VÒ hÖ tÇng Hµ Giang

VÒ hÖ tÇng Hµ Giang

Ph¹m Kim Ng©n¹, TrÇn H÷u DÇn¹, L¬ng Hång Hîc²

1ViÖn NC §Þa chÊt vµ Kho¸ng s¶n, Thanh Xu©n, Hµ Néi,
²Trêng ®¹i häc S ph¹m I Hµ Néi, CÇu GiÊy, Hµ Néi

Tãm t¾t: HÖ tÇng Hµ Giang ®· ®îc m« t¶ bæ sung mÆt c¾t phô trî: mÆt c¾t Thanh Thuû - Pha H¸n. Thµnh phÇn trÇm tÝch cña hÖ tÇng chñ yÕu lµ c¸c trÇm tÝch lôc nguyªn - carbonat ven biÓn, tíng ®¸ t¬ng ®èi æn ®Þnh, ho¸ th¹ch phong phó gåm c¸c sinh vËt b¸m ®¸y nh Bä ba thuú, Tay cuén v.v…vµ T¶o lôc. Quan hÖ díi cña hÖ tÇng cha x¸c ®Þnh râ ®îc vµ trÇm tÝch thêng bÞ biÕn chÊt. ChØ gÆp ®îc c¸c ®íi ho¸ th¹ch ë phÇn trªn cña hÖ tÇng ®Æc trng cho thêi kú cuèi Cambri gi÷a: ®íi Paracoosia - Annamitia vµ ®íi Damesops - Damesella (mÆt c¾t Ngäc §êng), ®íi Damesops - Damesella (mÆt c¾t Pha H¸n), ®íi Lingulella - Westonia - Palaeobolus vµ Solenoparia - Ptychoparia (mÆt c¾t Pha Long). Sù chuyÓn tiÕp cña hÖ tÇng Chang Pung lªn hÖ tÇng Hµ Giang b¾t ®Çu b»ng ®íi Cyclolorenzella - Blackwelderia - Drepanura (mÆt c¾t Chang Pung, mÆt c¾t Pha Long). HÖ tÇng Hµ Giang cã mèi liªn quan chÆt chÏ víi hÖ tÇng S«ng M· ë T©y B¾c Bé vµ cã thÓ ®èi s¸nh víi hÖ tÇng Long Hµ ë ®«ng nam V©n Nam, Trung Quèc.

Tªn gäi "Hµ Giang" lÇn ®Çu ®îc Bourret R. (1922) [1] dïng ®Ó ®Æt cho mét ph©n vÞ ®Þa tÇng tuæi Devon bao gåm c¸c ®¸ v«i ph©n líp thµnh d¶i máng, ®¸ v«i hoa ho¸ ë vïng thÞ x· Hµ Giang. Trªn c¬ së ph©n vÞ nµy, n¨m 1977 TrÇn V¨n TrÞ vµ nnk [12] m« t¶ hÖ tÇng Hµ Giang víi tuæi x¸c ®Þnh l¹i lµ Cambri gi÷a vµ mÆt c¾t chuÈn ë VÞ Xuyªn. HÖ tÇng Hµ Giang ph©n bè ë c¸c vïng VÞ Xuyªn, B¾c Quang, VÜnh Tuy (Hµ Giang), Yªn B×nh (Yªn B¸i), Hµm Yªn, Chiªm Ho¸ (Tuyªn Quang) vµ Mêng Kh¬ng, Pha Long, Si Ma Cai, B¾c Hµ, Cèc Pµi (Lµo Cai).

Sù ®Þnh tuæi hÖ tÇng Hµ Giang dùa chñ yÕu vµo c¸c ho¸ th¹ch Bä ba thuú. Kobayashi T. (1944) [5] vµ Saurin E. (1956) [11] ®· chia ra c¸c hÖ líp vµ ®íi Bä ba thuú trong trÇm tÝch Acadi (Cambri trung) cña miÒn §«ng V©n Nam vµ Thîng B¾c Bé cã tr×nh tù tõ díi lªn nh sau:

1. HÖ líp Tonkinella

2. HÖ líp Bailiella

3. HÖ líp Manchuriella

4. HÖ líp Damesella, gåm:

a. §íi Annamitia spinifera

b. §íi Drepanura premesnili

c. §íi Damesella brevicaudata - Paracoosia

ë ViÖt Nam míi chØ gÆp ®îc hÖ líp Damesella lµ hÖ líp trªn cïng cña hÖ tÇng Hµ Giang.

Víi tµi liÖu míi ®îc bæ sung trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, bµi viÕt nµy sÏ ®Ò cËp ®Õn 3 vÊn ®Ò chÝnh sau ®©y:

1. VÒ mÆt c¾t chuÈn cña hÖ tÇng Hµ Giang.

2. Khèi lîng vµ quan hÖ ®Þa tÇng cña hÖ tÇng Hµ Giang.

3. §èi s¸nh ®Þa tÇng c¸c trÇm tÝch Cambri trung ë ViÖt Nam vµ c¸c vïng l©n cËn.

Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c nhµ ®Þa chÊt Hoµng Xu©n T×nh, TrÇn V¨n TrÞ, Hoµng Quang ChØ v.v... cho phÐp tham kh¶o c¸c tµi liÖu cã liªn quan; c¸c nhµ ®Þa chÊt NguyÔn ThÕ VÊn, TrÇn Xu©n Hín trong qu¸ tr×nh kh¶o s¸t ®Þa chÊt, nhµ ®Þa chÊt TrÇn Minh Khang ®· chôp ¶nh c¸c mÉu cæ sinh vµ kü thuËt viªn NguyÔn ThÞ Lan ®· can vÏ tµi liÖu.

Bµi viÕt n»m trong khu«n khæ ®Ò tµi 720701 "Ho¸ th¹ch Bä ba thuú vµ ®Þa tÇng Cambri B¾c ViÖt Nam" thuéc Ch¬ng tr×nh Nghiªn cøu C¬ b¶n do Héi ®ång Khoa häc tù nhiªn tµi trî.

I. VÒ mÆt c¾t chuÈn cña hÖ tÇng Hµ Giang

Khi x¸c lËp hÖ tÇng Hµ Giang, TrÇn V¨n TrÞ [12] ®· m« t¶ mét mÆt c¾t ë VÞ Xuyªn víi bÒ dµy lªn ®Õn 2100 m nh sau:

1) §¸ phiÕn biotit th¹ch anh cã granat, staurolit, chuyÓn dÇn lªn ®¸ phiÕn sericit - chlorit cã vËt chÊt than graphit ho¸ xen líp kÑp máng, thÊu kÝnh ®¸ v«i hoa ho¸, dµy kho¶ng 600 m.

2) §¸ v«i d¨m kÕt x¸m, ph©n líp kh«ng ®Òu, xen nh÷ng líp máng ®¸ phiÕn sericit l¸ng ¸nh, dµy 100 m.

3) §¸ phiÕn sÐt - sericit cã vËt chÊt than (shungit) phylit ho¸, ph©n líp máng xen nh÷ng líp phylit mµu x¸m lôc, khi phong ho¸ mµu ®á n©u vµ ®¸ v«i, dµy 400 m.

4) §¸ v«i trøng c¸ chøa T¶o xen nh÷ng tËp ®¸ v«i cã cÊu t¹o d¹ng h¹t ®Ëu vµ nh÷ng líp phylit v«i, dµy 200 m.

5) §¸ phiÕn sÐt - sericit xen nh÷ng líp máng ®¸ phiÕn bét kÕt hoÆc c¸c thÊu kÝnh ®¸ v«i, dµy 300 m.

6) §¸ phiÕn sÐt, bét kÕt v«i ph©n líp máng xen nh÷ng líp ®¸ v«i h¹t mÞn, ®¸ v«i trøng c¸, chøa phong phó Bä ba thuú vµ Tay cuén kh«ng khíp, dµy 500 m.

Trong m« t¶ trªn, t¸c gi¶ kh«ng ®a ra vÞ trÝ cô thÓ vµ giíi h¹n kh«ng gian cña mÆt c¾t.

Chóng t«i ®· kh¶o s¸t l¹i mÆt c¾t VÞ Xuyªn tõ Lµng Lóc ®Õn Nói CÊm qua thÞ x· Hµ Giang ®Õn Ngäc §êng (h×nh 1a, b, c). MÆt c¾t cho thÊy ®Êt ®¸ bÞ biÕn vÞ, uèn nÕp phøc t¹p vµ cã thÓ ph©n lµm 3 ®o¹n mÆt c¾t: ®o¹n Nói CÊm, ®o¹n thÞ x· Hµ Giang vµ ®o¹n Ngäc §êng.

1. §o¹n mÆt c¾t thÞ x· Hµ Giang:

BÒ dµy thÊy ®îc cña hÖ tÇng Hµ Giang lé ra ®Çy ®ñ nhÊt ë ®o¹n mÆt c¾t thÞ x· lµ > 450 m, tõ díi lªn nh sau:

- TËp 1: ®¸ v«i mµu x¸m tro cã lÉn sÐt, t¸i kÕt tinh kh¸ m¹nh, h¹t trung b×nh, ph©n líp dµy vµ d¹ng khèi, ph©n d¶i th«, chøa di tÝch T¶o lôc; dµy h¬n 100 m.

- TËp 2: ®¸ phiÕn sÐt - sericit, ®¸ phiÕn sericit - chlorit, ph©n phiÕn máng, mµu x¸m xanh, x¸m vµng, ®á gô v.v..., xen nh÷ng thÊu kÝnh ®¸ v«i sÐt nhá; dµy 150 m.

- TËp 3: ®¸ v«i mµu x¸m, x¸m tro, h¹t tõ nhá ®Õn vi h¹t, gißn, cÊu t¹o r¾n ch¾c, ph©n d¶i ®Ñp, díi kÝnh calcit chiÕm tíi 99%, xen Ýt líp ®¸ v«i trøng c¸ vµ ®¸ v«i chøa Oncolithi ®îc L¬ng Hång Hîc x¸c ®Þnh lµ Osagia trong nhãm Microphytolites tuæi Cambri gi÷a; dµy 110 m.

- TËp 4: ®¸ phiÕn sÐt - sericit mµu x¸m xanh, phong hãa x¸m vµng, tÝm ®á, ph©n phiÕn máng, mÆt phiÕn l¸ng bãng; dµy h¬n 90 m.

2. §o¹n mÆt c¾t Ngäc §êng:

BÒ dµy thÊy ®îc cña hÖ tÇng Hµ Giang ë ®o¹n mÆt c¾t Ngäc §êng lµ >260 m. Tõ díi lªn gåm:

- TËp 1: ®¸ phiÕn sÐt - sericit mµu x¸m xanh, phong ho¸ vµng phít ®á tÝm, ph©n phiÕn m¹nh, mÆt phiÕn l¸ng bãng; dµy 100 m.

- TËp 2: ®¸ v«i mµu x¸m, h¹t nhá - mÞn, cøng gißn, nhiÒu líp bÞ d¨m ho¸; dµy h¬n 80 m.

- TËp 3: ®¸ phiÕn chøa Damesella; ë phÇn díi tËp trong mét líp sÐt kÕt mµu x¸m gÆp Bä ba thuú thuéc ®íi Paracoosia - Annamitia gåm cã Paracoosia mansuyi Kob., Annamitia aff. spinifera Mans., Damesella sp., (MÉu 207/2); ë phÇn trªn tËp trong mét líp ®¸ phiÕn sÐt chøa carbonat mµu x¸m, phong ho¸ vµng gÆp ho¸ th¹ch Bä ba thuú thuéc ®íi Damesops - Damesella gåm Damesops biloba (Kob.), Damesella brevicaudata Walc., Paracoosia deprati Kob., Agnostidae vµ Tay cuén kh«ng khíp Westonia sp. (mÉu 207/1, 206); dµy h¬n 80 m.

3. §o¹n mÆt c¾t Nói CÊm:

Tõ díi lªn thø tù ®Þa tÇng nh sau:

- TËp 1: ®¸ phiÕn sÐt v«i mµu x¸m, ®¸ phiÕn sericit, dµy h¬n 100 m. Trong sÐt v«i gÆp Damesella sp., Paracoosia sp. (Bä ba thuú) vµ Lingulella sp. (Tay cuén kh«ng khíp) tuæi cuèi Cambri gi÷a;.

- TËp 2: ®¸ v«i mµu x¸m, x¸m tro, ph©n líp trung b×nh ®Õn dµy, ®«i khi d¹ng khèi. TËp nµy cÊu thµnh Nói CÊm vµ ®· ®îc xÕp vµo hÖ tÇng Chang Pung (e ₃ cp); dµy h¬n 300 m.

Tµi liÖu thùc tÕ nµy cho thÊy khã cã kh¶ n¨ng x¸c lËp mét tr×nh tù ®Þa tÇng liªn tôc cña hÖ tÇng Hµ Giang ë mÆt c¾t VÞ Xuyªn.

Mét ®iÒu ®¸ng lu ý khi ®èi s¸nh 3 ®o¹n mÆt c¾t nµy lµ ®Òu gÆp quan hÖ chØnh hîp gi÷a hÖ tÇng Hµ Giang (e ₂) vµ hÖ tÇng Chang Pung (e ₃) (h×nh 1c). Trong ®ã ®o¹n mÆt c¾t thÞ x· Hµ Giang thÓ hiÖn ®Çy ®ñ khèi lîng cña hÖ tÇng Hµ Giang (4 tËp) nhng l¹i thiÕu c¬ së cæ sinh ch¾c ch¾n.

4. MÆt c¾t phô trî (hypostratotyp):

Mét sè t¸c gi¶ ®· kh«ng dÉn l¹i ®îc mÆt c¾t chuÈn VÞ Xuyªn khi m« t¶ hÖ tÇng Hµ Giang mµ sö dông mét sè mÆt c¾t kh¸c (H×nh 2).

Ph¹m Kim Ng©n, 1970 (Lu tr÷ §Þa chÊt) m« t¶ mÆt c¾t Thanh Thuû - Pha H¸n - Hoµng Ni P¶. Hoµng Xu©n T×nh, 1976 (Lu tr÷ §Þa chÊt) m« t¶ hÖ tÇng Hµ Giang qua hai mÆt c¾t Yªn Vai - Hµ Giang vµ Thanh Thuû - Pha H¸n.

L¬ng Hång Hîc, 1996 [7] m« t¶ hÖ tÇng Hµ Giang theo hai mÆt c¾t Lµng Lóc - Hµ Giang vµ Lµng Pinh - Nµ S¸t.

Trong c¸c mÆt c¾t trªn, chóng t«i chän mÆt c¾t Thanh Thuû - Pha H¸n cña Hoµng Xu©n T×nh, 1976 (cã bæ xung tµi liÖu ho¸ th¹ch cña Ph¹m Kim Ng©n, 1970) [Lu tr÷ §Þa chÊt] lµm mÆt c¾t phô trî. Thø tù ®Þa tÇng cña mÆt c¾t nµy tõ díi lªn nh sau:

- TËp 1: ®¸ v«i, ®¸ v«i hoa ho¸ dµy kho¶ng 350 m. PhÇn díi tËp chñ yÕu lµ ®¸ v«i mµu x¸m, ®«i khi loang læ tr¾ng ®en hoÆc ®¸ v«i cã cÊu t¹o säc d¶i. PhÇn trªn tËp lµ ®¸ hoa mµu tr¾ng t¸i kÕt tinh h¹t lín, ph©n líp dµy 40 cm.

- TËp 2: ®¸ phiÕn sÐt, sÐt v«i, dµy kho¶ng 210 m. Chñ yÕu lµ ®¸ phiÕn sÐt mµu x¸m, phong ho¸ cã mµu vµng, ph©n líp máng 3-5 mm, xen c¸c líp ®¸ sÐt v«i cã cÊu t¹o säc d¶i song song.

- TËp 3: ®¸ v«i sÐt, v«i silic dµy 100 m. C¸c ®¸ nµy mµu x¸m ®en bÈn, ph©n líp tõ 10-40 cm, thêng cÊu t¹o säc d¶i, xen kÏ gi÷a c¸c d¶i v«i sÐt mµu x¸m lôc víi c¸c d¶i ®¸ v«i mµu ®en.

- TËp 4: ®¸ phiÕn sÐt – sericit, dµy 100 m. §¸ phiÕn sÐt bÞ sericit ho¸ yÕu, mµu x¸m, bÞ nÐn Ðp, phong ho¸ vì vôn, mÆt phiÕn hãa l¸ng bãng. Trong tËp nµy Ph¹m Kim Ng©n ®· gÆp Damesops biloba Kob., Damesella sp. tuæi cuèi Cambri gi÷a.

Toµn bé bÒ dµy cña hÖ tÇng Hµ Giang ë mÆt c¾t nµy lµ kho¶ng 760 m. MÆt c¾t nµy cã u viÖt so víi mÆt c¾t thÞ x· Hµ Giang lµ chøa ®íi Damesops - Damesella, ®Æc trng cho líp trªn cïng cña trÇm tÝch Cambri trung hÖ tÇng Hµ Giang. Chóng chuyÓn tiÕp liªn tôc lªn ®¸ v«i hÖ tÇng Chang Pung (H×nh 2).

5. TrÇm tÝch Cambri trung ë vïng Lµo Cai

C¸c trÇm tÝch Cambri trung ë mÆt c¾t Lao Pu Chian - T¶ Gia Kh©u (Pha Long) ®îc m« t¶ lµ hÖ tÇng Hµ Giang dµy 800 – 870 m gåm:

- TËp 1: ®¸ v«i x¸m s¸ng h¹t nhá, ph©n líp; dµy h¬n 200 m.

- TËp 2: ®¸ phiÕn sÐt bÞ sericit ho¸ mµu x¸m; dµy 200 – 250 m.

- TËp 3: ®¸ v«i mµu x¸m, xen ®¸ phiÕn sÐt; dµy 100 m. Trong tËp nµy gÆp mét sè líp ®¸ v«i Trøng c¸ vµ ®¸ v«i chøa T¶o.

- TËp 4: ®¸ phiÕn sÐt xen ®¸ v«i x¸m ph©n líp máng, chøa di tÝch Tay cuén kh«ng khíp Lingulella sp., Westonia sp., Palaeobolus sp. vµ mét d¹ng Bä ba thuú tuæi Cambri gi÷a: Ptychoparia sp. [6].

GÇn ®©y khi ®o vÏ nhãm tê B¾c Hµ - Lµo Cai, Hoµng Quang ChØ vµ nnk (2000) (Lu tr÷ §Þa chÊt) ®· m« t¶ hÖ tÇng Hµ Giang ë mÆt c¾t NËm Thµng - B¾c Hµ dµy >1500 m vµ ë mÆt c¾t T¶ Ch Tû - B¶n LiÒn dµy tíi 2495 m (?).

6. §Æc ®iÓm ho¸ th¹ch cña hÖ tÇng Hµ Giang

VÒ ho¸ th¹ch Bä ba thuú, nh ®· nªu ë mÆt c¾t Ngäc §êng chØ gÆp ®îc 2 ®íi: Paracoosia - Annamitia vµ Damesops - Damesella, kh«ng hÒ gÆp ®íi Drepanura premesnili nh ph©n chia cña Saurin [11] theo mÆt c¾t Tiªn Phong - Chang Pung cña Deprat [2]. ë mÆt c¾t nµy líp chøa Damesella gÆp ë ®Þa phËn Trung Quèc (H×nh 2, líp 8), chØ cã líp chøa Stephanocare richthofeni gÆp ë ch©n ®ån biªn phßng Chang Pung phÝa ViÖt Nam (H×nh 2, líp 11). Cßn ë vïng Pha Long, Mêng Kh¬ng (Lµo Cai) chØ gÆp hÖ líp chøa Lingulella - Westonia - Palaeobolus thuéc thêi kú cuèi Cambri gi÷a.

II. Khèi lîng vµ quan hÖ ®Þa tÇng cña hÖ tÇng Hµ Giang

X¸c ®Þnh chÝnh x¸c khèi lîng ®Þa tÇng cña hÖ tÇng Hµ Giang lµ mét ®iÒu khã kh¨n v× kh«ng gÆp mét di tÝch ho¸ th¹ch nµo ë phÇn díi cña hÖ tÇng. MÆt kh¸c, c¸c líp ®Êt ®¸ ë phÇn díi ®Òu Ýt hoÆc nhiÒu bÞ biÕn chÊt lµm khã kh¨n cho viÖc ph©n ®Þnh ®Þa tÇng. Qua c¸c tµi liÖu tr×nh bµy trªn, cã thÓ thÊy tr×nh tù ®Þa tÇng cña hÖ tÇng Hµ Giang tõ díi lªn nh sau:

TËp ®¸ phiÕn bÞ biÕn chÊt, thêng lµ ®¸ phiÕn th¹ch anh - mica, ®¸ phiÕn th¹ch anh - sericit - chlorit ... dµy 250 – 400 m

TËp ®¸ v«i hoa ho¸, ®¸ hoa, dµy 100 – 350 m.

TËp ®¸ phiÕn sericit, ®¸ phiÕn sÐt, dµy 210 – 350 m.

TËp ®¸ v«i h¹t nhá mµu x¸m, ®¸ v«i trøng c¸, thêng cã cÊu t¹o ph©n d¶i, dµy 50 – 150 m.

TËp ®¸ phiÕn sÐt mµu x¸m chøa ho¸ th¹ch thuéc hÖ líp Damesella, dµy 100 – 400 m.

BÒ dµy chung cña hÖ tÇng Hµ Giang lµ 710 – 1650 m.

L¬ng Hång Hîc [7] xÕp c¸c tËp 1, 2 ë mÆt c¾t Lµng Lóc - Nói CÊm vµ tËp 1 ë mÆt c¾t Lµng Quang - B¾c X¶o vµo hÖ tÇng S«ng Ch¶y (PR₃ - e ₁). Nhng chóng t«i cho r»ng chóng lµ phÇn thÊp cña hÖ tÇng Hµ Giang bÞ biÕn chÊt do tiÕp xóc víi granit (H×nh 2). MÆt kh¸c víi bÒ dµy cã n¬i > 1600 m vµ ho¸ th¹ch Bä ba thuú chØ míi gÆp ®îc ë phÇn trªn cïng cña hÖ tÇng nªn kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng cã yÕu tè tuæi cæ h¬n trong phÇn díi cña hÖ tÇng.

Ranh giíi díi cña hÖ tÇng Hµ Giang kh«ng quan s¸t ®îc. Ranh giíi trªn ®îc ®¸nh dÊu b»ng sù xuÊt hiÖn cña hÖ líp cã Damesella (h×nh 1c): ®íi Damesops – Damesella. ë mÆt c¾t Chang Pung, theo tµi liÖu Ph¹m Kim Ng©n [Lu tr÷ §Þa chÊt] vÒ phÝa biªn giíi ViÖt Nam b¾t ®Çu gÆp ®íi Cyclolorenzella - Blackwelderia - Drepanura thuéc phÇn thÊp nhÊt cña hÖ tÇng Chang Pung. Nh vËy theo chóng t«i, hÖ líp cã Damesella gåm 3 ®íi nhng thø tù nh sau:

c. §íi Cyclolorenzella -Blackwelderia - Drepanura (e ₃¹cp)

b. §íi Damesops - Damesella (e ₂³hg)

a. §íi Paracoosia - Annamitia (e ₂³hg)

Mét vÊn ®Ò ®¸ng lu t©m lµ trong thµnh phÇn trÇm tÝch cña hÖ tÇng Hµ Giang kh«ng cã c¸c tËp ®¸ phiÕn lôc (®¸ phiÕn amphibol) hoÆc c¸t kÕt tuf ë vïng B¾c Quang, VÜnh Tuy nh tµi liÖu cña TrÇn V¨n TrÞ vµ nnk [12].

MÆt c¾t Lµng Quang - B¾c X¶o cho thÊy c¸c líp ®¸ bÞ uèn nÕp phøc t¹p, bÞ th©n granit muscovit xuyªn c¾t vµ cã nhiÒu m¹ch th¹ch anh nhiÖt dÞch chñ yÕu lªn theo mÆt líp. Thµnh phÇn hÖ tÇng Hµ Giang ë ®©y gåm ®¸ phiÕn th¹ch anh, th¹ch anh - muscovit, th¹ch anh - felspat, ®¸ phiÕn th¹ch anh - sericit vµ ®¸ v«i, ®¸ v«i sÐt bÞ hoa ho¸ ph©n d¶i th«.

§¸ng chó ý lµ cã mét vµi líp ®¸ quarzit cã sericit d¹ng phiÕn Ðp (H×nh 2, tËp 3, mÆt c¾t Lµng Quang - B¾c X¶o) vµ líp ®¸ phiÕn sÐt v«i bÞ sericit ho¸ chøa vËt chÊt than mµu ®en (H×nh 2, tËp 5).

Nh×n chung tr×nh tù ®Þa tÇng hÖ tÇng Hµ Giang kh¸ thèng nhÊt tõ ®«ng (vïng thÞ x· Hµ Giang) sang t©y (vïng Pha Long, Mêng Kh¬ng, B¾c Hµ, Lµo Cai) vµ hÖ ®éng vËt ho¸ th¹ch ë kho¶ng ranh giíi e ₂- e ₃ ®Æc trng nh sau:

	Pha Long (Lµo Cai)	Hµ Giang
(e ₃¹cp)	§íi Cyclolorenzella - Blackwelderia - Drepanura	§íi Cyclolorenzella - Blackwelderia - Drepanura
(e ₂³hg)	§íi Lingulella - Westonia - Palaeobolus vµ Solenoparia - Ptychoparia	- §íi Damesops - Damesella - §íi Paracoosia - Annamitia

Trong thêi gian gi÷a kû Cambri ë B¾c ViÖt Nam h×nh thµnh 3 ph©n vÞ ®Þa tÇng: hÖ tÇng Hµ Giang (e ₂hg) ph©n bè ë phÝa cùc b¾c (Hµ Giang, Tuyªn Quang, Yªn B¸i, Lµo Cai), hÖ tÇng S«ng M· (e ₂sm) ph©n bè ë phÝa t©y b¾c kÐo dµi thµnh mét d¶i theo híng TB - §N tõ Thanh Ho¸ qua S¬n La ®Õn Lai Ch©u vµ hÖ tÇng Má §ång (e ₂m®) gÆp h¹n chÕ ë vïng ThÇn Sa, Má §ång vµ §×nh C¶ (Th¸i Nguyªn). Chóng ®Òu lµ nh÷ng hÖ tÇng khëi ®Çu cho chu kú trÇm tÝch e ₂ - O₁ ë ViÖt Nam.

VÒ thµnh phÇn trÇm tÝch, hÖ tÇng Hµ Giang cã nhiÒu líp ®¸ carbonat h¬n, trong khi hÖ tÇng S«ng M· chñ yÕu lµ ®¸ lôc nguyªn (®¸ phiÕn), chØ cã Ýt líp ®¸ v«i máng hoÆc thÊu kÝnh ë phÇn trªn hÖ tÇng. Tuy nhiªn chóng cã mét nÐt chung vÒ hÖ sinh vËt ho¸ th¹ch lµ cïng thuéc hÖ ®éng vËt Chang Pung. HÖ ®éng vËt nµy ®Æc trng cho chu kú trÇm tÝch Cambri trung - Ordovic sím ë cùc b¾c vµ t©y b¾c ViÖt Nam [c¸c hÖ tÇng Hµ Giang (e ₂hg), Chang Pung (e ₃cp) vµ Luxia (O₁lx) vµ c¸c hÖ tÇng S«ng M· (e ₂sm), Hµm Rång (e ₃- O₁hr) vµ §«ng S¬n (O₁®s)]. Hai hÖ tÇng ë phÇn trªn cã thÓ liªn hÖ víi nhau bëi cïng cã mÆt ®íi Lingulella - Westonia - Palaeobolus nh ë Pha Long (Lµo Cai) vµ Mêng Chanh (S¬n La). §íi Cyclolorenzella - Blackwelderia - Drepanura lµ ®íi thÊp nhÊt cña Cambri muén còng ®· gÆp ë ranh giíi trªn cña hÖ tÇng Hµ Giang ë Chang Pung (H×nh 2, tËp 2, mÆt c¾t Chang Pung) vµ ranh giíi trªn cña hÖ tÇng S«ng M· ë Mêng Chanh (S¬n La), ë Chßm Lang (Ta Lang) Thanh Ho¸.

HÖ tÇng Hµ Giang kh¸c biÖt víi hÖ tÇng Má §ång c¶ vÒ mÆt trÇm tÝch lÉn cæ sinh. Thµnh phÇn trÇm tÝch hÖ tÇng Má §ång kh¸ ®¬n ®iÖu, chñ yÕu lµ ®¸ phiÕn sÐt, bét kÕt ph©n phiÕn máng, nhiÒu v¶y mica nhá, khi t¬i mµu x¸m, phong ho¸ mµu tÝm gô ®Æc trng, nhiÒu dÊu vÕt giun bß (Planolites) trªn mÆt líp, chØ chøa duy nhÊt loµi Bä ba thuú Cambri gi÷a Ptychagnostus atavus (Tulb.) [4]. Nãi chung hÖ tÇng nµy rÊt nghÌo ho¸ th¹ch vµ thuéc "hÖ ®éng vËt ThÇn Sa" [10].

HÖ tÇng Hµ Giang cã thÓ ®èi s¸nh víi hÖ tÇng Long Hµ (Longha Formation) ë vïng ®«ng nam V©n Nam (Trung Quèc), cã bÒ dµy 588 – 782 m (®¸ v«i dolomit, ®¸ v«i sÐt cã xen c¸t kÕt vµ ®¸ phiÕn sÐt) chøa c¸c ®íi ho¸ th¹ch Bä ba thuú nh Solenoparops, Taitzuia vµ Damesella. TrÇm tÝch nµy thuéc kiÓu Hoa B¾c, t¬ng øng víi bËc Tr¬ng H¹ (e ₂³) chøa ®íi Damesella vµ chuyÓn tiÕp lªn bËc Cè S¬n (e ₃¹) chøa ®íi Blackwelderia - Drepanura [3].

KÕt luËn

Qua c¸c tµi liÖu tr×nh bµy trªn, cã thÓ rót ra mét sè kÕt luËn sau:

- §Ó hiÓu râ ®îc hÖ tÇng Hµ Giang cÇn bæ sung mÆt c¾t phô trî lµ mÆt c¾t Thanh Thuû - Pha H¸n.

- Thµnh phÇn trÇm tÝch cña hÖ tÇng Hµ Giang chñ yÕu gåm c¸c trÇm tÝch lôc nguyªn - carbonat ven biÓn, tíng ®¸ t¬ng ®èi æn ®Þnh. BÒ dµy hÖ tÇng thêng tõ > 700 ®Õn > 1600 m. Ranh giíi díi cña hÖ tÇng kh«ng quan s¸t ®îc. Quan hÖ trªn thÓ hiÖn b»ng mét ranh giíi chØnh hîp víi hÖ tÇng Chang Pung gÆp ë c¸c mÆt c¾t Ngäc §êng vµ Chang Pung.

- HÖ ®éng vËt ho¸ th¹ch trong hÖ tÇng Hµ Giang phong phó, chñ yÕu gåm c¸c sinh vËt b¸m ®¸y nh Bä ba thuú, Tay cuén v.v... vµ T¶o lôc. PhÇn trªn cïng hÖ tÇng Hµ Giang ®Æc trng b»ng hai ®íi Bä ba thuú tuæi cuèi Cambri gi÷a: Paracoosia - Annamitia vµ Damesops - Damesella (B¶n ¶nh 1 vµ 2), hoÆc ®íi Tay cuén kh«ng khíp: ®íi Lingulella - Westonia - Palaeobolus.

- HÖ tÇng Hµ Giang tuy cã thµnh phÇn carbonat nhiÒu h¬n hÖ tÇng S«ng M·, nhng vÒ mÆt sinh vËt c¶ hai hÖ tÇng ®Òu ®îc ®Æc trng b»ng "hÖ ®éng vËt Chang Pung". V× thÕ hÖ tÇng Hµ Giang cã quan hÖ gÇn gòi víi hÖ tÇng S«ng M· vµ cã thÓ ®èi s¸nh víi hÖ tÇng Long Hµ ë Nam Trung Quèc trong "kiÓu trÇm tÝch" ë khu vùc Hoa B¾c, Hoa Nam vµ D¬ng Tö (Trung Quèc).

V¨n liÖu

1. Bourret R., 1922. Etudes gÐologiques sur le Nord - Est du Tonkin (Feuilles de Baolac, Caobang, Backan, Thatkhe et Long Tcheou). Bull. SGI., XI /1. Hanoi.

2. Deprat J., 1915. Sur la dÐcouverte du Cambrien moyen et supÐrieur au Tonkin, au Kwangsi et dans le Yunnan mÐridional. C.R. Acad. Sci. France, 161/25. Paris.

3. §Þa chÊt Trung Quèc, 1996. ThuyÕt minh b¶n ®å ®Þa chÊt Trung Quèc tØ lÖ 1: 5.000.000 (b¶n tiÕng Hoa).

4. §ovjikov A. E. (chñ biªn), 1965. §Þa chÊt miÒn B¾c ViÖt Nam (b¶n dÞch, 1971). Nxb KHKT, Hµ Néi.

5. Kobayashi T., 1944. On the Cambrian formations in Yunnan and Haut Tonkin and the trilobites contained. Jap. J. Geol. Geogr., 19/1-4. Tokyo.

6. L¬ng Hång Hîc, 1982. C¸c tµi liÖu cæ sinh vµ ®Þa tÇng Paleozoi h¹ vïng Pha Long (tØnh Hoµng Liªn S¬n). TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 4/1 : 23-26. Hµ Néi.

7. L¬ng Hång Hîc, TrÇn H÷u DÇn, §µm Ngäc, 1996. Ph©n chia vµ liªn hÖ ®Þa tÇng Proterozoi thîng Paleozoi h¹ ë c¸c vïng Hµ Giang vµ VÞ Xuyªn. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 18/1 : 44-49. Hµ Néi.

8. Mansuy H., 1915. Faunes Cambriennes du Haut Tonkin. MÐm. SGI, IV/2. Hanoi.

9. Mansuy H., 1916. Faunes Cambriennes de l'Extrªme - Orient mÐridional. MÐm. SGI, V/1. Hanoi.

10. Ph¹m Kim Ng©n, 1986. Biostratigraphy of the Cambrian deposits in Indochina. Proc. 1^st Conf. Geol. Indoch., Hå ChÝ Minh City: 49-58. Hanoi.

11. Saurin E.,. 1956. Le Cambrien en Indochina. XX Congr. Geol. Intern., I : 393-415. Mexico.

12. TrÇn V¨n TrÞ (Chñ biªn), 1977. §Þa chÊt ViÖt Nam (PhÇn miÒn B¾c). Nxb KHKT, Hµ Néi.