Mét vµi kÕt qu¶ luËn gi¶i th¹ch häc vµ cÊu tróc vïng T¹ Bó - S¬n La b»ng c¸c ph¬ng ph¸p viÔn th¸m vµ GIS
Lª ThÞ Ch©u Hµ, §Æng Vò Kh¾c
ViÖn §Þa chÊt, TTKHTN& CNQG
§êng Hoµng Quèc ViÖt, CÇu GiÊy, Hµ Néi
Tãm t¾t: Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ph¬ng ph¸p viÔn th¸m ®· ®îc øng dông nhiÒu trong ®Þa chÊt häc, ®Æc biÖt lµ trong ®o vÏ b¶n ®å. ViÖc øng dông sè liÖu ®a nguån ®· t¹o ®îc nh÷ng ¶nh hëng tÝch cùc trong c¸c c«ng t¸c nghiªn cøu, ®iÒu tra ®Þa chÊt. Nh÷ng thµnh c«ng nµy kh«ng chØ lµm t¨ng ®é tin cËy, kh¶ n¨ng ph©n tÝch vµ m« h×nh ho¸ d÷ liÖu ®Þa chÊt mµ cßn cã thÓ bæ sung mét sè quan ®iÓm míi vÒ c«ng t¸c ®iÒu tra ®Þa chÊt, nh»m hoµ nhËp víi sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng ®iÒu tra vµ øng dông ®Þa chÊt trªn thÕ giíi.
KÕt qu¶ ph©n tÝch tæng hîp c¸c sè liÖu viÔn th¸m vµ tõ hµng kh«ng vïng T¹ Bó - S¬n La cho phÐp x¸c ®Þnh ®îc 18 ®èi tîng ®Þa chÊt cã tÝnh chÊt th¹ch häc ®Æc trng. C¸c cÊu tróc ®øt g·y ph¬ng TB - §N lµ nh÷ng ®øt g·y chÝnh. C¸c ®øt g·y cã ph¬ng kh¸c lµ nh÷ng ®øt g·y phô, d¹ng l«ng chim.
Ph¬ng ph¸p biÓu diÔn c¸c ®èi tîng ®Þa chÊt vµ tÝnh chÊt cña chóng
HiÖn nay viÔn th¸m ®· vµ ®ang trë thµnh mét ph¬ng ph¸p nghiªn cøu rÊt cã hiÖu qu¶ vµ cã tÝnh u thÕ, mµ c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu kh¸c kh«ng thÓ cã ®îc. C¸c ¶nh vò trô, ¶nh vÖ tinh ®îc sö dông ®Òu cã møc ®é bao qu¸t khu vùc réng, nhê ®ã cã thÓ gi¶i quyÕt ®îc c¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n cña ®Þa chÊt khu vùc. Xö lý ¶nh kÕt hîp xö lý c¸c sè liÖu kh¸c nh ®Þa vËt lý, kiÕn t¹o,... theo c«ng nghÖ GIS ®· t¹o ra c¸c m« h×nh ®Þa chÊt tæng hîp mµ tríc ®©y thêng ®ßi hái mét khèi lîng ®å sé c«ng t¸c kh¶o s¸t.
MÆc dï c¸c thÓ ®Þa chÊt lµ c¸c thÓ ba chiÒu, trªn c¸c b¶n ®å ®Þa chÊt, mÆt c¾t, mÆt h×nh chiÕu vµ c¸c kiÓu b¶n vÏ kh¸c chØ cã kh¶ n¨ng thÓ hiÖn mÆt c¾t hai chiÒu. ¶nh vÖ tinh víi u thÕ cña m×nh còng chØ thÓ hiÖn ®èi tîng ®Þa chÊt ë d¹ng bÒ mÆt. Mét trong nh÷ng ®Æc trng cña c¸c thÓ ®Þa chÊt lµ ®èi víi mçi kho¶ng phæ kh¸c nhau chóng cã ph¶n x¹ phæ kh¸c nhau. Do ®ã trªn ¶nh, ë nh÷ng kªnh kh¸c nhau, cïng mét ®èi tîng thÓ hiÖn cÊp ®é x¸m kh¸c nhau. Mét trong nh÷ng nhiÖm vô cña c¸c nhµ ®Þa chÊt lµ x¸c ®Þnh ph¶n x¹ phæ ®Æc trng cña tõng ®èi tîng ®Þa chÊt. Nh÷ng th viÖn phæ nµy ®· ®îc c¸c nhµ khoa häc NhËt B¶n, Mü,.. x©y dùng rÊt chi tiÕt. Th viÖn cña Së §Þa chÊt Mü bao gåm c¸c th viÖn vÒ kho¸ng vËt t¹o ®¸, t¹o quÆng vµ ®Êt, vµ th viÖn vÒ c¸c lo¹i thùc vËt. §©y lµ mét th viÖn rÊt phong phó vµ cã thÓ khai th¸c tõ Internet.
Ph¬ng ph¸p ph©n lo¹i, nhËn d¹ng ®èi tîng ®Þa chÊt trong m«i trêng GIS
C¸c ¶nh vÖ tinh ph¶n ¸nh ®é ph¶n x¹ cña bÒ mÆt vïng nghiªn cøu. Nh÷ng khu vùc cã nhiÒu c©y cèi, rõng rËm vµ ®Êt ®¸ bÞ che phñ th× ¶nh vÖ tinh ph¶n ¶nh chñ yÕu lµ th¶m thùc vËt. ChØ cã nh÷ng vïng tr¶ng trèng, th¶m thùc vËt máng th× c¸c yÕu tè th¹ch häc vµ cÊu tróc ®Þa chÊt míi thÓ hiÖn râ nÐt trªn ¶nh. V× vËy, ®Ó nghiªn cøu ®Þa chÊt nãi chung vµ cÊu tróc ®Þa chÊt nãi riªng th× viÖc khoanh ®Þnh hiÖn tr¹ng th¶m thùc vËt lµ ®iÒu kh«ng thÓ bá qua. HiÖn tr¹ng th¶m thùc vËt cã thÓ x¸c ®Þnh b»ng 4 hÖ sè thùc vËt NDVI, SAVI, TNDVI vµ TRDVI. §èi víi nh÷ng vïng cã hÖ sè thùc vËt thÊp (th¶m thùc vËt máng) cã thÓ x¸c ®Þnh thµnh phÇn th¹ch häc b»ng c¸c ph¬ng ph¸p hÖ sè Abrams (tØ sè kªnh 5/kªnh 7 cho kªnh "RED", tØ sè kªnh 3/kªnh 2 cho kªnh "GREEN", vµ tØ sè kªnh 4/kªnh 3 cho kªnh "BLUE"), hoÆc ph¬ng ph¸p hÖ sè Clay. Tæ hîp mµu RGB c¸c kªnh 741 cña ¶nh Landsat TM vµ tæ hîp mµu RGB c¸c kªnh 531 còng cã thÓ gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò vÒ th¹ch häc.
Cã thÓ ¸p dông ph¬ng ph¸p "ph©n tÝch thµnh phÇn chÝnh" (PCA) ®Ó ph©n vïng th¹ch häc vµ cÊu tróc. Ph¬ng ph¸p nµy lµ ph¬ng ph¸p phæ biÕn nhÊt ®Ó nghiªn cøu cÊu tróc, ®Æc biÖt lµ c¸c photolineament. Dùa trªn kÕt qu¶ tÝnh PC1 cña ¶nh Landsat TM vµ PAN cã thÓ ¸p dông c¸c bé läc lµm næi ®êng biªn (gê) víi c¸c híng chiÕu kh¸c nhau trong kho¶ng 0-3600 ®Ó quÐt ®îc hÕt c¸c photolineament theo c¸c híng. Sau ®ã, sö dông c¸c bé läc tÇn cao, läc lµm tr¬n ®Ó lo¹i c¸c photolineament qu¸ vôn. C¸c ph¬ng ph¸p thèng kª ph©n tÝch ba thuéc tÝnh chÝnh cña chóng lµ mËt ®é, ®é dµi trung b×nh vµ mËt ®é giao c¾t. Ngoµi ra b»ng c¸ch tÝnh ®¹o hµm c¸c trêng gi¸ trÞ mËt ®é, ®é dµi photolineament c¸c cÊu tróc ®Þa chÊt còng ®îc lµm râ nÐt trªn ¶nh.
C¸c ®øt g·y hay ®íi dËp vì thêng ph©n bè däc theo c¸c gi¶i dÞ thêng mËt ®é lineament hay n»m kÑp hai bªn c¸c d¶i dÞ thêng ®¹o hµm. §«i chç chóng n»m däc theo c¸c ®íi dÞ thêng thay ®æi m¹nh. C¸c d¶i dÞ thêng photolineament thêng lµ biÓu hiÖn cña nh÷ng vïng cã nhiÒu ®øt g·y tËp trung. C¸c kÕt qu¶ tÝnh mËt ®é vµ ®é dµi lineament cã thÓ ®îc ®a vµo ph©n lo¹i b»ng neuron network vµ cho c¸c kÕt qu¶ ph©n vïng râ nÐt h¬n. Ngoµi ra cÇn ph¶i kÕt hîp víi sè liÖu ®Þa vËt lý (®Æc biÖt lµ tµi liÖu tõ) ®Ó n©ng cao ®é chÝnh x¸c c¸c cÊu tróc ®Þa chÊt ph¸t hiÖn ®îc.
§Ó ph©n lo¹i, nhËn d¹ng tù ®éng c¸c yÕu tè th¹ch häc chóng t«i kh«ng ®a tÊt c¶ c¸c b¨ng ¶nh tham gia qu¸ tr×nh nhËn d¹ng. ë ®©y, c¸c kÕt qu¶ trung gian cã liªn quan ®Õn b¶n chÊt ®Þa chÊt nh: hÖ sè abrams, hÖ sè oxyt s¾t, tæ hîp 731, thµnh phÇn chÝnh c¸c bËc, mËt ®é vµ ®é dµi lineament, c¸c kÕt qu¶ xö lý trêng tõ hµng kh«ng,... ®îc sö dông trong qu¸ tr×nh ph©n lo¹i nhËn d¹ng ®èi tîng th¹ch häc.
Quy tr×nh xö lý sè liÖu trong m«i trêng GIS ®îc thÓ hiÖn ë h×nh 1.
§Æc ®iÓm ®Þa chÊt vïng T¹ Bó - P¸ Vinh
Vïng T¹ Bó - P¸ Vinh n»m trong giíi h¹n kinh ®é 103045' - 104015', vÜ ®é 21020' - 21045'. C¸c ®¸ phun trµo Viªn Nam ph©n bè däc S«ng §µ gÇn T¹ Bó víi diÖn tÝch hÑp cã tuæi Trias sím. C¸c ®¸ v«i ph©n líp dµy vµ máng cña hÖ tÇng §ång Giao ph©n bè ë nam - ®«ng nam vïng nghiªn cøu. C¸c trÇm tÝch lôc nguyªn cña hÖ tÇng Mêng Trai (T2l mt) ph©n bè ë vïng Mêng Trai, däc ®øt g·y kÒ víi cÊu tróc Tó LÖ ë phÝa ®«ng b¾c vïng nghiªn cøu. C¸c ®¸ phiÕn sÐt, bét kÕt xen c¸t kÕt cña hÖ tÇng NËm Mu (T3c nm) n»m ë c¸nh t©y nam ®øt g·y Tó LÖ, t¹o thµnh d¶i kÐo dµi theo ph¬ng TB - §N. HÖ tÇng V¨n ChÊn (J3-K1 vc) ph©n bè ë phÇn ®«ng b¾c ®øt g·y T©y Tó LÖ, thµnh phÇn chñ yÕu lµ c¸c ®¸ nói löa thµnh phÇn felsic nh tuf mµu ®á, c¸t kÕt tuf ryolit. Xuyªn c¾t vµ phñ kh«ng chØnh hîp trªn hÖ tÇng V¨n ChÊn lµ c¸c ®¸ ryolit, ryolit porphyr tíng nói löa, ¸ nói löa cña hÖ tÇng Ngßi Thia. C¸c trÇm tÝch lôc ®Þa mµu ®á cña hÖ tÇng Yªn Ch©u (K2 yc) ph©n bè ë phÝa t©y nam cña vïng. HÖ tÇng Pu Tra (E pt) bao gåm trachyt, trachyt porphyr, syenit porphyr, ®¸ phiÕn ®en, c¸t kÕt,.. ph©n bè ë phÝa t©y nam cña vïng thµnh d¶i hÑp phñ kh«ng chØnh hîp trªn c¸c hÖ tÇng §ång Giao, Mêng Trai, vµ Yªn Ch©u. Ngoµi ra, cßn cã c¸c vËt liÖu tÝch tô tuæi §Ö tø (Q) nh cuéi, t¶ng, s¹n, c¸t, sÐt bë rêi ph©n bè däc theo c¸c thung lòng, c¸c b·i båi, thÒm s«ng. Trong vïng cßn lé ra mét khèi lîng ®¸ng kÓ ®¸ magma x©m nhËp liªn quan chÆt chÏ vÒ kh«ng gian vµ thêi gian víi c¸c thµnh t¹o phun trµo Jura thîng - Kreta h¹. Chóng ®îc xÕp vµo c¸c phøc hÖ NËm ChiÕn (n m J3-Kl nc) vµ Phu Sa Ph×n (e g J3-K1
pp) (H.3).Vïng nghiªn cøu gåm mét bé phËn cña cÊu tróc Tó LÖ vµ mét phÇn rift S«ng §µ. VÒ phÝa t©y nam cña vïng lµ cÊu tróc tuyÕn tÝnh cã sù ®an xen gi÷a c¸c thµnh t¹o trÇm tÝch vµ phun trµo Trias víi c¸c ®¸ nói löa thµnh phÇn felsic tuæi Jura muén - Creta sím. PhÝa ®«ng b¾c lµ cÊu tróc nói löa - x©m nhËp n«ng ®iÓn h×nh Tó LÖ. C¸c hÖ thèng ®øt g·y ph¬ng TB - §N ph¸t triÓn kh¸ m¹nh mÏ ë phÝa t©y nam vïng. C¸c hÖ thèng ph¬ng ¸ kinh tuyÕn, §B - TN vµ ¸ vÜ tuyÕn lµ nh÷ng hÖ thèng ®øt g·y quy m« nhá h¬n, ph¸t triÓn thêng muén h¬n hÖ thèng ®øt g·y TB - §N.
Ph©n tÝch tæng hîp ¶nh viÔn th¸m vµ tµi liÖu tõ hµng kh«ng vïng T¹ Bó.
¶
nh dïng ®Ó ph©n tÝch lµ c¸c ¶nh Landsat TM5 chôp th¸ng 2/1993 vµ Landsat TM7 chôp th¸ng 2/1999. C¸c tµi liÖu bay ®o tõ hµng kh«ng tØ lÖ 1:200.000 vµ m« h×nh sè ®é cao x©y dùng dùa trªn b¶n ®å ®Þa h×nh 1:50.000 GAUSS n¨m 1994 còng ®· ®îc sö dông trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch.1. Ph©n vïng hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt vµ th¶m thùc vËt
§Ó ph©n vïng hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt vµ th¶m thùc vËt chóng t«i ®· sö dông hÖ sè thùc vËt NDVI cho ¶nh Landsat TM hai n¨m 1993 vµ 1999.
Trong vïng nghiªn cøu hÖ sè NDVI ph¶n ¸nh c¸c ®èi tîng thùc vËt sau:
- NDVI > 0,5: c©y to, l¸ dµy, rõng rËm
- 0,35 < NDVI < 0,5: c©y tha, rõng trung b×nh
- 0,2 < NDVI < 0,35: n¬ng rÉy trèng bá hoang
- 0,1 < NDVI < 0,2: ruéng lóa, hoa mµu
- -0,1< NDVI <0,1: tr¶ng trèng
- NDVI < -1: níc.
Trong tæ hîp gi¶ mµu Tasseled Cap cña tØ sè ®é xanh vµ ®é s¸ng, nh÷ng vïng cã mµu cµng ®Ëm lµ vïng cã th¶m thùc vËt dµy, c©y to, l¸ dµy. Nh÷ng vïng cã mµu n©u sÉm lµ vïng ®Êt trång trät, hoa mµu, n¬ng rÉy... Níc ®îc thÓ hiÖn b»ng vïng cã mµu n©u sÉm ®en. Trong tæ hîp mµu RGB Tasseled Cap cña hÖ sè ®é Èm (kªnh xanh lôc), hÖ sè diÖp lôc (kªnh xanh biÓn) vµ ®é s¸ng (kªnh ®á), nh÷ng vïng cã mµu xanh lôc cµng ®Ëm lµ nh÷ng vïng cã ®é Èm cao. Nh÷ng vïng cã mµu xanh biÓn cµng ®Ëm lµ nh÷ng vïng cã th¶m thùc vËt. Mµu ®á n©u sÉm ®Õn vµng ph¶n ¸nh møc ®é che phñ cña thæ nhìng.
C¸c kÕt qu¶ nªu trªn ®· tham gia vµo qu¸ tr×nh ph©n lo¹i kh«ng kiÓm ®Þnh díi c¸c d¹ng líp th«ng tin. Sau h¬n 120 lÇn lÆp l¹i, víi sai sè nhá h¬n 0,02% ®· chia toµn vïng nghiªn cøu ra lµm 7 ®èi tîng chÝnh t¬ng øng víi c¸c vïng rõng rËm, rõng tha, tr¶ng trèng, vïng trång hoa mµu, vïng ®Êt trèng vµ níc. KÕt qu¶ ph©n lo¹i nµy ®îc sö dông ®Ó chän c¸c vïng kh«ng bÞ th¶m thùc vËt dµy che phñ trong nghiªn cøu ®Þa chÊt ë c¸c bíc tiÕp theo.
2. Thµnh phÇn th¹ch häc
Ph¬ng ph¸p hiÓn thÞ RGB tØ sè abrams (tØ sè b¨ng 5/7 ë kªnh mµu ®á, tØ sè b¨ng 3/2 ë kªnh mµu xanh lôc, vµ tØ sè b¨ng 4/3 ë kªnh mµu xanh da trêi) lµm næi nh÷ng vïng cã nhiÒu sÐt (mµu ®á h¬n), nh÷ng vïng cã oxyt s¾t (mµu xanh lôc), cßn nh÷ng vïng cã th¶m thùc vËt dµy sÏ cã mµu xanh da trêi.
Trong ph¬ng ph¸p hiÓn thÞ hÖ sè Clay, nh÷ng vïng ph©n bè nhiÒu sÐt, phylosilicat vµ carbonat sÏ cã gi¸ trÞ cao vµ t¬ng øng víi mµu ®á.
§Ó ph©n tÝch thµnh phÇn th¹ch häc chi tiÕt h¬n chóng t«i ®· ¸p dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch thµnh phÇn chÝnh (PC) víi tæ hîp mµu RGBI, trong ®ã (H×nh 2):
+ Kªnh mµu ®á (R): PC3 hoÆc PC4 cña c¸c b¨ng 1,4,5,7
+ Kªnh mµu xanh da trêi (B): PC4 hoÆc PC3 cña c¸c b¨ng 1,3,4,5
+ Kªnh mµu xanh lôc (G): PC1 cña hai kªnh trªn
+ Kªnh cêng ®é (I): PC1 cña b¨ng 1,2,3,4,5,7
Hydroxyt s¾t sÏ thÓ hiÖn râ trªn kªnh mµu ®á trong khi oxyt s¾t sÏ cã mµu xanh da trêi. CÊu tróc chÝnh sÏ ®îc thÓ hiÖn ë kªnh cêng ®é. Nh÷ng ®iÓm cã mµu tr¾ng lµ nh÷ng ®iÓm cã møc ®é s¾t ho¸ vµ sÐt ho¸ ngang nhau, ®iÓm cã mµu ®á s¸ng ®Õn vµng da cam lµ nh÷ng ®iÓm bÞ argilit ho¸ m¹nh h¬n s¾t ho¸. Vïng cã nhiÒu s¾t ho¸ h¬n argilit ho¸ thêng cã mµu lôc lam s¸ng ®Õn h¬i xanh.
3. CÊu tróc ®Þa chÊt
Dùa trªn kÕt qu¶ tÝnh PC1 cña ¶nh Landsat TM vµ PAN, chóng t«i ®· ¸p dông c¸c bé läc theo híng ®Ó lµm næi râ c¸c photolineament theo c¸c híng kh¸c nhau. C¸c photolineament nµy ®îc vect¬ ho¸ vµ xö lý, cuèi cïng cßn l¹i trªn 10.000 photolineament víi ®é dµi tèi thiÓu 100 m, tèi ®a 6300 m (H×nh 3 a, b).
Photolineament tiÕp tôc ®îc ph©n tÝch víi ba thuéc tÝnh chÝnh lµ mËt ®é, ®é dµi trung b×nh vµ mËt ®é giao c¾t. §¹o hµm c¸c c¸c trêng gi¸ trÞ mËt ®é, ®é dµi photolineament lµm næi râ c¸c cÊu tróc ®Þa chÊt (H×nh 4).
4. Tæng hîp xö lý sè liÖu tõ hµng kh«ng
§èi víi nghiªn cøu ®Þa chÊt, xö lý ¶nh viÔn th¸m kh«ng thÓ t¸ch rêi c¸c sè liÖu ®Þa vËt lý, ®Æc biÖt lµ tõ hµng kh«ng. Trong ph¹m vi nghiªn cøu, sè liÖu nµy ®· ®îc xö lý b»ng c¸c bé läc trong miÒn tÇn sè. C¸c ph¬ng ph¸p tÝnh ®¹o hµm trêng thÕ lµm næi c¸c dÞ thêng cã kÝch thíc kÐo dµi vµ qua ®ã lµm næi c¸c cÊu tróc ®Þa chÊt theo ph¬ng vu«ng gãc víi ph¬ng ®¹o hµm (H×nh 5).
KÕt qu¶ tæng hîp tµi liÖu
1. Thµnh phÇn th¹ch häc
KÕt qu¶ ph©n tÝch b»ng c¸c ph¬ng ph¸p nªu trªn cho phÐp x©y dùng ®îc m« h×nh ®Þa chÊt vïng T¹ Bó. C¸c th«ng sè thèng kª ®Çy ®ñ cña 18 ®èi tîng ®Þa chÊt theo c¸c líp th«ng tin tham gia qu¸ tr×nh nhËn d¹ng ®· ®îc thµnh lËp (H×nh 6). Chóng thÓ hiÖn mét c¸ch chi tiÕt c¸c ®Æc ®iÓm th¹ch häc, cÊu tróc cña toµn vïng so víi b¶n ®å ®Þa chÊt cò. Trªn mçi hÖ tÇng thÓ hiÖn nhiÒu ®èi tîng, ë ®©y chØ cã thÓ nªu lªn mét vµi vÝ dô vÒ nh÷ng ®èi tîng ®iÓn h×nh chiÕm mét kho¶ng kh«ng gian chñ yÕu trong hÖ tÇng ®ã mµ th«i. VÝ dô:
- §èi tîng 7: Ph©n bè chÝnh däc S«ng §µ, gÇn T¹ Bó ë gãc ®«ng nam vïng Mêng La. TËp trung chñ yÕu trong vïng bazan porphyr, bazan aphyr, tuf bazan vµ bazan h¹nh nh©n.
- §èi tîng 15: Ph©n bè ë gãc nam - t©y nam vïng nghiªn cøu. ThÓ hiÖn ë vïng ®¸ v«i sÐt ph©n líp mµu x¸m, x¸m ®en xen ®¸ phiÕn sÐt, c¸t kÕt, bét kÕt v«i mµu x¸m, x¸m vµng, ®¸ v«i h¹t mÞn ph©n líp máng.
- §èi tîng 4,13: Ph©n bè ë phÝa t©y nam, tiÕp gi¸p ®èi tîng 15 vµ ®èi tîng 1. XuÊt hiÖn tËp trung trong vïng cuéi kÕt, s¹n kÕt, c¸t kÕt, sÐt kÕt mµu x¸m, sÐt kÕt mµu n©u ®á cã nguån gèc lôc ®Þa. C¸c ®èi tîng nµy bÞ th¶m thùc vËt che phñ.
- §èi tîng 1,12: Ph©n bè trªn diÖn tÝch kh¸ lín kÐo tõ t©y b¾c tíi ®«ng nam. Thµnh phÇn ®Êt ®¸ trong ®ã rÊt phøc t¹p, bao gåm: ®¸ trÇm tÝch lôc nguyªn xen Ýt líp máng ®¸ v«i; c¸c ®¸ phiÕn mµu x¸m ®en xen Ýt líp máng c¸t kÕt th¹ch anh, c¸t kÕt ®a kho¸ng,..; ®¸ v«i xen ®¸ phiÕn sÐt v«i, ®¸ v«i h¹t mÞn; c¸t kÕt ®a kho¸ng, c¸t kÕt sericit chøa v«i xen bét kÕt.
- §èi tîng 16: Ph©n bè trªn vïng tõ b¶n PÖnh ®Õn ®«ng nam b¶n Chµ Lµo, ®o¹n däc s«ng §µ cã thÓ lµ c¸c thµnh t¹o phun trµo mafic bÞ propylit ho¸ nh bazan aphyr, bazan porphyrit vµ hyalobazan.
- §èi tîng 17: Ph©n bè ë phÇn ®«ng b¾c vïng. §èi tîng nµy thÓ hiÖn c¸c ®¸ ryolit porphyr, ryolit, porphyr th¹ch anh tíng nói löa, ¸ nói löa, tíng phun nghÑn.
- §èi tîng 5 vµ 14: Ph©n bè ë phÇn ®«ng b¾c cña vïng. Chóng thÓ hiÖn c¸c ®¸ phiÕn tuf mµu ®á n©u, c¸t kÕt tuf mµu ®á
nh¹t, h¹t th«, xen thÊu kÝnh ryolit porphyr,...
- §èi tîng 2: Ph©n bè trong vïng ®èi tîng 5 vµ 14, thÓ hiÖn ®¸ gabro diabas, c¸c thÓ têng syenit porphyr th¹ch anh, vµ c¸c granit.
- §èi tîng 3,18: ph©n bè theo d¹ng h×nh nªm kÐo dµi theo ph¬ng TB - §N tõ B¶n Giang lªn B¶n §øa. §èi tîng nµy thÓ hiÖn c¸c ®¸ c¸t kÕt tuf, bét kÕt tuf, ®¸ v«i d¨m mµu n©u.
2. CÊu tróc kiÕn t¹o (H×nh 6)
C¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch cho thÊy hÖ thèng ®øt g·y ph¬ng TB - §N lµ hÖ ®øt g·y ph¸t triÓn nhÊt trong vïng nghiªn cøu. §©y còng lµ di chØ cña ho¹t ®éng rift S«ng §µ vµ sau kÕt thóc rift. §Æc trng cho hÖ thèng nµy lµ ®øt g·y Mêng Chïm, mét ®øt g·y nghÞch cã d¹ng ch÷ chi vµ lµ ph©n nh¸nh cña ®øt g·y NËm P×a - Phong Thæ.
H×nh 6. KÕt qu¶ tæng hîp ph©n lo¹i ®èi tîng theo tµi liÖu viÔn th¸m vµ tõ hµng kh«ng
C¸c ®øt g·y ph¬ng TN - §B nh ®øt g·y NËm P¨m lµ ®øt g·y d¹ng l«ng chim cña hÖ ®øt g·y nãi trªn. C¸c ®øt g·y ph¬ng ¸ vÜ tuyÕn nh ®øt g·y NËm ChiÕn - B¶n H×nh - Hña Non, hay c¸c ®øt g·y cã c¸c híng chÕch lÖch kh¸c ®Òu lµ nh÷ng ®øt g·y cïng lo¹i l«ng chim.
Trong vïng cßn tån t¹i cÊu tróc vßng liªn quan ®Õn c¸c cÊu tróc nói löa thuéc vâng Tó LÖ.
KÕt luËn
§Æc ®iÓm cÊu tróc ®Þa chÊt trong vïng T¹ Bó m« t¶ ë trªn lµ kÕt qu¶ sö dông th«ng tin khai th¸c tõ ¶nh viÔn th¸m Landsat TM vµ ETM, tµi liÖu tõ hµng kh«ng, vµ ®îc kiÓm chøng b»ng c¸c tµi liÖu thùc tÕ vµ lu tr÷. Nh÷ng kÕt qu¶ nµy gãp phÇn lµm s¸ng tá mèi quan hÖ gi÷a c¸c ®èi tîng th¹ch häc víi c¸c cÊu tróc ph¸ huû ph¸t triÓn trong vïng. Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu nµy sÏ lµ tiÒn ®Ò cho viÖc dù b¸o c¸c tai biÕn ®Þa chÊt ph¸t sinh trong vïng.
ViÖc øng dông c«ng nghÖ viÔn th¸m vµ GIS trong nghiªn cøu ®Þa chÊt lµ cÇn thiÕt. Trong ph¹m vi nghiªn cøu ë vïng T¹ Bó, b»ng c¸c ph¬ng ph¸p nãi trªn, mét sè lîng lín c¸c tµi liÖu thùc tÕ, tµi liÖu lu tr÷, c¸c ¶nh viÔn th¸m Landsat vµ c¸c tµi liÖu tõ hµng kh«ng ®· ®îc sö dông mét c¸ch triÖt ®Ó.
§Ó cã thÓ cã kÕt qu¶ ph©n tÝch tèt h¬n, kh«ng chØ dïng c¸c ¶nh viÔn th¸m nãi trªn mµ cÇn ph¶i sö dông nh÷ng ¶nh cã chÊt lîng tèt h¬n (®é ph©n gi¶i vµ tÇn sè cao). Víi ¶nh viÔn th¸m kh«ng nªn ®a th¼ng c¸c kªnh ¶nh gèc vµo ph©n lo¹i mµ ph¶i tiÕn hµnh xö lý chiÕt xuÊt c¸c th«ng tin vÒ ®Þa chÊt còng nh vÒ hiÖn tr¹ng sö dông ®Êt, th¶m thùc vËt,... ViÖc tæng hîp xö lý photolineament kh«ng chØ nh»m môc ®Ých ph¸t hiÖn cÊu tróc ®Þa chÊt mµ cßn cã kh¶ n¨ng tham gia vµo ph©n lo¹i c¸c ®èi tîng ¶nh v× c¸c lineament ë møc ®é nµo ®ã cßn thÓ hiÖn cÊu tróc ¶nh. ViÖc xö lý ¶nh chØ ®em l¹i kÕt qu¶ mong muèn trong mét hÖ thèng GIS víi c¸c tµi liÖu tõ hµng kh«ng, x¹, phæ,...
C«ng tr×nh nµy ®îc hoµn thµnh víi sù tµi trî cña Ch¬ng tr×nh nghiªn cøu c¬ b¶n n¨m 2002 thuéc Héi ®ång Khoa häc tù nhiªn.
V¨n liÖu