹t, n©u tÝm nh¹t, phong hãa thµnh sÐt cã mµu loang læ, xen thÊu kÝnh ®¸ v«i, ®¸ v«i. Dµy 150 m.

BÒ dµy chung cña hÖ tÇng: 250-400 m.

C¸c ®¸ cña hÖ tÇng c¾m ®¬n nghiªng vÒ phÝa ®«ng vµ chuyÓn tiÕp lªn hÖ tÇng B¶n P¸p. Trong ®¸ v«i thuéc tËp 2 gÆp mét tËp hîp hãa th¹ch míi Palaeosolen cf. chapmani Williams et Breger; Heracrinites trangxaensis Huyen. Eospirina sp., Hysterolites cf. wangi (Hou); Sapproripora sp; Howittia sp., H. cf. chui (Grabau); Pseudotryplasma cf. altaica (Dyb.), Parachonetes zeili (Mans.); Stropheodonta subinterstrialis Koz…; c¸c hãa th¹ch ®Òu cho tuæi Devon sím.

MÆt c¾t trÇm tÝch nªu trªn chóng t«i thÊy gièng víi tËp 2 vµ 3 cña ®iÖp NËm P×a ®· ®­îc m« t¶ ë ngoµi vïng nghiªn cøu [5]. C¸c hãa th¹ch míi ph¸t hiÖn cho tuæi Devon sím, ch­a thÊy yÕu tè Devon gi÷a. §Êy chÝnh lµ c¬ së ®Ó c¸c t¸c gi¶ s¾p xÕp l¹i ®Þa tÇng c¸c trÇm tÝch nªu trªn nh­ sau: diÖn tÝch cña hÖ Devon, bËc Eifel vµ hÖ tÇng Mã T«m trong vïng ®· ®­îc nghiªn cøu ë c¸c c«ng tr×nh ®· ®­îc c«ng bè [1, 2, 4] nay ®­îc xÕp l¹i vµo hÖ tÇng NËm P×a tuæi Devon sím (H×nh 1, 2).

HÖ tÇng cã diÖn ph©n bè kho¶ng 14 km², thuéc mét phÇn diÖn tÝch x· T¶ X×n Thµng vµ Tµ Ph×nh. Tªn cña hÖ tÇng ®­îc chuyÓn tõ ®iÖp cïng tªn cña NguyÔn Xu©n Bao trong ph¹m vi tê b¶n ®å ®Þa chÊt V¹n Yªn tØ lÖ 1:200.000 [3]. Khèi l­îng cña hÖ tÇng B¶n P¸p ®­îc t¸ch tõ phÇn d­íi cña c¸c trÇm tÝch Carbon-Permi ë c¸c c«ng tr×nh [1, 2, 4].

MÆt c¾t cña hÖ tÇng quan s¸t ®­îc tõ LÈu CÇu Ph×nh qua LK1 ®Õn Hang Ch¬ gåm hai phÇn (H×nh 1):

PhÇn d­íi: n»m chØnh hîp trªn ®¸ phiÕn sÐt, bét kÕt cña hÖ tÇng NËm P×a m« t¶ ë trªn lµ ®¸ v«i t¸i kÕt tinh ph©n líp dµy ®Õn d¹ng khèi mµu x¸m ®en, x¸m tr¾ng, phít hång. Trong ®¸ v«i cã xen kÑp c¸c líp ®¸ phiÕn sÐt, bét kÕt cã bÒ dµy 3-5 m. BÒ dµy 300- 400 m.

PhÇn trªn: ®¸ v«i ®en, x¸m ®en, x¸m tr¾ng t¸i kÕt tinh, ph©n líp dµy ®Õn d¹ng khèi. §· cã 3 lç khoan (1, 2, 3) trong phÇn nµy. LK1 s©u nhÊt 140 m, thø tù tõ trªn xuèng nh­ sau:

Tõ 0 ®Õn 21,5 m: cuéi, t¶ng, c¸t, s¹n, bét sÐt (apQ); dµy 21,5 m.

Tõ 21,5 - 58,0 m: ®¸ v«i x¸m ®en t¸i kÕt tinh; dµy 36,5 m

Tõ 58,0 - 66,0 m: ®¸ v«i x¸m s¸ng; dµy 8 m

Tõ 66-80,0 m, ®¸ v«i mµu ®en, x¸m ®en bÞ cµ n¸t, dËp vì m¹nh, c¸c khe nøt lÊp ®Çy calcit, dµy 14 m. §Æc biÖt ë ®o¹n 68-72 m ®¸ v«i bÞ cµ n¸t mÒm bë, dÔ vì thµnh d¨m s¹n. Trong kÏ nøt lÊp ®Çy sulfur. KÕt qu¶ ph©n tÝch kho¸ng t­íng th× sulfur cã thµnh phÇn lµ pyrit chiÕm tíi 60%. ë ®é s©u 72-73 m gÆp tËp hîp dµy ®Æc hãa th¹ch san h«. TËp hîp hãa th¹ch nµy còng gÆp trong LK3 ë ®é s©u 60-60,5 m

Tõ 80 - 140 m: ®¸ v«i x¸m ®en, x¸m s¸ng; dµy 60 m

BÒ dµy cña phÇn trªn: 300 m. BÒ dµy chung cña hÖ tÇng lµ 600-700 m.

Trong ®¸ v«i ë c¶ phÇn d­íi vµ phÇn trªn cña hÖ tÇng ngoµi c¸c hãa th¹ch Amphipora sp…®· ph¸t hiÖn tr­íc ®©y [1, 2, 4], nay c¸c t¸c gi¶ cßn ph¸t hiÖn thªm c¸c gièng loµi sau: Amphipora laxeperforata Lec., A. clavellata Dong et Wang, A. minima Ermak, A. patokensis Riab., Stromatopora cooperi Lec., Thamnopora sp. indet., Cladopora sp. indet. Chóng cho tuæi tõ Devon sím ®Õn Devon muén.

MÆt c¾t m« t¶ trªn thÓ hiÖn ®­îc ®Çy ®ñ khèi l­îng hÖ tÇng vÒ th¹ch häc, hãa th¹ch vµ quan hÖ n»m trªn, n»m d­íi. Tõ ®ã cã thÓ kh¼ng ®Þnh viÖc t¸ch vµ xÕp tuæi cña phÇn d­íi c¸c trÇm tÝch Carbon-Permi ®· c«ng bè ë [1, 2, 4] ra mét ph©n vÞ lµ hÖ tÇng B¶n P¸p lµ cã c¬ së tin cËy. Tuy nhiªn kÕt qu¶ mét sè hãa th¹ch cã tuæi Givet muén - Frasni sím míi ph¸t hiÖn nªu trªn cÇn ®­îc tiÕp tôc nghiªn cøu. V× vËy viÖc xÕp c¸c trÇm tÝch ®· nªu vµo hÖ tÇng B¶n P¸p Ýt nhiÒu cßn ®ßi hái ph¶i xem xÐt thªm trong c¸c nghiªn cøu sau nµy.

H×nh 1. S¬ ®å ®Þa chÊt vïng T¶ X×n Thµng vµ Tµ Ph×nh (Tña Chïa, Lai Ch©u)

HÖ tÇng cã diÖn ph©n bè kho¶ng 16 km² ë nöa phÝa ®«ng vïng nghiªn cøu. Khèi l­îng cña hÖ tÇng lµ phÇn cßn l¹i cña hÖ Carbon - hÖ Permi ë [1, 2, 4]. HÖ tÇng B¾c S¬n cã quan hÖ kiÕn t¹o víi hÖ tÇng B¶n P¸p.

MÆt c¾t lé rÊt tèt tõ Hang Ch¬ ®Õn P¸o T×nh Lµng gåm 2 phÇn (H×nh 1):

PhÇn d­íi: b¾t ®Çu b»ng mét tËp ®¸ v«i mµu x¸m, x¸m s¸ng bÞ hoa hãa yÕu, ph©n líp dµy. Trªn mÆt líp, mÆt c¸c khe nøt bÞ nhuém mµu n©u ®á (mµu cña oxyt kim lo¹i?) rÊt dÔ nhËn biÕt. ChuyÓn lªn trªn lµ ®¸ v«i s¸ng mµu h¬n ph©n líp dµy. BÒ dµy c¸c líp kh¸ ®Òu nhau (40-50 cm). TÊt c¶ ®Òu c¾m vÒ ®«ng víi gãc dèc 45-50^o. Trong ®¸ v«i cã kÑp Ýt líp máng phiÕn sÐt, bét kÕt mµu x¸m tro, x¸m lôc bÞ phong hãa cho mµu loang læ n©u ®á tÝm nh¹t.

Dµy 250-300 m.

H×nh 2. S¬ ®å so s¸nh sù ph©n chia ®Þa tÇng vïng T¶ X×n Thµng - Tµ Ph×nh
(Tña Chïa, Lai Ch©u)

PhÇn trªn: ®¸ v«i x¸m s¸ng chuyÓn lªn ®¸ v«i x¸m tr¾ng, tr¾ng rÊt tinh khiÕt. §¸ bÞ hoa hãa yÕu, ph©n líp dµy ®Õn d¹ng khèi.

Dµy 300-400 m.

Trªn cïng gÆp bazan cña hÖ tÇng CÈm Thñy phñ kh«ng chØnh hîp bªn trªn. Trong ®¸ v«i cña hÖ tÇng b¾t gÆp phong phó hãa th¹ch víi c¸c gièng loµi: Ammodiscus sp; Mediocris breviscula (Gan.), Palaeospiroplectammina sp., Dainella chomatica (Dain), Eostaffella ovoidea Rauser, Endothyra sp., Profusulinella sp., Pseudostaffella sp., Bradyina sp., Palaeotextularia sp; Mediocris breviscula (Gan.). §Æc biÖt hãa th¹ch san h«: Qinghaiphyllum sp. lÇn ®Çu ph¸t hiÖn ë ViÖt Nam. Gièng nµy gÆp trong ®¸ v«i Vise ë QuÕ Ch©u, Trung Quèc.

C¸c trÇm tÝch trªn ®· ®­îc §ovjikov A. E [2] xÕp tuæi Carbon muén - Permi. C¸c t¸c gi¶ Bïi Phó Mü, TrÇn §¨ng TuyÕt [1, 4] xÕp tuæi Carbon - Permi sím (H×nh 2). KÕt qu¶ hãa th¹ch míi cã tuæi tõ Carbon ®Õn Permi. Do vËy chóng t«i xÕp tuæi c¸c trÇm tÝch võa m« t¶ vµo Carbon - Permi gi÷a, vµ tªn hÖ tÇng B¾c S¬n ®­îc ®Æt lµ phï hîp víi c¸c nghiªn cøu míi vÒ ®Þa tÇng hiÖn nay.

Nh÷ng tµi liÖu míi tr×nh bµy trªn lµ mét phÇn kÕt qu¶ kh¶o s¸t thùc ®Þa 2002- 2003 cña ®Ò ¸n "LËp b¶n ®å ®Þa chÊt - kho¸ng s¶n tû lÖ 1: 50.000" cña Liªn ®oµn Intergeo vµ kÕt qu¶ cña ®Ò ¸n "§iÒu tra ®¸nh gi¸ nguån n­íc d­íi ®Êt vïng Tña Chïa, Lai Ch©u" cña Liªn ®oµn §CTV- §CCT MiÒn B¾c. C¸c t¸c gi¶ xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c b¹n ®ång nghiÖp, c¸c nhµ khoa häc ®· cïng céng t¸c ®Ó cã kÕt qu¶ tr×nh bµy trong bµi b¸o.

1. Bïi Phó Mü (chñ biªn), 1978. §Þa chÊt tê Lµo Cai - Kim B×nh, tû lÖ 1:200.000. Tæng côc §Þa chÊt, Hµ Néi

2. §ovjikov A. E. (chñ biªn), 1965. §Þa chÊt miÒn B¾c ViÖt Nam. Nxb KH-KT, Hµ Néi ,1971.

3. NguyÔn Xu©n Bao, 1978. §Þa chÊt tê V¹n Yªn, tû lÖ 1:200.000. Tæng côc §Þa chÊt, Hµ Néi.

4. TrÇn §¨ng TuyÕt (chñ biªn), 1978. §Þa chÊt tê §iÖn Biªn Phñ, tû lÖ 1:200.000. Tæng côc §Þa chÊt, Hµ Néi.

5. Vò Khóc, Bïi Phó Mü (®ång chñ biªn), 1984. §Þa chÊt ViÖt Nam. TËp 1. §Þa tÇng. Tæng côc Má vµ §Þa chÊt, Hµ Néi .