®Þa h×nh thÒm s«ng vïng T©n H­¬ng - B¶o ¸i, Yªn B¸i vµ vai trß cña nã trong viÖc t¹o má sa kho¸ng

Ph¹m §×nh Thä

ViÖn Th«ng tin, L­u tr÷, B¶o tµng ®Þa chÊt
6 ®­êng Nguyªn Hång, §èng §a, Hµ Néi

Tãm t¾t: ë khu vùc däc quèc lé 70 tõ T©n H­¬ng ®Õn B¶o ¸i ®Þa h×nh cã d¹ng nh÷ng ®åi nói næi cao xen ®Þa h×nh tròng, ph¸t triÓn theo h­íng TB - §N. §Þa h×nh tròng bao gåm c¸c møc thÒm kh¸c nhau: c¸c thÒm bËc III, IV, V ph¸t triÓn theo ph­¬ng TB - §N. C¸c bËc thÒm nµy thµnh t¹o bëi ho¹t ®éng cña s«ng Ch¶y trong giai ®o¹n Pleistocen, cã thÓ tõ cuèi Pliocen. ThÒm bËc II, I vµ b·i båi th­êng ph¸t triÓn theo h­íng TN - §B liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cña c¸c dßng ch¶y h×nh thµnh vµo cuèi Pleistocen. Sa kho¸ng ë bËc thÒm II, I vµ b·i båi th­êng cã hµm l­îng corindon giÇu h¬n so víi c¸c bËc thÒm III, IV, V do qu¸ tr×nh t¸i trÇm tÝch tõ c¸c sa kho¸ng cæ h¬n, còng nh­ ®­îc cung cÊp tõ s¶n phÈm phong ho¸ cña th©n quÆng gèc.

N¨m 1994, viÖc ph¸t hiÖn ra ®¸ quý trong sa kho¸ng ë x· T©n H­¬ng (huyÖn Yªn B×nh, tØnh Yªn B¸i) ®· më ra mét giai ®o¹n míi trong c«ng t¸c t×m kiÕm vµ khai th¸c ®¸ quý, b¸n quý trong vïng n»m däc quèc lé 70. Tõ ®ã ®Õn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu nh»m x¸c ®Þnh tiÒn ®Ò vµ dÊu hiÖu t×m kiÕm ®¸ quý, bªn c¹nh ®ã c«ng t¸c th¨m dß má còng ®­îc tiÕn hµnh. HÇu hÕt c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy chñ yÕu ®Ò cËp tíi cÊu tróc ®Þa chÊt vµ mèi liªn quan gi÷a chóng víi kho¸ng s¶n, ch­a cã c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu mèi liªn quan gi÷a ®Æc ®iÓm ®Þa m¹o víi kho¸ng s¶n, trong ®ã cã sa kho¸ng.

HiÖn nay mét sè sa kho¸ng vÒ ®¸ quý, b¸n quý ®· ®­îc ph¸t hiÖn, nh­ng chØ mang tÝnh ngÉu nhiªn qua c¸c giÕng th¨m dß. §ã lµ c¸c sa kho¸ng ë T©n H­¬ng, CÈm ¢n, Ngßi C¸t,... C¸c ®iÓm sa kho¸ng nµy ®· hoÆc ®ang ®­îc khai th¸c, vµ tµi nguyªn ®¸ quý, b¸n quý ë ®ã ®· bÞ c¹n kiÖt tíi møc b¸o ®éng. ViÖc ph¸t hiÖn thªm diÖn tÝch chøa sa kho¸ng míi ®Ó cã thÓ ®­a vµo khai th¸c lµ nhu cÇu bøc xóc thùc tÕ.

Vïng T©n H­¬ng - B¶o ¸i (huyÖn Yªn B×nh, tØnh Yªn B¸i) thuéc phÇn thÊp cña s­ên ®«ng b¾c d·y Nói Con Voi, gåm c¸c d¶i ®åi nói thÊp uèn l­în mÒm m¹i. Xen vµo ®Þa h×nh d¶i ®åi nói lµ nh÷ng tròng kÐo dµi theo ph­¬ng TB - §N. Chóng ®· h×nh thµnh bëi chuyÓn ®éng kiÕn t¹o mang tÝnh ph©n bËc, kÕt hîp víi ho¹t ®éng cña s«ng Ch¶y cæ.

§Þa h×nh ®­îc cÊu t¹o b»ng ®¸ phiÕn biÕn chÊt cæ, mét sè khèi ®¸ magma nhá cã tuæi vµ thµnh phÇn kh¸c nhau. ë nh÷ng ®Þa h×nh tròng, phÇn trªn cña ®Þa h×nh ®­îc cÊu t¹o bëi trÇm tÝch bë rêi §Ö tø (H×nh 1, 2). Trong vïng cã mét sè th©n quÆng gèc, sa kho¸ng corindon (rubi, saphir).

 

§íi S«ng Hång nãi chung vµ vïng nghiªn cøu nãi riªng bÞ c¸c ®øt g·y khu vùc S«ng Hång vµ S«ng Ch¶y khèng chÕ . Trong vïng nghiªn cøu phæ biÕn c¸c ®øt g·y ph­¬ng TB - §N vµ §B - TN. HÖ thèng ®øt g·y TB - §N khèng chÕ b×nh ®å cÊu tróc chung cña vïng, cßn c¸c hÖ thèng ®øt g·y §B - TN, ¸ kinh tuyÕn vµ ¸ vÜ tuyÕn ph©n chia b×nh ®å cÊu tróc thµnh c¸c khèi cÊu tróc nhá.

Mçi d¹ng ®Þa h×nh ®ang tån t¹i ®Òu lµ s¶n phÈm cña c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña tù nhiªn, gåm c¸c qu¸ tr×nh néi sinh vµ ngo¹i sinh. C¸c qu¸ tr×nh nµy diÔn ra kh«ng ngõng kÓ tõ khi Tr¸i ®Êt h×nh thµnh, do vËy mét d¹ng ®Þa h×nh nµo ®ã ®ang tån t¹i ®Òu ®· tr¶i qua c¸c qu¸ tr×nh biÕn ®æi kh¸c nhau, vµ cho ®Õn nay, chóng vÉn ®ang tiÕp tôc biÕn ®æi ®Ó chuyÓn tõ d¹ng nµy sang d¹ng kh¸c.

§Æc ®iÓm ®Þa h×nh cña vïng nghiªn cøu ®­îc t×m hiÓu th«ng qua c«ng t¸c ph©n tÝch ¶nh viÔn th¸m kÕt hîp víi kh¶o s¸t thùc ®Þa. KÕt qu¶ nghiªn cøu ®Þa m¹o b»ng ph­¬ng ph¸p viÔn th¸m ph¸t huy ®­îc vai trß thùc sù cña nã khi cã c«ng t¸c kh¶o s¸t, kiÓm tra ë thùc ®Þa.

Dùa trªn kÕt qu¶ ph©n tÝch ¶nh hµng kh«ng ®en tr¾ng toµn s¾c tû lÖ 1:33.000 vµ ¶nh vÖ tinh Landsat TM chôp n¨m 1989 vµ kÕt qu¶ thùc ®Þa trong ph¹m vi ®Ò tµi "Nghiªn cøu x¸c lËp c¸c tiÒn ®Ò ®Þa chÊt vµ dÊu hiÖu t×m kiÕm ®¸ quý vµ nöa quý trong trÇm tÝch biÕn chÊt cao bê tr¸i S«ng Hång" (TrÇn Ngäc Qu©n, 1999), t¸c gi¶ bµi b¸o nµy ph©n chia c¸c bËc ®Þa h×nh ë thung lòng s«ng Ch¶y t¹i vïng T©n H­¬ng - B¶o ¸i nh­ sau:

B·i båi

B·i båi ph¸t triÓn t¹o thµnh c¸c thung lòng hay d¶i tÝch tô nhá, ®é cao t­¬ng ®èi trung b×nh 0,5-2,5 m, ven theo c¸c s«ng suèi trong khu vùc. CÊu t¹o b·i båi gåm hai phÇn: phÇn trªn lµ trÇm tÝch c¸t s¹n t­íng b·i båi, ®«i khi cã than bïn; phÇn d­íi lµ trÇm tÝch cuéi, t¶ng thµnh phÇn ®a kho¸ng t­íng lßng s«ng. Cuéi t¶ng cã kÝch th­íc kh¸c nhau, ®é mµi trßn tõ trung b×nh ®Õn kÐm. Trong trÇm tÝch t­íng lßng s«ng th­êng chøa rubi, saphir, spinel; sa kho¸ng cã gi¸ trÞ kinh tÕ.

B·i båi cã ®Æc ®iÓm lµ ®é cao t­¬ng ®èi thÊp nhÊt trong vïng, v× vËy vµo mïa lò th­êng bÞ ngËp n­íc, nh×n chung ®Þa h×nh ch­a æn ®Þnh, vµ cßn bÞ dßng ch¶y lµm thay ®æi h×nh d¹ng. TrÇm tÝch t¹o nªn bÒ mÆt ch­a bÞ phong ho¸. B·i båi cã tuæi trÎ nhÊt trong vïng, vµ ®­îc x¸c ®Þnh lµ Holocen gi÷a-muén (Q22-3).

ThÒm bËc I

ThÒm bËc I t¹o thµnh c¸c m¶ng nhá riªng biÖt, ph©n bè chñ yÕu ven theo c¸c suèi ë thung lòng gi÷a nói nh­ ë Phï Khang, Ngßi C¸t, Kinh La. ThÒm nµy th­êng cã ®é cao 3-4 m, bÒ réng 40-50 m, chiÒu dµi ®Õn vµi tr¨m mÐt. CÊu t¹o trªn mÆt chñ yÕu lµ c¸t bét mµu x¸m n©u, tÝm n©u ®á (H×nh 3). BÒ mÆt thÒm kh¸ b»ng ph¼ng, cã h­íng h¬i nghiªng vÒ phÝa dßng ch¶y. ë mét sè n¬i nh­ T©n H­¬ng, Phï Khang thÒm nµy ®· vµ ®ang lµ ®èi t­îng khai th¸c rubi, saphir.

ThÒm bËc I cã ®é cao v­ît qua møc ¶nh h­ëng cña n­íc lò hµng n¨m, vµ lµ møc ®Þa h×nh thÒm thÊp nhÊt, vËt liÖu trÇm tÝch t¹o nªn nã ch­a bÞ phong ho¸. Tuæi cña thÒm bËc I ®­îc x¸c ®Þnh lµ Holocen sím (Q21).

ThÒm bËc II

ThÒm cã d¹ng d¶i hÑp hoÆc m¶nh nhá ph©n bè kh«ng liªn tôc. BÒ mÆt thÒm cao 8-10 m, cã khi 5-6 m phô thuéc vµo n¬i ph©n bè. BÒ mÆt thÒm th­êng h¬i nghiªng vÒ h­íng dßng ch¶y do qu¸ tr×nh röa tr«i cña n­íc bÒ mÆt. VËt liÖu t¹o thÒm lµ sÐt x¸m n©u, x¸m vµng lÉn sái, cuéi (H×nh 4). MÆt thÒm h¬i uèn l­în vµ hiÖn nay ë nhiÒu n¬i diÖn tÝch thÒm bËc II ®· ®­îc c¶i t¹o lµm ruéng lóa, trång trät vµ ®Êt thæ c­.

Dùa trªn c¬ së so s¸nh ®é cao ph©n bè, chóng t«i cho r»ng thÒm bËc II cã tuæi Pleistocen muén (Q13).

ThÒm bËc III

ThÒm bËc III gÆp phæ biÕn ë T©n H­¬ng, CÈm ¢n, M«ng S¬n. ThÒm nµy t¹o thµnh m¶ng ®åi, d¶i ®åi nhá ph©n bè kh«ng liªn tôc ven theo phÇn cao cña c¸c thung lòng víi xu h­íng kÐo dµi theo ph­¬ng TB - §N, kh«ng phï hîp víi h­íng dßng ch¶y c¬ b¶n hiÖn nay. ThÒm cã ®é cao t­¬ng ®èi 15-20 m, mÆt thÒm th­êng réng tõ vµi mÐt ®Õn vµi chôc mÐt, kÐo dµi trªn d­íi 50 m. §¶o Thuû Tiªn ë hå Th¸c Bµ (n¬i cã ®éng Thuû Tiªn) cã ®é cao t­¬ng ®­¬ng víi thÒm bËc III. C¸c m¶nh sãt cña thÒm cã d¹ng ®åi thÊp, ®Ønh t­¬ng ®èi b»ng, bÒ mÆt l­în sãng, s­ên tho¶i. ThÒm ®­îc cÊu t¹o bëi líp trÇm tÝch aluvi dµy 0,5-5 m. Thµnh phÇn aluvi gåm sÐt vµng n©u, ®á n©u lÉn c¸t, sái, cuéi. VËt liÖu trÇm tÝch ë ®©y bÞ phong ho¸ m¹nh, dÔ bÞ ®Ëp vì. Nãi chung trong trÇm tÝch thÒm tÝch tô bËc III nhiÒu n¬i chøa corindon (rubi, saphir), spinel. BÒ mÆt ban ®Çu cña thÒm bËc III ®· bÞ röa tr«i m¹nh, song mét vµi n¬i chóng cßn ®­îc b¶o tån tèt. BÒ mÆt thÒm ®· ®­îc c¶i t¹o thµnh khu d©n c­, trång c©y lÊy gç vµ c©y ¨n qu¶.

Dùa vµo ®é cao ph©n bè so víi c¸c thÒm kh¸c vµ ®Æc ®iÓm vËt liÖu trÇm tÝch bë rêi, chóng t«i cho r»ng bÒ mÆt thÒm bËc III cã tuæi Pleistocen gi÷a (Q12).

ThÒm bËc IV

ThÒm tÝch tô bËc IV gÆp tËp trung ë c¸c vïng T©n Ngo¹i, T©n H­¬ng, Khu«n §á. ThÒm t¹o thµnh c¸c ®åi, m¶ng ®åi cã ®é cao t­¬ng ®èi 30-50 m cã ®Ønh d¹ng vßm, vßm tho¶i. ThÒm nµy ph¸t triÓn theo ph­¬ng TB - §N. H×nh d¹ng ®Þa h×nh ban ®Çu cña thÒm ®· bÞ thay ®æi nhiÒu do qu¸ tr×nh x©m thùc vµ röa tr«i bÒ mÆt, mÆt thÒm trë nªn gå ghÒ, låi lâm. Líp trÇm tÝch bë rêi cã thµnh phÇn lµ sÐt, sÐt c¸t lÉn cuéi, s¹n, sái ®a kho¸ng víi ®é mµi trßn tõ kÐm tíi trung b×nh. Cuéi, sÐt, sÐt c¸t cã mµu n©u, vµng n©u vµ bÞ phong ho¸ laterit m¹nh, dÔ bÞ bãp vôn. Ph­¬ng ph¸t triÓn cña thÒm bËc IV (ph­¬ng TB - §N) hoµn toµn kh«ng phï hîp víi h­íng ch¶y chung hiÖn nay cña m¹ng s«ng suèi trong vïng, nh­ng phï hîp víi ph­¬ng chung cña cÊu tróc ®Þa chÊt trong khu vùc.

Dùa vµo ®é cao ph©n bè, ®Æc ®iÓm trÇm tÝch cÊu t¹o nªn thÒm, cã thÓ thÊy r»ng trÇm tÝch bë rêi §Ö tø ë ®©y ®­îc thµnh t¹o sím nhÊt, vµo ®Çu Pleistocen (Q11).

Cïng víi c¸c thÒm tÝch tô bËc I, II, III, IV nh­ ®· nªu ë trªn cßn cã c¸c bËc thÒm x©m thùc víi ®é cao t­¬ng øng. Song trªn nh÷ng thÒm nµy kh«ng gÆp trÇm tÝch bë rêi tuæi §Ö Tø.

ThÒm bËc V

Trong vïng nghiªn cøu, thÒm bËc V chØ tån t¹i ë d¹ng thÒm x©m thùc. ThÒm x©m thùc bËc V cã ®é cao t­¬ng ®èi 60-80 m (®é cao tuyÖt ®èi 100-120 m), ph©n bè ë Ngßi D©u, Ngßi C¸t, §åi Giang, Nói N×. ThÒm x©m thùc bËc V t¹o thµnh m¶ng ®åi, d·y ®åi, ®Ønh d¹ng vßm khum, s­ên dèc 30-350, ch¹y theo h­íng TB - §N vµ hoµn toµn phï hîp víi cÊu tróc ®Þa h×nh chung cña vïng. CÊu t¹o nªn ®Þa h×nh thÒm x©m thùc bËc V lµ c¸c ®¸ phiÕn kÕt tinh lo¹t S«ng Hång (AR sh). Trªn bÒ mÆt tån t¹i vá phong ho¸ dµy 1-3 m. Trªn v¸ch nói ®¸ hoa ë M«ng S¬n cßn ghi l¹i di tÝch ngÊn n­íc cao t­¬ng ®­¬ng víi møc ®Þa h×nh nµy. §iÒu ®ã cho thÊy ngÊn n­íc nµy ®­îc h×nh thµnh liªn quan víi ho¹t ®éng cña dßng ch¶y trong thêi gian kiÕn t¹o yªn tÜnh kÐo dµi. ThÒm bËc V ®­îc ®Þnh tuæi lµ Pliocen - §Ö tø kh«ng ph©n chia (N2-Q).

HiÖn nay trªn c¸c bËc thÒm nµy gÆp trÇm tÝch bë rêi §Ö tø víi xu h­íng bËc thÒm cµng cao th× líp phñ §Ö tø cµng máng, tõ 4-4,5 m ë møc thÒm bËc I ®Õn 1-2 m ë møc thÒm bËc IV, vµ cµng bÞ phong ho¸ laterit m¹nh h¬n. Riªng ë møc thÒm bËc V tån t¹i ë ®é cao 100-120 m ch­a t×m thÊy dÊu tÝch trÇm tÝch s«ng. Cã thÓ c¸c trÇm tÝch nµy ®· bÞ x©m thùc, röa tr«i hÕt theo thêi gian, còng cã thÓ vËt liÖu trÇm tÝch bÞ phong ho¸ m¹nh, cÊu t¹o trÇm tÝch s«ng bÞ xo¸ nhoµ nªn khã ph¸t hiÖn.

Mèi liªn quan gi÷a ®Æc ®iÓm ®Þa m¹o vµ trÇm tÝch §Ö tø víi sù thµnh t¹o sa kho¸ng ®¸ quý, b¸n quý ®­îc thÓ hiÖn râ khi t×m hiÓu lÞch sö ph¸t triÓn ®Þa h×nh cña vïng.

KÓ tõ cuèi Miocen toµn bé vïng bÞ san b»ng [1]. Vµo kho¶ng cuèi Pliocen - ®Çu §Ö tø ho¹t ®éng kiÕn t¹o b­íc vµo mét giai ®o¹n ho¹t ®éng míi. C¸c ®øt g·y S«ng Ch¶y cã ph­¬ng TB - §N ho¹t ®éng tr­íc ®ã t¸i ho¹t ®éng, mét sè hè sôt lôc ®Þa xuÊt hiÖn däc theo c¸c ®øt g·y. §Þa h×nh bÞ x©m thùc, röa tr«i m¹nh, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c s¶n phÈm phong ho¸ c¬ häc di chuyÓn tíi c¸c tròng lôc ®Þa, h×nh thµnh nªn ®¸ trÇm tÝch h¹t th« thuéc hÖ tÇng Phan L­¬ng (N2 pl) mµ hiÖn nay cßn tån t¹i ë M«ng S¬n.

Vµo ®Çu Pleistocen ho¹t ®éng ®øt g·y kiÕn t¹o diÔn ra m¹nh h¬n, xuÊt hiÖn mét lo¹t c¸c ®øt g·y song song n»m gi÷a c¸c ®øt g·y S«ng Hång vµ S«ng Ch¶y. Do ho¹t ®éng cña c¸c ®øt g·y nµy cïng víi chuyÓn ®éng n©ng chung cña khu vùc, ®Þa h×nh trong vïng bÞ ph©n dÞ cã d¹ng bËc.

Xu thÕ ho¹t ®éng kiÕn t¹o trong vïng vÉn tiÕp tôc diÔn ra cho tíi cuèi Pleistocen. Trong thêi gian nµy chuyÓn ®éng n©ng kiÕn t¹o diÔn ra cã tÝnh chÊt d¹ng nhÞp: thêi kú yªn tÜnh xen víi thêi kú n©ng lªn. KÕt qu¶ lµ ®Þa h×nh c¸c bËc thÒm cña s«ng Ch¶y cæ ®­îc h×nh thµnh. §ã lµ c¸c bËc thÒm V, IV, III hiÖn ®ang tån t¹i.

Trong trÇm tÝch cña c¸c bËc thÒm nµy cã mét sè ®iÓm sa kho¸ng ®¸ quý, b¸n quý víi hµm l­îng kh¸c nhau. ë thÒm bËc IV hµm l­îng ®¸ quý, b¸n quý thÊp nhÊt, chØ cã vµi h¹t rubi, saphir, spinel, granat,... trong mÉu ®·i. Trong c¸c thÒm bËc II, III ®«i chç c¸c kho¸ng vËt nµy tËp trung lín h¬n, t¹o thµnh d¶i sa kho¸ng ph©n bè theo h­íng TB - §N, mét sè n¬i ®· ®­îc t×m kiÕm ®¸nh gi¸, th¨m dß vµ khai th¸c. Trong Pleistocen c¸c ®øt g·y cã tr­íc ®ã tiÕp tôc ph¸t triÓn, hÖ thèng ®øt g·y ph­¬ng §B - TN, ¸ kinh tuyÕn, ¸ vÜ tuyÕn xuÊt hiÖn. Ho¹t ®éng ph¸ huû ®øt g·y kiÕn t¹o lóc nµy lµm thay ®æi b×nh ®å ®Þa h×nh ®· ®­îc thµnh t¹o tr­íc ®ã. §Þa h×nh cã ph­¬ng chung TB - §N bÞ ph©n chia thµnh nhiÒu khèi. C¸c hÖ thèng ®øt g·y xuÊt hiÖn sau nµy ®Þnh h×nh cho hÖ thèng dßng ch¶y míi, râ nÐt h¬n c¶ lµ hÖ thèng dßng ch¶y theo h­íng TN - §B. C¸c dßng ch¶y míi xuÊt hiÖn nµy ho¹t ®éng x©m thùc m¹nh, c¾t ngang qua hÖ thèng bËc thÒm ®­îc h×nh thµnh tr­íc ®ã, chia chóng thµnh c¸c m¶ng thÒm kh¸c nhau, ®ång thêi t¹o nªn mét hÖ thèng bËc thÒm, b·i båi riªng cho m×nh. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, hÖ thèng dßng ch¶y míi nµy ®· vËn chuyÓn vËt liÖu phong ho¸ tõ ®Þa h×nh nói cao, tõ c¸c thÒm ®­îc t¹o tr­íc ®ã, ®Ó råi tÝch tô c¸c vËt liÖu trÇm tÝch t¹i nh÷ng n¬i thuËn lîi, ®ã lµ nh÷ng n¬i héi tô cña c¸c dßng ch¶y. Trong vËt liÖu t¸i trÇm tÝch ®ã cã ®¸ quý, b¸n quý. KÕt qu¶ lµ sa kho¸ng ®¸ quý, b¸n quý ngµy cµng ®­îc lµm giÇu.

Tãm l¹i, vïng nghiªn cøu cã ®Þa h×nh kh¸ phøc t¹p, bÞ ph©n c¾t t­¬ng ®èi m¹nh mÏ vµ ®«i n¬i cã ®é dèc lín. C¸c d·y nói, ®åi th­êng cã ph­¬ng kÐo dµi TB - §N. C¸c thÒm bËc cao (bËc III, IV, V) còng ph¸t triÓn theo ph­¬ng nµy. C¸c bËc thÒm nµy do ho¹t ®éng cña s«ng Ch¶y trong giai ®o¹n Pleistocen, cã thÓ tõ cuèi Pliocen t¹o nªn. ThÒm bËc II, I vµ b·i båi th­êng ph¸t triÓn theo h­íng TN - §B, liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cña c¸c dßng ch¶y h×nh thµnh vµo cuèi Pleistocen.

TÇng h¹t th« cña trÇm tÝch cÊu t¹o nªn c¸c bËc thÒm trong vïng ®Òu cã triÓn väng vÒ ®¸ quý, b¸n quý sa kho¸ng (trõ thÒm bËc V ch­a ph¸t hiÖn ®­îc líp trÇm tÝch nguån gèc s«ng). Liªn quan ®Õn sa kho¸ng trong c¸c bËc thÒm trªn, sa kho¸ng ë c¸c bËc thÒm II, I vµ b·i båi th­êng cã hµm l­îng corindon giÇu h¬n so víi c¸c bËc thÒm II, IV, V do qu¸ tr×nh t¸i trÇm tÝch tõ c¸c sa kho¸ng cæ h¬n, còng nh­ ®­îc cung cÊp tõ s¶n phÈm phong ho¸ cña th©n quÆng gèc.

V¨n liÖu

1. Lª §øc An, 2000. KÕt qu¶ nghiªn cøu ®Þa m¹o ®íi ®øt g·y S«ng Hång. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 22/4 : 253-257. Hµ Néi.

Summary

Topography of river terraces in the T©n H­¬ng - B¶o ¸i area, Yªn B¸i Province, and its role in the formation of placer deposits

Ph¹m §×nh Thä

Along the Highway No. 70, from T©n H­¬ng to B¶o ¸i , the relief has the form of intercalation between mounts, hills and lowlands developed in the NW - SE direction. The lowland topography includes different terraces: the III, IV and V step terraces developed in the NW - SE direction. They were formed by the activities of the Ch¶y River during Pleistocene, possibly since the end of Pliocene. The II, I step terraces and river banks are developed in the SW - NE direction, related to the activity of streams formed at the end of Pleistocene. The placer in the II, I step terrace and river banks has usually a richer content of corundum in comparing with the III, IV and V steep terraces, that is caused by the redeposition of older placers, as well as the supply with weathering products of the primary ore bodies.

Ngµy nhËn bµi: 21-04-2003

Ng­êi biªn tËp: §Æng V¨n B¸t