Quy luËt ph©n bè quÆng hãa néi sinh ë ®íi cÊu tróc s«ng ®µ trong bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc khu vùc

1 NguyÔn V¨n B×nh, 2 Ph¹m V¨n Tr­êng,1 Vò Minh Qu©n

1 ViÖn Khoa häc vËt liÖu, Trung t©m KHTN&CNQG,
®­êng Hoµng Quèc ViÖt, CÇu GiÊy, Hµ Néi;
2 §¹i häc Má - §Þa chÊt, §«ng Ng¹c, Tõ Liªm, Hµ Néi

Tãm t¾t: Trªn c¬ së c¸c nghiªn cøu cña b¶n th©n vµ tæng hîp c¸c tµi liÖu hiÖn cã, c¸c t¸c gi¶ ®· ph©n chia quÆng hãa néi sinh theo tiÕn tr×nh h×nh thµnh ®íi cÊu tróc S«ng §µ: giai ®o¹n tr­íc thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: talc, asbest..; giai ®o¹n thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: Cu-Ni, Cu ®a kim - Au, Cu-Au, Cu-Pb-Zn, Sb, Hg, pyrit, Pb - Zn, Au, Cu; giai ®o¹n sau thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: Cu-Mo, TR, Cu-TR, Cu-TR-Mo, Au, fluorit, baryt.

I. Më ®Çu

Trong c¸c c«ng tr×nh tr­íc [8, 9], chóng t«i ®· ph©n tÝch quy luËt ph©n bè quÆng hãa theo tiÕn tr×nh ®Þa ®éng lùc cña sù h×nh thµnh c¸c ®íi cÊu tróc S«ng HiÕn vµ An Ch©u. Trong bµi b¸o nµy, chóng t«i ¸p dông c¸ch tiÕp cËn trªn cho ®íi cÊu tróc S«ng §µ. §©y lµ ®íi cÊu tróc ®­îc nghiªn cøu vµ ®Ò cËp kh¸ nhiÒu trong v¨n liÖu ®Þa chÊt. §iÒu ®ã ®­îc gi¶i thÝch bëi sù ®éc ®¸o trong vÞ trÝ sinh thµnh, lÞch sö ph¸t triÓn l©u dµi, phøc t¹p vµ t×nh h×nh nguån tµi liÖu kh¸c nhau hiÖn cã. C¸c c«ng tr×nh ®· c«ng bè ®Ò cËp chñ yÕu ®Õn c¸c khÝa c¹nh kiÕn t¹o vµ th¹ch luËn c¸c thµnh t¹o magma cña ®íi cÊu tróc. C¸c nghiªn cøu vÒ thµnh hÖ quÆng vµ quy luËt ph©n bè cña chóng ®­îc ®Ò cËp ë møc ®é khiªm tèn h¬n.

II. §Æc ®iÓm bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc ®íi cÊu tróc s«ng §µ

Trªn b×nh ®å, ®íi cÊu tróc S«ng §µ cã d¹ng tuyÕn, uèn cong vÒ phÝa t©y, më réng vÒ phÝa ®«ng nam, kÐo dµi theo h­íng TB - §N tõ biªn giíi ViÖt - Trung ®Õn vïng biÓn Ninh B×nh, Thanh Hãa. Toµn ®íi cã ®é dµi trªn 400 km, réng 50-80 km. §íi cÊu tróc cã ranh giíi phÝa t©y lµ ®øt g·y ThuËn Ch©u; ranh giíi phÝa ®«ng tiÕp xóc víi c¸c ®íi cÊu tróc Phan Si P¨ng, Tó LÖ vµ Hµ Néi. §íi cÊu tróc S«ng §µ [11, 15] bao gåm c¸c nÕp låi: Lan NhÞ Th¨ng, T¹ Khoa, S¬n La; c¸c nÕp lâm: Méc Ch©u, Yªn Ch©u, NËm Mu vµ nhãm c¸c cÊu tróc nam S«ng §µ: Ninh B×nh, Kim B«i, Ba V× - L­¬ng S¬n. NÐt ®Æc tr­ng cña c¸c kiÕn tróc uèn nÕp nµy lµ chóng bao gåm c¸c thÕ hÖ uèn nÕp d¹ng tuyÕn hÑp. ë bËc cao h¬n lµ hµng lo¹t c¸c uèn nÕp nhá, dµi, hÑp; c¸c uèn nÕp yªn ngùa, ®¼ng th­íc, d¹ng tuyÕn, d¹ng tuyÕn ®o¶n, ®Æc biÖt kh¸ phæ biÕn c¸c uèn nÕp ®¶o hoÆc chêm nghÞch n»m; ®«i n¬i c¸nh cña c¸c nÕp uèn c¾m dèc ®Õn 700-900 hoÆc ®¶o lén. HÖ thèng ®øt g·y cña ®íi cÊu tróc S«ng §µ chñ yÕu cã h­íng TB - §N, sè Ýt cßn l¹i cã h­íng ¸ vÜ tuyÕn vµ §B - TN. C¸c ®øt g·y däc, ngang vµ ®an chÐo ®· lµm phøc t¹p thªm b×nh ®å cÊu tróc cña ®íi. §Æc biÖt, tån t¹i kh¸ nhiÒu kiÕn tróc ph¸ hñy chêm nghÞch d¹ng v¶y.

TiÕn tr×nh thµnh t¹o ®íi cÊu tróc s«ng §µ

LÞch sö ph¸t triÓn ®Þa chÊt ®íi cÊu tróc S«ng §µ ®· tr¶i qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn sau [3, 4, 5, 11, 12, 13, 14, 15]:

Giai ®o¹n tr­íc thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

Mãng phøc t¹p, kh«ng ®ång nhÊt cña ®íi cÊu tróc S«ng §µ lé ra ë ven r×a ®íi cÊu tróc vµ ë cöa sæ T¹ Khoa. Tham gia vµo c¸c thµnh t¹o cña mãng cã c¸c thµnh t¹o Neoproterozoi - Paleozoi h¹-trung bao gåm:

1. C¸c trÇm tÝch lôc nguyªn biÕn chÊt, lôc nguyªn - nói löa mafic, carbonat lôc nguyªn: c¸c hÖ tÇng NËm C« - NP-e 1 nc vµ BÕn KhÕ - e -O1 bk.

2. C¸c trÇm tÝch lôc nguyªn, lôc nguyªn – carbonat: c¸c hÖ tÇng: NËm P×a - D1np, S«ng Mua - D1sm vµ B¶n Nguån - D1bn.

3. C¸c trÇm tÝch lôc nguyªn - phun trµo mafic biÕn chÊt: hÖ tÇng T¹ Khoa - D1-2 tk.

4. C¸c trÇm tÝch lôc nguyªn, lôc nguyªn - carbonat xen ®¸ phun trµo: c¸c hÖ tÇng B¶n P¸p - D2 bp, B¶n C¶i - D3-C1 bc, B¾c S¬n - C-P bs vµ B¶n DiÖt C3-P1 bd.

5. Thµnh hÖ granit kiÓu ®ång va ch¹m: phøc hÖ M­êng L¸t.

C¸c thµnh t¹o muén (D1-C3) t¹o nªn phøc hÖ vËt chÊt - kiÕn tróc sinh nói kiÓu ®íi va ch¹m (sinh nói sau Caledon). Trªn nÒn vïng n©ng d¹ng vßm khu vùc ngay vµo Devon vµ Carbon ®· b¾t ®Çu ho¹t ®éng t¸ch nøt dËp vì kÌm theo phun trµo mafic ë vïng s«ng §µ, b¸o hiÖu sù h×nh thµnh sôt lón, ph¸ hñy míi.

Giai ®o¹n thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

Qu¸ tr×nh t¸ch gi·n, sôt lón h×nh thµnh ®íi cÊu tróc S«ng §µ cã lÏ b¾t ®Çu tõ Permi muén. C¸c thµnh t¹o ®Æc tr­ng cña giai ®o¹n nµy bao gåm:

  1. C¸c thµnh t¹o siªu mafic-mafic: phøc hÖ B¶n Xang - PZ3 bx (khèi T¹ Khoa) (thµnh hÖ dunit - peridotit, serpentinit); phøc hÖ Ba V× - T1 bv (thµnh hÖ gabro - gabro®iobas); c¸c thµnh t¹o gabro ph©n d¶i (c¸c khèi §ång NghÖ, Pe Ngo¹i, B¶n Nguån, Tµ Héc); lo¹t thÓ t­êng: NËm Chim, Tµ Héc (tæ hîp kiÓu ophiolit).

  2. TrÇm tÝch lôc nguyªn, lôc nguyªn - carbonat, phun trµo t­¬ng ph¶n: c¸c hÖ tÇng CÈm Thñy - P2 ct, Yªn DuyÖt - P2 yd, Viªn Nam - T1vn víi mét khèi l­îng rÊt lín c¸c ®¸ phun trµo.

  3. TrÇm tÝch lôc nguyªn, lôc nguyªn – carbonat: c¸c hÖ tÇng Cß Nßi - T1 cn, NËm Th¼m - T1l nt.

  4. TrÇm tÝch lôc nguyªn - carbonat: hÖ tÇng §ång Giao T2 a ®g.

  5. TrÇm tÝch lôc nguyªn - phun trµo: c¸c hÖ tÇng M­êng Trai - T2l mt, S«ng B«i - T2-3 sb, NËm Mu - T3c nm.

  6. Thµnh hÖ granit - phøc hÖ Kim B«i - g aT3 kb.

Qu¸ tr×nh uèn nÕp - nghÞch ®¶o khÐp kÝn ®íi cÊu tróc b¾t ®Çu mét c¸ch m¹nh mÏ vµo cuèi Trias [12] (c¸c v¶y chêm nghÞch, nhiÒu khi dèc ®øng thÓ hiÖn kh¸ râ vµo thêi kú nµy).

B¾t ®Çu tõ Nori, ®íi cÊu tróc S«ng §µ b­íc vµo giai ®o¹n ph¸t triÓn tiÕp theo cña qu¸ tr×nh thµnh t¹o rift (trong chÕ ®é nÐn Ðp). C¸c thµnh t¹o ®Æc tr­ng cña giai ®o¹n nµy: trÇm tÝch molas chøa than paralit - hÖ tÇng Suèi Bµng - T3n-r sb cã chøa c¸c hãa th¹ch biÓn chøng tá ®iÒu kiÖn thµnh t¹o ven biÓn vòng vÞnh. Sù v¾ng mÆt c¸c trÇm tÝch Jura h¹, chøng tá vµo thêi kú nµy vïng ®íi cÊu tróc S«ng §µ bÞ n©ng lªn kÕt thóc sù ph¸t triÓn ®íi cÊu tróc S«ng §µ theo c¬ chÕ sinh rift.

 Giai ®o¹n sau thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

§©y lµ giai ®o¹n ph¸t triÓn rÇm ré c¸c thµnh t¹o magma ë T©y B¾c ®íi cÊu tróc S«ng §µ vµ c¸c ®íi cÊu tróc Tó LÖ, Phan Si Pan l©n cËn. C¸c thµnh t¹o chÝnh cña giai ®o¹n nµy lµ:

  1. TrÇm tÝch lôc ®Þa mµu ®á (chøa th¹ch cao): hÖ tÇng Yªn Ch©u - K2 yc.

  2. Tæ hîp nói löa - x©m nhËp kiÒm giµu kali Pu Tra - Pu Sam C¸p: c¸c thµnh hÖ phun trµo trachyt - leucitophyr Pu Tra - E pt, thµnh hÖ granit kiÒm s¸ng mµu Pu Sam C¸p - E pc.

  3. Tæ hîp nói löa - pluton mafic kiÒm kali (lamproit) - carbonatit (lo¹t lamprophyr - thÊp titan, cao magnesi, cao kali): phøc hÖ Phong Thæ - E pt.

  4. TrÇm tÝch lôc ®Þa Neogen trong hè tròng d¹ng lßng ch¶o chøa than: hÖ tÇng Hang Mon – N1hm.

Qua ®Æc ®iÓm cña c¸c thµnh t¹o ®Þa chÊt vµ bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc ®· tr×nh bµy cã thÓ thÊy r»ng ®íi cÊu tróc S«ng §µ lµ mét ®íi cÊu tróc d¹ng tuyÕn kh¸ ®iÓn h×nh cña ViÖt Nam, cã lÞch sö ph¸t triÓn ®Þa chÊt l©u dµi vµ phøc t¹p vµ mang d¸ng dÊp cña mét cÊu tróc nguån rift néi lôc ®Þa. Trong lÞch sö ph¸t triÓn nµy giai ®o¹n P2 - T3c lµ giai ®o¹n sím cña tiÕn tr×nh ph¸t triÓn ®íi cÊu tróc theo c¬ chÕ sinh rift trªn nÒn ho¹t ho¸ Paleozoi muén-Mesozoi sím; T3 n-r - J1 lµ giai ®o¹n muén cña tiÕn tr×nh ph¸t triÓn ®íi cÊu tróc (®ãng l¹i vµ khÐp kÝn ®íi cÊu tróc) liªn quan víi sù b¾t ®Çu ph¸t triÓn cña ®íi cÊu tróc Tó LÖ; J2 - E lµ giai ®o¹n ho¹t hãa magma - kiÕn t¹o néi lôc ®Þa sau cè kÕt (chÕ ®é t¸ch gi·n côc bé) cã lÏ chÞu ¶nh h­ëng céng h­ëng cña c¸c qu¸ tr×nh va ch¹m gi÷a c¸c m¶ng ¢u - ¸ vµ m¶ng Th¸i B×nh D­¬ng, còng nh­ m¶ng Ên §é vµ m¶ng ¢u - ¸.

III. Quy luËt ph©n bè cña quÆng hãa néi sinh trong ®íi cÊu tróc S«ng §µ

Quy luËt ph©n bè cña quÆng hãa néi sinh trong bµi viÕt nµy ®­îc tr×nh bµy theo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña ®íi cÊu tróc [2, 3, 5, 6, 7, 10].

Giai ®o¹n tr­íc thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

C¸c biÓu hiÖn quÆng hãa trong c¸c thµnh t¹o tr­íc khi h×nh thµnh ®íi cÊu tróc ®­îc biÕt ®Õn cßn rÊt Ýt. Cã gi¸ trÞ h¬n c¶ cã lÏ lµ talc trong ®¸ v«i dolomit hãa liªn quan víi c¸c khèi siªu mafic (Tµ Phï, Suèi CÈn). Ngoµi ra, cßn mét sè biÓu hiÖn cña Fe, Pb, Zn (?), asbest (Na Cau, Khu Quèc, An S¬n).

Giai ®o¹n thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

QuÆng hãa giai ®o¹n nµy kh¸ phong phó:

a- Liªn quan víi c¸c ®¸ magma siªu mafic - mafic cña phøc hÖ T¹ Khoa - B¶n Xang (tæ hîp c¸c ®¸ nói löa-pluton cao magnesi, thÊp kiÒm vµ titan) cã c¸c biÓu hiÖn quÆng hãa sulfur Ni-Cu (thµnh hÖ pyrotin - pentlan®it - pyrit - chalcopyrit) ph©n bè chñ yÕu ë vïng quÆng T¹ Khoa - V¹n Yªn (c¸c má vµ ®iÓm quÆng: B¶n Phóc, B¶n M«ng, B¶n Khoa, B¶n Chang, B¶n Nguån, Suèi §¸n (sulfur Ni), Nói Hon, Hång Ngµi, B¶n Tr¹ng, §Ìo ChÑn, B¶n LÌn, B¶n Vê, B¶n T¨ng, B¶n ChÐng (Cu, Pb, Zn), B¶n Khoa, B¶n Lµi, NËm Chim, Sµ PiÖt, B¶n C¶i, Tµ C­¬ng). QuÆng ho¸ chñ yÕu ë d¹ng dung ly vµ x©m t¸n víi hµm l­îng cao cña Pt, Pd, Co.

b- C¸c biÓu hiÖn quÆng hãa nhiÖt dÞch ph©n bè trong ®¸ phun trµo c¸c hÖ tÇng CÈm Thñy vµ Viªn Nam bao gåm:

- Cu-Au: thµnh hÖ th¹ch anh - chalcopyrit (chalcosin - bornit) - SËp Sa, Nµ L¹y, B¶n Nhät, V¹n Sµi, B¶n P­n, PhiÒng L­¬ng, §¸ §á, Suèi On, Chim Th­îng (Cu-Pb) Cß Mu«ng (Cu), B¶n Ban (Cu), Lµng Du, B¶n Giµng (Xu©n Giang), Nµ Ca, Nµ L­u, Suèi SËp.

- Au: thµnh hÖ th¹ch anh - sulfur - vµng (th¹ch anh - sulfur ®a kim - Au, th¹ch anh - arsenopyrit - Au...) - §åi Bï, Cao R¨m, Lµng Xen, Vai §µo, §¸ B¹c, Lµng Ng¨m, Lµng Ngµnh, Xãm VÇn, Lµng Ghªn, Mü Hßa, L­¬ng S¬n, L¹c Thñy, Lµng Lãt, §¸ M¹c, M­êng Cù, Lµng Hang, Kh¸nh Tróc, Suèi Hai, Xãm Xu©n, Yªn B×nh, V¹n Hßa, Yªn Quang, Hßa Th¹ch.

- Au: thµnh hÖ th¹ch anh-sulfur-Bi-Au - Suèi Ch¸t.

- Sulfur - l­u huúnh (chøa vµng): Minh Quang, Ba Tr¹i, Xãm Ch»m, Lµng Cñ, Vä Cá, §åi TrÞnh, Xãm Ban, Yªn Quang, §ång Giang, Mü Thµnh, Xãm M¸ (Kim B«i), §åi Thung, §åi C¶, Lµng SÇn, Lµng Tr¹o.

- Sulfur - ®ång - ®a kim chøa vµng (pyrit - pyrotin - chalcopyrit- bornit...): Lòng Cua, §åi B¸t, Yªn C­, CÇu Trï, §¸ Ch«ng, Xãm Lòng, Chi Tµi, Suèi Xu©n, Xãm Chïa, Lµng Så, H­ng TiÕn, Xãm RÌo, SËp Sa, B¶n Sa (Phï Yªn), Quy H­íng, Suèi Rót, Dèc Cun (Pb-Zn), B×nh Thanh (Kú S¬n).

c- Sulfur - ®ång - ®a kim (pyrit - chalcopyrit - bornit) trong phun trµo bazan cao magnesi: NËm TÝa, NËm Phöng, NËm Muéi, Bã Xinh; còng trong ®¸ bazan cao magnesi nµy cßn cã c¸c biÓu hiÖn cña ®ång tù sinh: suèi Long, B¶n Mïa, Cèc Ph¸t, Si Phay, Malipho, B¶n Giµng.

d- Sulfur - ®ång - ®a kim (pyrit - chalcopyrit - bornit) trong ®¸ v«i (D, C-P) cao nguyªn T¶ Ph×nh: Hång Thu, Quang T©n Trai, Sµng Tòng (S×n Hå), NËm Nguyªn Trai, Lß Sñi Tòng, T¶ Ph×nh, NËm Gi«n, NËm Tr¶n, H« Hå, NËm Kh©m (Pb-Zn), Can Tû (Pb-Zn), Xin Ch¶i (Pb-Zn).

e- Pyrit trong trÇm tÝch lôc nguyªn hÖ tÇng Cß Nßi: M­êng Chï (Suèi Rót), §åi Giµng (Tam §iÖp), In Chong, Lµng Vµng, Lµng Sung, B¶n Chang, Lµng Cãc, Ba §×nh, §åi Th¬i (Pb - Zn) L¹c S¬n, Yªn VÖ, Xãm M¸ (Kim B«i).

f- §ång tù sinh: NËm Muéi, Hoµng ThÌn, B¶n Giµng, Tam §­êng, Ba NËm Cóm, NËm C¸y, Pa TÇn, NËm Ma.

g- §ång trong c¸t kÕt, ®¸ phiÕn sÐt (Trias): Nµ L«i (S¬n La), Gi¶i C¶ (Hßa B×nh).

h- Sb-Hg: c¸c biÓu hiÖn cña quÆng hãa antimon - thñy ng©n th­êng rÊt hay gÆp trong c¸c cÊu tróc ho¹t hãa Mesozoi kiÓu sinh rift (An Ch©u, S«ng HiÕn...), song ë ®íi cÊu tróc S«ng §µ míi cã mét sè biÓu hiÖn quy m« nhá vµ r¶i r¸c ë Yªn VÖ (Hg, Sb, Au, Fe), L¹c S¬n, Tam §iÖp, Xu©n Mai (th¹ch anh - antimon - vµng), RÞa (Hg), Yªn Ch©u, Nµ BÆc (Hßa B×nh), Méc Ch©u. Antimon vµ antimon - vµng trong khi ®ã l¹i kh¸ phæ biÕn ë cÊu tróc CÈm Thñy - Ba Th­íc l©n cËn.

k- Thµnh hÖ vµng-sulfur-®a kim (ngoµi hÖ tÇng Viªn Nam cßn gÆp trong c¸c ®¸ trÇm tÝch lôc nguyªn, lôc nguyªn - carbonat hÖ tÇng Cß Nßi, M­êng Trai, ...): B·i Khoai, T©n Mü, Dèc Cun, B¾c S¬n, Nam S¬n.

l- C¸c biÓu hiÖn quÆng hãa ®ång kh¸c trong ®íi cÊu tróc S«ng §µ (ch­a râ nguån gèc, thµnh hÖ...): Bµng Cèc Ph¸t (NËm Muéi) ChiÒng §éng, Suèi T«m, Suèi V¸t, Suèi S«ng (Quy H­íng).

Giai ®o¹n sau thµnh t¹o ®íi cÊu tróc:

a. Trong hÖ tÇng Yªn Ch©u - K2 yc ®· ph¸t hiÖn lo¹i h×nh vµng trong cuéi kÕt, s¹n kÕt mµu ®á vµ kh¸ phæ biÕn trong ®íi cÊu tróc S«ng §µ: Mai Ch©u, T©n Mü, Cóc Ph­¬ng, Nµ Tïm, Nµ N­a, Xãm Bèng, Nµ Phån, Pha R«m, B¾c S¬n.

b. Liªn quan víi tæ hîp nói löa - x©m nhËp kiÒm kali Pu Tra - Pu Sam C¸p (E) cã c¸c biÓu hiÖn quÆng hãa:

KÕt LuËn

Qua c¸c ph©n tÝch ®· tr×nh bµy trong bµi cã thÓ thÊy lµ ®íi cÊu tróc S«ng §µ lµ mét tròng nguån rift. Tròng ®­îc h×nh thµnh theo c¬ chÕ sinh rift vµ tr¶i qua lÞch sö ph¸t triÓn ®Þa chÊt l©u dµi vµ phøc t¹p.

Quy luËt ph©n bè quÆng hãa néi sinh ®­îc tr×nh bµy theo tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña ®íi cÊu tróc:

- Giai ®o¹n tr­íc thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: talc, asbest...

- Giai ®o¹n thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: Cu - Ni, Cu - ®a kim - Au, Cu - Au, Cu - Pb - Zn, Sb, Hg, pyrit, Pb - Zn, Au, Cu.

- Giai ®o¹n sau thµnh t¹o ®íi cÊu tróc: Cu - Mo, TR, Cu - TR, Cu - TR - Mo, Au, fluorit, baryt.

Bµi b¸o ®­îc hoµn thµnh víi sù hç trî kinh phÝ cña ®Ò tµi nghiªn cøu c¬ b¶n MS: 710101.

V¨n liÖu

1. §ovjikov A. E., 1971. §Þa chÊt miÒn B¾c ViÖt Nam. Nxb. KH & KT, Hµ Néi, 583 trg.

2. §ç Quèc B×nh, NguyÔn V¨n Ngo·n, 1992. KiÓu kho¸ng hãa vµng - bismut - ®ång suèi Tiat (Phï Yªn, S¬n La). §Þa chÊt, sè 212-213: 43-49. Hµ Néi.

3. Hå V¨n B×nh, 1997. §Æc ®iÓm quÆng hãa ®ång, ®ång - niken ®íi S«ng §µ. Tãm t¾t LA. PTS.. Th­ viÖn Quèc gia. Hµ Néi.

4. Lª Nh­ Lai, 1995. Bµn vÒ kiÕn t¹o T©y B¾c ViÖt Nam. §Þa chÊt & kho¸ng s¶n, 4 : 96-106, Hµ Néi.

5. Lª Th¹c Xinh, 1987. QuÆng hãa liªn quan víi ho¹t ®éng rift ë B¾c ViÖt Nam vµo Paleozoi muén-Mesozoi sím. Tãm t¾t LA. PTS.. Th­ viÖn Quèc gia, Hµ Néi.

6. Lª V¨n Th©n, 1990. VÒ sinh kho¸ng vµng vïng h¹ l­u s«ng §µ. §Þa chÊt & kho¸ng s¶n, 3 : 76 - 80. Hµ Néi.

7. NguyÔn Nghiªm Minh, 1997. Mét sè nÐt vÒ tiÒm n¨ng kho¸ng s¶n ë T©y B¾c ViÖt Nam. TC §Þa chÊt, A /phô tr­¬ng : 4-9. Hµ Néi.

8. NguyÔn V¨n B×nh vµ nnk., 1998. Mét sè ®Æc ®iÓm vµ quy luËt ph©n bè cña c¸c thµnh hÖ quÆng néi sinh ®íi cÊu tróc S«ng HiÕn. Héi nghÞ khoa häc §H M§C lÇn thø 13 : 83-189, Hµ Néi.

9. NguyÔn V¨n B×nh, 2000. Quy luËt ph©n bè c¸c thµnh hÖ quÆng néi sinh ®íi cÊu tróc An Ch©u. Héi nghÞ khoa häc §H M§C lÇn thø 14 : 207 –213. Hµ Néi.

10. NguyÔn V¨n H­ëng, 1997. Vµi nÐt vÒ ®Æc ®iÓm vµ triÓn väng quÆng ®ång, niken, vµng ®íi quÆng T¹ Khoa - V¹n Yªn, S¬n La. TC §Þa chÊt, A /phô tr­¬ng : 20-22. Hµ Néi.

11. NguyÔn Xu©n Tïng, TrÇn V¨n TrÞ (®ång chñ biªn), 1992. Thµnh hÖ ®Þa chÊt vµ ®Þa ®éng lùc ViÖt Nam. Nxb Khoa häc & kÜ thuËt, Hµ Néi, 274 trg.

12. TrÇn V¨n TrÞ (chñ biªn), 1977. §Þa chÊt ViÖt Nam. PhÇn miÒn B¾c. Nxb Khoa häc & kÜ thuËt, Hµ Néi, 354 trg.

13. V¨n §øc Ch­¬ng, 1982. Vµi nÐt vÒ lÞch sö h×nh thµnh vµ ph©n lo¹i c¸c cÊu tróc Mesozoi cña l·nh thæ CHXHCN ViÖt Nam. Th«ng b¸o khoa häc, 2 : 8-13. Hµ Néi.

14. V¨n §øc Ch­¬ng, NguyÔn Träng Yªm, TrÇn V¨n Th¾ng, 1994. Ofiolit s«ng §µ. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 16/1 : 1-11. Hµ Néi.

15. Vò Xu©n §é, 1992. VÒ c¬ chÕ h×nh thµnh c¸c tròng Mesozoi sím trong kiÕn tróc vßm n©ng B¾c Bé. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 14 / 2 : 52-56. Hµ Néi.