TrÇn Minh, TrÇn Hoµng ThiÖn, NguyÔn ThÞ T©m

N­íc lµ vËt phÈm quý gi¸ nhÊt mµ t¹o ho¸ ®· ban tÆng cho hµnh tinh cña chóng ta vµ chÝnh nã lµ khëi nguån cña sù sèng: v¹n vËt kh«ng cã n­íc kh«ng thÓ tån t¹i, con ng­êi còng kh«ng lµ ngo¹i lÖ.

Trong c¬ thÓ ng­êi n­íc chiÕm tíi 70% träng l­îng. Hµng ngµy mçi ng­êi cÇn tèi thiÓu 60 - 80, tèi ®a tíi 150 - 200 lÝt n­íc hoÆc h¬n cho sinh ho¹t; riªng l­îng n­íc ¨n uèng vµo c¬ thÓ Ýt nhÊt còng tíi 1,5 - 2 lÝt mçi ngµy.

N­íc cßn cÇn cho c¸c ho¹t ®éng kh¸c cña con ng­êi nh­ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ ho¹t ®éng dÞch vô. L­îng n­íc dïng cho trång trät, ch¨n nu«i rÊt lín: trung b×nh 1 ha mÇu cÇn 0,12 - 0,29 l/s; 1 ha trång lóa n­íc cÇn 1,5 -7 l/s; mçi ®Çu vËt nu«i nh­ ngùa, tr©u bß tiªu tèn 20 - 80 lÝt n­íc mét ngµy, lîn: 15 - 60, gµ, vÞt, ngan, ngçng: 1 - 1,25 lÝt. Nhu cÇu n­íc cho s¶n xuÊt c«ng nghiÖp còng vËy: ®Ó s¶n xuÊt 1 tÊn thÐp hay 1 tÊn giÊy ph¶i dïng 44.000 lÝt n­íc; läc mét lÝt dÇu cÇn 10 lÝt; s¶n xuÊt mét lÝt bia ph¶i cã 15 lÝt n­íc s¹ch; l­îng n­íc dïng lµm m¸t m¸y còng kh«ng nhá (®éng c¬ ®èt trong: 10 lÝt /giê, ®éng c¬ dÇu: 25 - 50 lÝt/giê...)

N­íc thiÕt yÕu nh­ vËy, nh­ng loµi ng­êi ®ang ®øng tr­íc nguy c¬ thiÕu n­íc nghiªm träng. Trªn thÕ giíi hiÖn cã 80 quèc gia vµ 40% d©n sè kh«ng ®ñ n­íc dïng, mét phÇn ba c¸c ®iÓm d©n c­ ph¶i dïng c¸c nguån n­íc bÞ « nhiÔm ®Ó ¨n uèng - sinh ho¹t, hÖ qu¶ lµ hµng n¨m cã trªn 500 triÖu ng­êi m¾c bÖnh, 10 triÖu ng­êi (chñ yÕu lµ trÎ em) bÞ chÕt, riªng bÖnh tiªu ch¶y ®· c­íp ®i m¹ng sèng cña 2,5 triÖu em mçi n¨m.

Cßn ë ViÖt Nam - mét n­íc ®ang ph¸t triÓn, mÆc dï ®­îc nhµ n­íc ®Æc biÖt quan t©m nh­ng còng chØ míi cã 46 - 50% d©n c­ ®« thÞ vµ 36 - 43% d©n c­ n«ng th«n ®­îc dïng n­íc s¹ch. NhiÒu ng­êi d©n ë nhiÒu vïng cßn ph¶i dïng c¸c nguån n­íc kh«ng ®¶m b¶o tiªu chuÈn vÖ sinh, kÐo theo tû lÖ d©n c­ m¾c bÖnh kh¸ cao: 90% phô n÷ n«ng th«n m¾c bÖnh phô khoa, 95% trÎ em n«ng th«n bÞ nhiÔm giun, hµng n¨m cã trªn 1 triÖu ca tiªu ch¶y, lÞ... Nguån n­íc bÞ « nhiÔm lµ nguyªn nh©n quan träng t¹o nªn nh÷ng nguy c¬ tiÒm tµng cña nhiÒu bÖnh lý ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng.

NÕu cø víi ®µ nµy th× 15 ®Õn 20 n¨m tíi (2015 - 2020) nhu cÇu n­íc sÏ vµo kho¶ng 140 tû/m³ n¨m, t¹o nªn mét søc Ðp rÊt lín, ®ã lµ ch­a kÓ ®Õn khi Êy n­íc ta ®· trë thµnh n­íc c«ng nghiÖp, d©n sè chõng 120 -150 triÖu, møc sèng cao h¬n ®ßi hái l­îng n­íc dïng lín h¬n: trung b×nh c­ d©n ®« thÞ mçi ng­êi mçi ngµy dïng 120 - 150 lÝt n­íc chø kh«ng ph¶i møc 80 -100 lÝt nh­ hiÖn nay, cßn ng­êi d©n n«ng th«n dïng 80 - 100 lÝt thay v× 40 - 60 lÝt.

ViÖt Nam lµ mét quèc gia cã l­îng m­a trung b×nh n¨m kh¸ lín tíi trªn 2000 mm. Ba phÇn t­ l·nh thæ lµ ®åi nói víi ®é che phñ rõng hiÖn kho¶ng 29%, m¹ng l­íi s«ng, suèi, ®Çm, hå ao, kªnh m­¬ng kh¸ dµy vµ cã n­íc quanh n¨m. Nhê ®ã tµi nguyªn n­íc nh×n chung t­¬ng ®èi phong phó: hµng n¨m l­îng n­íc mÆt s¶n sinh néi ®Þa ®¹t 32,5 tû m³/n¨m, nÕu kÓ c¶ l­îng n­íc tõ bªn ngoµi l·nh thæ ch¶y vµo kho¶ng 889 tû m³/n¨m, n­íc d­íi ®Êt cã tr÷ l­îng tiÒm n¨ng kho¶ng 48 tû m³/n¨m (trÇm tÝch bë rêi: 12,6; ®¸ lôc nguyªn: 7,31; ®¸ phun trµo: 2,11; ®¸ x©m nhËp: 8,05; ®¸ carbonat: 2,4; ®¸ biÕn chÊt: 7,79 vµ ®¸ hçn hîp: 7,75).

Tuy nhiªn, l­îng n­íc mÆt cã thÓ khai th¸c kh«ng thËt kh¶ quan; mét mÆt kh¶ n¨ng sö dông l­îng n­íc ch¶y tõ bªn ngoµi l·nh thæ vµo rÊt bÊp bªnh, thiÕu chñ ®éng vµ phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè, mÆt kh¸c nÕu xÐt l­îng n­íc cho phÐp sö dông kh«ng ®­îc v­ît qu¸ 30% l­îng n­íc ®Õn ta thÊy nhiÒu n¬i kh«ng ®ñ n­íc dïng. VÝ dô l­îng n­íc cÇn trong c¸c th¸ng II - IV cña ®ång b»ng B¾c Bé chiÕm tíi 43 -53,8%, c¸ biÖt t¹i Ph¶ L¹i chiÕm 69 - 112% l­îng n­íc ®Õn... Trong vµi thËp niªn ®Çu tiªn cña thÕ kû míi, nguy c¬ thiÕu n­íc sÏ ®Õn víi §«ng Nam Bé, Nam Trung Bé, T©y Nguyªn vµ c¶ ch©u thæ s«ng Hång.

N­íc mÆt ®· vËy, cßn n­íc d­íi ®Êt th× sao? NÕu tÝnh l­îng n­íc khai th¸c sö dông chØ chiÕm tèi ®a 30 - 35% tr÷ l­îng tiÒm n¨ng th× l­îng n­íc cÇn kho¶ng 14,4 - 16,8 tû m³/n¨m (tÊt nhiªn ®©y chØ tÝnh trong tr¹ng th¸i tù nhiªn, thªm n÷a muèn khai th¸c ®­îc l­îng n­íc nµy cÇn ph¶i tæ chøc ®iÒu tra t×m kiÕm, th¨m dß).

Trong nhiÒu n¨m qua, c¸c ®¬n vÞ trùc thuéc Tæng côc §Þa chÊt tr­íc ®©y, nay lµ Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, lµ c¸c c¬ quan chñ yÕu ®­îc Nhµ n­íc giao ®iÒu tra c¬ b¶n ®Þa chÊt thuû v¨n, t×m kiÕm th¨m dß n­íc d­íi ®Êt. TÝnh ®Õn th¸ng 6/2001 tr÷ l­îng n­íc d­íi ®Êt c¸c cÊp ®­îc ®¸nh gi¸ nh­ sau:

- Tr÷ l­îng khai th¸c cÊp c«ng nghiÖp: 1.854.303 m³/ng (miÒn B¾c ViÖt Nam: 1357.266; ®ång b»ng Nam Trung Bé: 22.757; T©y Nguyªn: 39.280; ®ång b»ng Nam Bé: 435.000 m³/ng).

- Tr÷ l­¬ng khai th¸c cÊp C₁: 1.979.106 m³/ng (miÒn B¾c ViÖt Nam: 1.081.251; Nam Trung Bé: 78.460; T©y Nguyªn: 156.860; Nam Bé: 662.535 m³/ng )

- Tr÷ l­îng cÊp C₂: 10.840.163 m³/ng (miÒn B¾c ViÖt Nam: 6.506.645; Nam Trung Bé: 496.879; T©y Nguyªn: 2.447.412; Nam Bé: 1.389.277 m³/ng );

- Tr÷ l­îng khai th¸c tiÒm n¨ng: 110.528.836 m³/ng (miÒn B¾c ViÖt Nam: 11.298.630; Nam Trung Bé: 3.458.754; T©y Nguyªn: 5.520.452; Nam Bé: 90.161.000 m³/ng ).

Nh­ vËy, so víi tiÒm n¨ng tµi nguyªn th× tr÷ l­îng cÊp c«ng nghiÖp ®· ®­îc ®iÒu tra, ®¸nh gi¸ míi chØ chiÕm 1,4%, cßn tæng tr÷ l­îng A+B+C₁ còng míi chiÕm 2,9%, thÓ hiÖn lµ møc ®é ®Çu t­ nghiªn cøu cßn thÊp.

Theo thèng kª ch­a ®Çy ®ñ trªn ph¹m vi toµn quèc l­îng n­íc ®· khai th¸c lµ 6,454 triÖu m³/ngµy phôc vô cho nhu cÇu ¨n uèng - sinh ho¹t, s¶n xuÊt, dÞch vô trong ®ã n­íc mÆt chiÕm 55% (3,557 triÖu m³/ng), n­íc d­íi ®Êt chiÕm 45% (2,897 triÖu m³/ng): miÒn B¾c ViÖt Nam 1,238 triÖu m³/ng (n­íc mÆt 0,313, n­íc d­íi ®Êt 0,925); Nam Trung Bé 237.100 m³/ng (n­íc mÆt 109.700, n­íc d­íi ®Êt 127.400); T©y Nguyªn 3,764 triÖu m³/ng (n­íc mÆt 2,484, n­íc d­íi ®Êt 1,28); Nam Bé 1,214 triÖu m³/ng (n­íc mÆt 0,65, n­íc d­íi ®Êt 0,564).

L­îng khai th¸c n­íc d­íi ®Êt thùc tÕ chiÕm 75,6% tæng tr÷ l­îng cÊp A+B+C₁ ®· ®­îc ®¸nh gi¸ hay 128,8% tæng tr÷ l­îng A+B vµ 20% C₁: ë miÒn B¾c ViÖt Nam chØ míi chiÕm 58,8%, hoµn toµn cã kh¶ n¨ng t¨ng cung l­îng thªm 648.506 m³/ng; ®ång b»ng Nam Bé chiÕm 99,5% nªn nÕu muèn t¨ng thªm cÇn tiÕp tôc ®Çu t­ cho c«ng t¸c th¨m dß tØ mØ, th¨m dß khai th¸c; ®ång b»ng ven biÓn Nam Trung Bé v­ît gÊp 3,3 lÇn vµ T©y Nguyªn v­ît 18,1 lÇn tr÷ l­îng ®· ®­îc t×m kiÕm, th¨m dß, mµ nguyªn nh©n cña hiÖn t­îng nµy b¾t nguån tõ nhu cÇu t­íi cµ phª t¹i c¸c tØnh T©y Nguyªn, ®Æc biÖt lµ Gia Lai, §¾c L¾c cã nhu cÇu rÊt lín, trong khi n­íc mÆt kh«ng ®ñ, lµm cho c­ d©n ph¶i tù thuª c¸c c¸ nh©n, tæ chøc kh¸c nhau khoan rÊt nhiÒu lç khoan khai th¸c n­íc ngÇm ®Ó t­íi v­ên víi cung l­îng 966.000 m³ n­íc mét ngµy, g©y nªn nguy c¬ suy tho¸i c¹n kiÖt nguån n­íc. Do ®ã, rÊt cÇn sù ®Çu t­ nghiªn cøu, mét mÆt ®¸p øng nhu cÇu, mÆt kh¸c ®Þnh ra gi¶i ph¸p ®¶m b¶o kh¶ n¨ng t¸i t¹o vµ b¶o vÖ nguån n­íc.

Tµi nguyªn n­íc d­íi ®Êt trªn ph¹m vi toµn quèc míi ®­îc ®¸nh gi¸ chñ yÕu ë d¹ng tiÒm n¨ng vµ triÓn väng, tr÷ l­îng cÊp c«ng nghiÖp ®· ®­îc th¨m dß chiÕm tû lÖ kh«ng ®¸ng kÓ, cßn nhiÒu vïng tr¾ng.

§iÒu ®ã lµm cho viÖc quy ho¹ch khai th¸c vµ sö dông tµi nguyªn nµy gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ bÊt cËp.

Bëi vËy ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vÒ cÊp n­íc cña nÒn kinh tÕ d©n sinh, ph¸t triÓn bÒn v÷ng nguån n­íc vµ b¶o vÖ m«i tr­êng, trong thêi gian tíi cÇn ®Èy m¹nh c«ng t¸c ®iÒu tra c¬ b¶n ®Þa chÊt vÒ tµi nguyªn n­íc d­íi ®Êt, ®Æc biÖt lµ viÖc t×m kiÕm - th¨m dß nh»m t¹o c¬ së khai th¸c sö dông nguån n­íc hîp lÝ, tr¸nh nguy c¬ « nhiÔm, suy tho¸i, c¹n kiÖt vµ nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn m«i tr­êng, t¨ng kh¶ n¨ng bæ cËp, t¸i t¹o n­íc d­íi ®Êt.

Muèn vËy, ngµnh ®Þa chÊt, trùc tiÕp lµ c¸c ®¬n vÞ chuyªn ngµnh ®Þa chÊt thuû v¨n thuéc Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam cÇn ®­îc nhµ n­íc ®Çu t­ ®Ó tæng hîp l¹i toµn bé c¸c tµi liÖu ®· cã, chØnh lý ®Ó thµnh lËp c¸c b¶n ®å ®Þa chÊt thuû v¨n vµ ®¸nh gi¸ tµi nguyªn n­íc d­íi ®Êt cho tõng ®èi t­îng chøa n­íc, tr­íc m¾t tËp trung vµo c¸c tÇng trÇm tÝch bë rêi, ®¸ bazan, ®¸ carbonat... vµ ®em khíp víi quy ho¹ch vÒ cÊp n­íc c¸c ®« thÞ, khu kinh tÕ träng ®iÓm, c¸c tô ®iÓm d©n c­, c¸c ®Þa ph­¬ng... tõ ®ã ®Ò xuÊt c«ng t¸c ®iÒu tra, t×m kiÕm th¨m dß vµ khai th¸c n­íc d­íi ®Êt ®¸p øng yªu cÇu thùc tiÔn víi nh÷ng gi¶i ph¸p tèi ­u, trong ®ã ®Æc biÖt chó ý tíi bæ sung nh©n t¹o n­íc d­íi ®Êt vµ c«ng nghÖ khai th¸c giÕng lín, hµnh lang lÊy n­íc t¹i c¸c vïng cã ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n thuËn lîi.

VÒ phÝa Nhµ n­íc, trong c¸c dù ¸n quy ho¹ch x©y dùng, ph¸t triÓn kinh tÕ vïng, ®Þa ph­¬ng vµ toµn l·nh thæ, cÇn quan t©m bæ sung mét sè lÜnh vùc vÒ ph¸t triÓn vµ b¶o vÖ tµi nguyªn n­íc sau:

Lµ ng­êi ViÖt Nam, cã lÏ kh«ng ai lµ kh«ng thuéc lßng c©u "rõng vµng biÓn b¹c" thÓ hiÖn lîi Ých kinh tÕ, gi÷ ®Êt, gi÷ n­íc vµ ®iÒu tiÕt dßng ch¶y cña rõng.

Do mÊt rõng mµ 13 triÖu ha ®Êt ®· bÞ suy tho¸i thµnh ®Êt hoang ho¸. Còng do mÊt rõng nªn kh¶ n¨ng gi÷ n­íc, ®iÒu tiÕt dßng ch¶y bÞ suy gi¶m m¹nh, g©y nhiÒu tai ho¹ ®èi víi cuéc sèng cña céng ®ång.

NÕu tÝnh víi l­îng m­a 2000 mm/n¨m, diÖn tÝch rõng 14,3 triÖu ha (1943) vµ ®é dèc trung b×nh 25⁰, ta thÊy hå chøa tù nhiªn nãi trªn ®¹t dung tÝch 241,67 tû m³/n¨m. §©y lµ nguån n­íc hoµn toµn cã thÓ khai th¸c sö dông ®Ó cung cÊp n­íc.

C¶ n­íc hiÖn cã hµng ngµn hå chøa n­íc lín, võa vµ nhá. Tæng dung tÝch 10 hå lín lµ 13 tû m³ n­íc vµ 445 hå chøa võa (dung tÝch mçi hå 5 - 10 triÖu m³) lµ 5 tû m³. NhiÒu hå, ®Çm ao nhá ch­a cã ®iÒu kiÖn thèng kª vµ x¸c ®Þnh chi tiÕt, khèi l­îng n­íc mçi hå tuy nhá nh­ng tæng l­îng n­íc kh«ng nhá, lµ n¬i tiªu tho¸t n­íc vµo mïa m­a vµ lµ nguån n­íc sinh ho¹t cho kh«ng Ýt d©n c­ ngo¹i thÞ, n«ng th«n. Lîi Ých nhiÒu mÆt, ®Æc biÖt vÒ kinh tÕ cña hå lµ ®iÒu dÔ thÊy, nh­ng së dÜ cÇn thËn träng khi quy ho¹ch x©y dùng thªm (hoÆc san lÊp bít) c¸c hå bëi bªn c¹nh c¸c lîi Ých, c¸c hå chøa lín vµ võa lu«n tiÒm Èn c¸c tai ho¹: g©y lò th¶m khèc khi vì ®Ëp, nguy c¬ « nhiÔm kh«ng khÝ do bÊt kú mét hå chøa nµo còng lµm ngËp mét diÖn tÝch réng lín, l­îng khÝ CO₂, CH₄ tho¸t ra rÊt nhiÒu. Tµi liÖu nghiªn cøu hå trªn thÕ giíi cho thÊy hµng n¨m trªn diÖn tÝch 1 m² mÆt n­íc hå sÏ th¶i ra 30 g khÝ CH₄ vµ 450 - 1800g khÝ CO₂. Hå chøa n­íc Panpina vïng Amazon lµm ngËp ch×m 310.000 ha ®· th¶i ra hµng n¨m 10 triÖu tÊn CO₂ vµ 150.000 tÊn CH₄ (n¨m 1988), hiÖn nay vÉn th¶i ra chõng 2,5 triÖu tÊn mçi n¨m lµ mét vÝ dô.

Do c¸c hå chøa th­êng cã dung tÝch nhá h¬n nhiÒu so víi l­îng dßng ch¶y n¨m vµ gÇn nh­ ®· tÝch ®Çy n­íc trong vµi th¸ng ®Çu mïa m­a nªn vµo mïa m­a hå kh«ng cßn kh¶ n¨ng chøa n÷a vµ n­íc ®æ dån vÒ h¹ l­u. Vµo mïa kh«, toµn bé n­íc ®­îc l­u gi÷ trong hå chøa lµm t¨ng møc ®é c¹n kiÖt cña dßng ch¶y ë phÝa h¹ l­u d­íi hå. Thªm n÷a khi ®Õn hå chøa ®éng n¨ng dßng ch¶y gi¶m ®ét ngét lµm cho ®a sè l­îng bïn c¸t trong n­íc ®· ®­îc l­u gi÷ l¹i hå, dÉn ®Õn sù thiÕu hôt båi tÝch trÇm träng. HÖ qu¶ tÊt yÕu lµ dßng s«ng t¨ng c­êng qu¸ tr×nh x©m thùc s©u vµ ngang, dÉn ®Õn t¨ng quy m« vµ c­êng ®é cña qu¸ tr×nh s¹t lë bê. Qu¸ tr×nh nµy x¶y ra ®Æc biÖt m¹nh mÏ ®èi víi c¸c s«ng cã dßng ch¶y ng¾n vµ dèc ë miÒn Trung vµ Nam Trung Bé. Còng do dßng ch¶y bÞ c¹n kiÖt vµo mïa kh« ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho sù x©m nhËp mÆn vµo rÊt s©u trong néi ®Þa.

ChÊt th¶i bao gåm khÝ th¶i, n­íc th¶i vµ chÊt th¶i r¾n. Tæng l­îng n­íc th¶i sinh ho¹t trªn ph¹m vi toµn quèc chõng 3,8 triÖu m³/ng.

L­îng n­íc th¶i do s¶n xuÊt c«ng nghiÖp kh¸ lín, nh­ng ch­a thèng kª ®­îc ®Çy ®ñ, riªng Hµ Néi mçi ngµy th¶i ra kho¶ng 180.000 m³ ch¶y th¼ng vµo c¸c s«ng hå, trong ®ã s«ng T« LÞch tiÕp nhËn kho¶ng 25.000 m³/ngµy.

N­íc th¶i c«ng nghiÖp chøa c¸c hîp chÊt h÷u c¬, hydrocarbon, hîp chÊt h÷u c¬ dïng lµm thuèc trõ s©u, dÇu má, c¸c chÊt ®éc h¹i nh­ phenol, cyanur vµ c¸c chÊt v« c¬ nh­: axit, kiÒm, chlor tù do, ammoniac, sulfur hydro, c¸c kim lo¹i nÆng (Mn, As, Zn, Hg, Pb, Cu...). Theo thèng kª cã gÇn 90% c¬ së s¶n suÊt vµ 61/66 khu c«ng nghiÖp ch­a cã thiÕt bÞ vµ hÖ thèng xö lÝ n­íc th¶i.

L­îng th¶i r¾n, mçi ngµy cã kho¶ng 50.000 tÊn (c«ng nghiÖp: 26.877; sinh ho¹t: 21.828; y tÕ: 240 tÊn). TØ lÖ thu gom r¸c ë ®« thÞ míi ®¹t 50 - 60% vµ ®­îc xö lÝ chñ yÕu b»ng ch«n lÊp. L­îng th¶i r¾n y tÕ cã chõng 12 - 25% thuéc lo¹i nguy hiÓm, ®éc h¹i, ®é l©y truyÒn bÖnh cao.

R¸c th¶i sinh ho¹t ®­îc tËp trung t¹i 149 b·i r¸c ë 61 tØnh thµnh phè cã nång ®é chlor, s¾t, ammoniac, phenol, t¨ng theo thêi gian lµm cho diÖn tÝch ®Êt, n­íc d­íi ®Êt bÞ « nhiÔm lan réng. Tµi liÖu nghiªn cøu b·i r¸c Bavaria (Céng hoµ Liªn bang §øc) cho thÊy nång ®é chlor trong n­íc d­íi ®Êt t¨ng tõ 20 - 34% (trong tr¹ng th¸i tù nhiªn) ®Õn 650 mg/l (khi chøa r¸c) vµ hµm l­îng NH₄⁺ t­¬ng øng tõ 0,9 lªn 275 mg/l.

C¸c b·i r¸c MÔ Tr×, Sãc S¬n (Hµ Néi), §«ng Th¹nh (thµnh phè Hå ChÝ Minh) cã nguy c¬ g©y « nhiÔm nÆng nguån n­íc.

R¸c th¶i c«ng nghiÖp th­êng lµm cho hµm l­îng Mn, Cr, NH₄⁺... trong n­íc d­íi ®Êt t¨ng lªn. KÕt qu¶ ph©n tÝch nång ®é hµm l­îng c¸c nguyªn tè trong n­íc d­íi ®Êt (tÝnh b»ng mg/l) trong tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ trong tr¹ng th¸i cã b·i th¶i ho¹t ®éng t¹i b·i r¸c ë bang California (Hoa Kú) cho bøc tranh sau: s¾t = 0,1vµ 300 - 1500; Mn = 0,025 vµ 20 - 300; Cr = 0,01 vµ 0,1 - 2,0; NH₄⁺ = 0,1 - 0,2 vµ 50 - 100...

Trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, ng­êi ta dïng nhiÒu ph©n bãn, thuèc b¶o vÖ thùc vËt, trõ s©u, diÖt cá. HiÖn cã 90% ®Êt canh t¸c ë ViÖt Nam dïng thuèc b¶o vÖ thùc vËt vµ khèi l­îng dïng ngµy cµng t¨ng (nh÷ng n¨m 90 ®· gÊp 3 lÇn nh÷ng n¨m 80). NhiÒu lo¹i thuèc chøa chlor h÷u c¬, thuû ng©n, arsen vµ c¸c kim lo¹i nÆng kh¸c. Nhãm l©n h÷u c¬ cã ®éc tÝnh rÊt cao.

L­îng ph©n bãn dïng trong s¶n xuÊt n«ng nhiÖp vµ ch¨n nu«i gia sóc chñ yÕu lµm t¨ng nång ®é nitrat, NH₄⁺ trong n­íc d­íi ®Êt.

Tµi liÖu kiÓm tra t¹i c¸c vïng n«ng nghiÖp cña n­íc Ph¸p trong 20 n¨m (1955 - 1975) cho thÊy nång ®é nitrat ®· t¨ng 6 lÇn. Hµm l­îng nitrat trong n­íc d­íi ®Êt ë mét sè bang cña Hoa Kú ®· ®¹t ®Õn møc tai häa nh­ bang Ilinois lµ 6000 mg/l cßn B¾c Carolina tíi 10.000 mg/l. C¸c vïng ch¨n nu«i gia sóc ë Hµ Lan cã nång ®é NH₄⁺ trong n­íc d­íi ®Êt cao tíi 70 mg/l.

Theo phong tôc tËp qu¸n ng­êi ViÖt th­êng ch«n ng­êi chÕt t¹i c¸c nghÜa trang. ThÝ dô nghÜa trang V¨n §iÓn ho¹t ®éng tõ 1958 ®Õn nay mçi n¨m ch«n cÊt tíi 2700 ng­êi chÕt, g©y ra sù « nhiÔm vµ bÖnh tËt cho c­ d©n quanh vïng nh­ ®· nãi ë trªn. §ã lµ nguån g©y « nhiÔm nÆng ®èi víi n­íc d­íi ®Êt, ®Æc biÖt n­íc c¸c tÇng n«ng.

L­îng khÝ th¶i gåm c¸c lo¹i khÝ kÌm theo c¸c giät láng nhá hay c¸c h¹t chÊt r¾n mÞn b¾t nguån tõ giao th«ng vËn t¶i, ®éng c¬ nhiÖt ®iÖn, sù ®èt ch¸y nhiªn liÖu dïng trong c«ng nghiÖp vµ sinh ho¹t, ®èt chÊt th¶i, c¸c qu¸ tr×nh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c... Trong khÝ th¶i cã c¸c hîp chÊt l­u huúnh CO, hydrocarbon vµ c¸c h¹t bôi. Trªn thÕ giíi l­îng l­u huúnh ®­a vµo khÝ quyÓn hµng n¨m lµ 493,55 triÖu tÊn, c¸c hydrocarbon - 80,11 triÖu tÊn vµ 296 triÖu tÊn h¹t bôi.

N­íc d­íi ®Êt lµ lo¹i tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng tù t¸i t¹o, rÊt quý hiÕm bëi tr÷ l­îng lín, chÊt l­îng tèt, møc ®é tù b¶o vÖ cao, cã kh¶ n¨ng tr¸nh ®­îc nhiÒu rñi ro « nhiÔm.

Tµi liÖu nghiªn cøu tµi nguyªn n­íc thÕ giíi cho thÊy: n­íc mÆn ®¹i d­¬ng chiÕm h¬n 97,2% tæng l­îng n­íc; ®Êt liÒn chØ gi÷ ch­a ®Õn 2,8% (c¸c mò b¨ng vµ b¨ng hµ 77,2%, n­íc d­íi ®Êt 22,0%, hå s«ng suèi 0,32%... ); h¬n 98% l­îng n­íc ngät lµ n­íc d­íi ®Êt, v­ît xa l­îng n­íc mÆt. §iÒu ®ã kh¼ng ®Þnh vai trß to lín cña n­íc d­íi ®Êt. Tuy nhiªn do nhiÒu nguyªn nh©n mµ cung l­îng cña n­íc d­íi ®Êt t¹i ViÖt Nam ch­a t­¬ng xøng víi tiÒm n¨ng, ®ång thêi mét sè vÊn ®Ò n¶y sinh nh­ suy tho¸i, sôt lón, « nhiÔm... ch­a ®­îc nghiªn cøu nh»m ®¶m b¶o ph¸t triÓn bÒn v÷ng nguån cung cÊp n­íc.

Chuyªn ngµnh ®Þa chÊt thuû v¨n ®­îc c¶ c¸c nhµ ®Þa chÊt thuû v¨n lÉn c¸c nhµ quy ho¹ch xem lµ bé phËn quan träng cña quy ho¹ch m«i tr­êng. V× d©n sè t¨ng vµ v× ph¸t triÓn kinh tÕ, t¸c ®éng cña con ng­êi tíi m«i tr­êng ngµy cµng m¹nh mÏ. Sù xuèng cÊp cña m«i tr­êng sÏ Ýt cã kh¶ n¨ng x¶y ra h¬n khi nhµ quy ho¹ch vµ nhµ ®Þa chÊt thuû v¨n céng t¸c chÆt chÏ víi nhau.

XuÊt ph¸t tõ c¸c vÊn ®Ò nªu trªn, nh»m ®¸p øng ®ßi hái cña thùc tÕ kh¸ch quan vµ gãp phÇn hiÖu qu¶ vµo ph¸t triÓn kinh tÕ víi ph¸t triÓn x· héi, khai th¸c sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn hîp lÝ vµ b¶o vÖ m«i tr­êng, ®Ò nghÞ:

1) T¨ng c­êng c«ng t¸c ®iÒu tra c¬ b¶n ®Þa chÊt vÒ tµi nguyªn n­íc d­íi ®Êt, ®Æc biÖt chó träng viÖc ®¸nh gi¸ n­íc d­íi ®Êt qua viÖc nghiªn cøu, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cung cÊp, kiÓm so¸t vµ « nhiÔm n­íc d­íi ®Êt;

2) KÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ®iÒu tra víi quy ho¹ch, ®¶m b¶o kÕt qu¶ nghiªn cøu võa cã ý nghÜa khoa häc võa cã ý nghÜa thùc tiÔn;

3) Nh»m ®­a nhanh l­îng n­íc s¹ch t×m ®­îc vµo sö dông ®¸p øng nhu cÇu d©n sinh, Nhµ n­íc cÇn ®Çu t­ cho c«ng t¸c khai dÉn ®èi víi c¸c ch­¬ng tr×nh träng ®iÓm nh­ n­íc cho miÒn nói, biªn giíi, h¶i ®¶o... vµ c«ng t¸c th¨m dß n­íc d­íi ®Êt t¹i c¸c vïng cã ý nghÜa kinh tÕ - x· héi cao khi khã kh¨n hoÆc kh«ng cã kh¶ n¨ng huy ®éng c¸c nguån vèn kh¸c;

4) Cã kÕ ho¹ch vµ chÝnh s¸ch cô thÓ ®æi míi thiÕt bÞ c«ng nghÖ nh»m n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt l­îng ®iÒu tra n­íc d­íi ®Êt.

5) Nhµ n­íc cÇn ®Çu t­ ®Ó thö nghiÖm c¸c c«ng nghÖ bæ sung nh©n t¹o n­íc d­íi ®Êt, hµnh lang lÊy n­íc, khoan tia t¹i c¸c kho¶nh cã ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n thÝch hîp, nh»m x¸c ®Þnh quy tr×nh c«ng nghÖ hîp lÝ ¸p dông vµo thùc tÕ.

1. Lª V¨n HiÓn (Chñ biªn), 2000. N­íc d­íi ®Êt ®ång b»ng B¾c Bé. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi, 112 trg.

2. Ng« TuÊn Tó, Vâ C«ng NghiÖp, §Æng H÷u ¥n, Qu¸ch V¨n §¬n, 1999. N­íc d­íi ®Êt khu vùc T©y Nguyªn. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi, 188 trg.

3. NguyÔn Tr­êng Giang, Vâ C«ng NghiÖp, §Æng H÷u ¥n, Vò Ngäc Tr©n, 1998. N­íc d­íi ®Êt ®ång b»ng ven biÓn Nam Trung Bé. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi, 124 trg.

4. NguyÔn V¨n §¶n (Chñ biªn), 1996. N­íc d­íi ®Êt c¸c ®ång b»ng ven biÓn B¾c Trung Bé. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi, 92 trg.

5. Vò V¨n Nghi, TrÇn Hång Phó, §Æng H÷u ¥n, Bïi ThÕ §Þnh, Bïi TrÇn V­îng, §oµn Ngäc To¶n, 1998. N­íc d­íi ®Êt ®ång b»ng Nam Bé. Côc §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n ViÖt Nam, Hµ Néi, 164 trg.

6. TuyÓn tËp b¸o c¸o khoa häc Héi th¶o quèc gia "Tµi nguyªn n­íc d­íi ®Êt phôc vô Ch­¬ng tr×nh cung cÊp n­íc s¹ch vµ vÖ sinh m«i tr­êng", Hµ Néi, 1997.