chøng cø míi 2840 TriÖu n¨m tõ shrimp u-pb zircon cho tuæi ARchei cña phøc hÖ ca vÞnh vµ ý nghÜa nhiÖt kiÕn sinh

TrÇn Ngäc Nam1, y. sano2, S. L. chung3

1§¹i häc Khoa häc, §¹i häc HuÕ;
2Hiroshima University, Hiroshima, Japan;
3National Taiwan University, Taipei, Taiwan

Tãm t¾t: Phøc hÖ Ca VÞnh ë T©y B¾c Bé, bao gåm c¸c ®¸ orthogneis biÕn chÊt cao vµ c¸c migmatit ®i kÌm, lµ mét trong c¸c phøc hÖ mãng kÕt tinh trªn l·nh thæ ViÖt Nam. Zircon tuyÓn tõ hai mÉu orthogneis cña phøc hÖ (RR03 vµ RR09) ®· ®­îc ph©n tÝch c¸c ®ång vÞ U-Th-Pb b»ng ph­¬ng ph¸p SHRIMP ®Ó x¸c ®Þnh tuæi nguyªn sinh (tuæi kÕt tinh magma) cho phøc hÖ. Trong sè 32 ph©n tÝch SRIMP U-Pb zircon, 27 mÉu cã kÕt qu¶ tuæi trïng hîp, víi gi¸ trÞ trung b×nh (trung b×nh träng l­îng) 2840 triÖu n¨m. KÕt qu¶ míi nµy phï hîp víi kÕt qu¶ ®Çu tiªn SHRIMP U-Pb zircon 2900 triÖu n¨m ®· ®­îc c«ng bè, cung cÊp nh÷ng chøng cø x¸c thùc vÒ tuæi nguyªn sinh Archei cho phøc hÖ Ca VÞnh.

Cïng víi thÕ hÖ zircon cæ tuæi Archei 2840-2900 triÖu n¨m cßn cã hai thÕ hÖ zircon trÎ h¬n trong phøc hÖ, cã tuæi SHRIMP U-Pb 2400 triÖu n¨m vµ 2000 triÖu n¨m. C¸c thÕ hÖ zircon trÎ nµy ®· ph¸t triÓn muén h¬n, trong c¸c qu¸ tr×nh biÕn chÊt cao hËu kÕt tinh, cho thÊy c¸c ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh ®· tr¶i qua Ýt nhÊt hai pha nhiÖt - kiÕn t¹o x¶y ra trong thêi gian Proterozoi sím.

®Æt vÊn ®Ò

Phøc hÖ Ca VÞnh [1] bao gåm c¸c ®¸ orthogneis vµ migmatit cã cÊu t¹o d¹ng d¶i hoÆc d¶i uèn nÕp, ph©n bè chñ yÕu ë ®íi Fan Si Pan, T©y B¾c Bé. §¸ cña phøc hÖ lé ra thµnh c¸c khèi cã kÝch th­íc kh¸c nhau, trong ®ã khèi Ca VÞnh lµ khèi lín nhÊt (diÖn lé trªn 200 km2), ®­îc coi lµ khèi chuÈn cña phøc hÖ vµ ®­îc nghiªn cøu kü nhÊt [1].

Phøc hÖ Ca VÞnh lµ mét trong nh÷ng phøc hÖ mãng kÕt tinh trªn l·nh thæ ViÖt Nam. ViÖc x¸c ®Þnh tuæi nguyªn sinh cho phøc hÖ cã ý nghÜa rÊt quan träng trong nghiªn cøu ®Þa chÊt l·nh thæ, ®Æc biÖt trong nghiªn cøu tiÕn ho¸ kiÕn t¹o vá lôc ®Þa khu vùc, t×m kiÕm tµi nguyªn kho¸ng s¶n vµ dù b¸o tai biÕn ®Þa chÊt, nªn chóng ®· ®­îc quan t©m nghiªn cøu tõ l©u. Tr­íc ®©y, c¸c nhµ ®Þa chÊt Ph¸p xÕp c¸c ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh vµo "orthogneis Fan Si Pan" cã tuæi Huron, vµ sau ®ã c¸c nhµ ®Þa chÊt Tæng côc Má vµ §Þa chÊt [1] xÕp phøc hÖ vµo tuæi Proterozoi sím trªn c¬ së gi¸ trÞ tuæi phãng x¹ 2070-2300 triÖu n¨m (Tr.n) x¸c ®Þnh b»ng ph­¬ng ph¸p K-Ar cho horblend trong gabro-amphibolit (thuéc phøc hÖ B¶o Hµ) cña NguyÔn V¨n §Ô, Kopytsa vµ Phan Tr­êng ThÞ. GÇn ®©y chóng t«i ®· ph©n tÝch tuæi U-Pb cho zircon t¸ch tõ mét mÉu ®¸ orthogneis cña phøc hÖ Ca VÞnh b»ng ph­¬ng ph¸p SHRIMP. KÕt qu¶ nh÷ng ph©n tÝch SHRIMP U-Pb zircon ®Çu tiªn nµy cho thÊy mét sè h¹t zircon cã c¸c nh©n cæ ®¹t 2900 Tr.n bÞ c¸c thÕ hÖ zircon 2360 Tr.n vµ 1960 Tr.n trÎ h¬n mäc chång lªn [7]. §ã lµ nh÷ng kho¸ng vËt cæ nhÊt ®· ®­îc ph¸t hiÖn ë §«ng Nam ¸. Chóng t«i ®· luËn gi¶i gi¸ trÞ tuæi 2900 Tr.n cña c¸c nh©n zircon cæ nµy lµ tuæi ®¸ nguyªn sinh (tuæi kÕt tinh magma) cña phøc hÖ Ca VÞnh. C¸c thÕ hÖ zircon trÎ (2360 vµ 1960 Tr.n) mäc chång lªn c¸c nh©n cæ ®­îc coi lµ zircon biÕn chÊt ph¸t triÓn trong c¸c pha biÕn chÊt t¸c ®éng lªn phøc hÖ, x¶y ra muén h¬n trong Proterozoi sím, ë nh÷ng ®iÒu kiÖn cã nãng ch¶y côc bé. Tuy nhiªn, do chØ míi ph©n tÝch zircon tõ mét mÉu (mÉu HK22; xem [7]) vµ do tÇn suÊt gÆp c¸c nh©n cæ trong mÉu ®· ph©n tÝch kh«ng lín (4 trong 18 h¹t ®· ph©n tÝch), nªn cßn cã thÓ gi¶i thÝch c¸c nh©n cæ zircon 2900 Tr.n nh­ c¸c nh©n kÕ thõa trong phøc hÖ magma tuæi 2360 Tr.n. Nh­ vËy, ®Ó kh¼ng ®Þnh tÝnh x¸c thùc cho sù tån t¹i cña c¶ mét phøc hÖ cã tuæi cæ (tuæi Archei muén cña phøc hÖ Ca VÞnh) cÇn thiÕt ph¶i cã thªm nh÷ng nghiªn cøu, ph©n tÝch bæ sung, ®Æc biÖt cho c¸c mÉu kh¸c cña phøc hÖ.

Bµi b¸o nµy tr×nh bµy nh÷ng kÕt qu¶ míi vÒ tuæi ®ång vÞ phãng x¹ U-Pb zircon x¸c ®Þnh cho hai mÉu orthogneis phøc hÖ Ca VÞnh b»ng ph­¬ng ph¸p SHRIMP. C¸c kÕt qu¶ míi nµy cïng víi nh÷ng kÕt qu¶ ®Çu tiªn ®· ®­îc c«ng bè, cung cÊp nh÷ng chøng cø tin cËy vµ x¸c thùc, nh»m kh¼ng ®Þnh tuæi nguyªn sinh cho phøc hÖ Ca VÞnh, vèn lµ vÊn ®Ò vÉn bÞ ®Ó ngá cho ®Õn nh÷ng n¨m gÇn ®©y.

mÉu nghiªn cøu vµ kÕt qu¶ ph©n tÝch SHRIMP U-Pb Zircon

Zircon dïng trong nghiªn cøu nµy ®­îc tuyÓn tõ hai mÉu orthogneis mang nh·n hiÖu RR03 (to¹ ®é lÊy mÉu: 21° 37'17" B; 104° 46'58" §) vµ RR09 (to¹ ®é lÊy mÉu: 21° 33'45" B; 104° 45'32 §) thuéc phøc hÖ Ca VÞnh. C¸c nghiªn cøu míi ®©y vÒ ®Æc ®iÓm ®Þa ho¸ vµ ®ång vÞ Nd hai mÉu RR03 vµ RR09 cho kÕt qu¶ tuæi m« h×nh Nd (Nd model age) trong kho¶ng 3400-3100 Tr.n, vµ c¸c ph©n tÝch TIMS zircon ®Çu tiªn cho tuæi U-Pb ®¹t 2800-2500 Tr.n [3]. Zircon RR03 vµ RR09 ®­îc tuyÓn ®·i t¹i tr­êng §¹i häc Quèc gia §µi Loan. Quan s¸t d­íi kÝnh hiÓn vi soi næi hai m¾t, hÇu hÕt c¸c tinh thÓ zircon ®Òu cã d¹ng l¨ng trô ng¾n, kÝch th­íc h¹t kh¸c nhau, tõ 0,2 mm ®Õn 0,3 mm. Qu¸ tr×nh chuÈn bÞ mÉu vµ ph©n tÝch SHRIMP zircon ®­îc thùc hiÖn t¹i NhËt B¶n (§¹i häc Tæng hîp Tokyo vµ §¹i häc Hiroshima). Chi tiÕt kü thuËt chuÈn bÞ mÉu, ph©n tÝch SHRIMP U-Pb zircon vµ tÝnh to¸n cña c¸c thÝ nghiÖm trong bµi b¸o nµy hoµn toµn gièng nh­ trong c¸c thÝ nghiÖm ®· ®­îc tr×nh bµy ë c¸c bµi b¸o kh¸c gÇn ®©y [6,7].

C¸c tinh thÓ zircon cña mÉu cÇn ph©n tÝch, sau khi tuyÓn chän, ®­îc g¾n trªn mét ®Üa nhùa epoxy cïng víi nh÷ng h¹t zircon tiªu chuÈn SL13 (cã tuæi 572 Tr.n) vµ QGNG (cã tuæi 1850 Tr.n). MÉu ®­îc ®¸nh bãng b»ng keo bét kim c­¬ng ®é h¹t 0,25 micromet, mµi ®Õn nöa h¹t, ®Ó lé mÆt c¾t trung t©m tinh thÓ zircon cÇn ph©n tÝch. Sau khi mÉu ®­îc ®¸nh bãng, dïng kü thuËt EPMA (Electron Probe MicroAnalyser) ®Ó ph©n tÝch ®Æc ®iÓm ph©n ®íi vµ cÊu tróc bªn trong cña tõng h¹t zircon. Thñ tôc nµy cho phÐp chän ra nh÷ng khu vùc ®ång nhÊt, kh«ng cã khuyÕt tËt, "s¹ch", trong tõng tinh thÓ ®Ó ph©n tÝch SHRIMP U-Pb tiÕp theo. C¸c ph©n tÝch SHRIMP U-Pb (SHRIMP lµ tªn gäi t¾t cña Sensitive High mass Resolution Ion MicroProbe: M¸y ph©n tÝch vi l­îng ion cã ®é ph©n d¶i vµ ®é nh¹y cao) ®­îc thùc hiÖn cho c¸c "vïng" ph©n ®íi kh¸c nhau trong tõng tinh thÓ zircon (diÖn tÝch cña ®iÓm ph©n tÝch cã ®­êng kÝnh 20 m m).

KÕt qu¶ ph©n tÝch SHRIMP U-Th-Pb zircon cña hai mÉu RR03 vµ RR09 ®­îc tr×nh bµy trªn b¶ng 1. C¸c kÕt qu¶ tÝnh to¸n tuæi ®ång vÞ (b¶ng 1) ®­îc thÓ hiÖn trªn gi¶n ®å trïng hîp Tera-Wasserburg ë h×nh 1.

H×nh 1 cho thÊy hÇu hÕt c¸c ®iÓm ph©n tÝch cã tuæi gÇn trïng hîp (ph©n bè gÇn ®­êng cong trïng hîp), tËp trung trong kho¶ng gi÷a 2800 vµ 2900 Tr.n. MÉu zircon RR03 (h×nh 1-a) cã 15 ®iÓm ph©n tÝch cho gi¸ trÞ tuæi trung b×nh (trung b×nh träng l­îng: weighted mean) ®¹t 2835± 6 Tr.n (sai sè ë møc 2 sigma). MÉu zircon

H×nh 1. Gi¶n ®å Tera-Wasserburg cho zircon phøc hÖ Ca VÞnh (®­êng cong ®Ëm
x¸c ®Þnh tuæi trïng hîp U-Pb). (a) MÉu RR03; (b) MÉu RR09. Tuæi trung b×nh
(triÖu n¨m) lµ gi¸ trÞ trung b×nh träng l­îng.

RR09 (h×nh 1-b) cã 12 ®iÓm ph©n tÝch cho gi¸ trÞ tuæi trung b×nh 2843± 8 Tr.n. Ba ®iÓm ph©n tÝch cña mÉu RR03 vµ hai ®iÓm cña mÉu RR09 cho gi¸ trÞ tuæi trÎ h¬n, thÓ hiÖn tuæi kh«ng trïng hîp (n»m xa ®­êng cong trïng hîp), chóng cã gi¸ trÞ c¾t trªn kho¶ng gÇn 2400 Tr.n vµ 2000 Tr.n (h×nh 1). C¸c ®iÓm tuæi kh«ng trïng hîp nµy ph¶n ¸nh ¶nh h­ëng cña c¸c pha nhiÖt kiÕn t¹o muén h¬n (hËu kÕt tinh) t¸c ®éng lªn phøc hÖ ®¸ ®ang xÐt.

NhËn xÐt vµ kÕt luËn

1. TÝnh x¸c thùc vÒ tuæi Archei nguyªn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh

C¬ së ®Ó x¸c ®Þnh tuæi cho c¸c phøc hÖ x©m nhËp bao gåm c¸c quan hÖ ®Þa chÊt cña phøc hÖ víi c¸c ®¸ v©y quanh, vµ tuæi phãng x¹ cña c¸c kho¸ng vËt hoÆc cña ®¸ trong phøc hÖ. C¸c quan s¸t ®Þa chÊt trong qu¸ tr×nh ®o vÏ b¶n ®å ®Þa chÊt cho thÊy c¸c ®¸ granitoid cña phøc hÖ Xãm GiÊu xuyªn c¾t vµ g©y microclin ho¸ c¸c ®¸ phøc hÖ Ca VÞnh [1], chøng tá phøc hÖ Ca VÞnh cã tuæi cæ h¬n phøc hÖ Xãm GiÊu. Tuæi phãng x¹ tr­íc ®©y th­êng ®­îc dÉn cho phøc hÖ Ca VÞnh lµ gi¸ trÞ 2070-2300 Tr.n x¸c ®Þnh b»ng ph­¬ng ph¸p K-Ar cho horblend trong gabro-amphibolit (thuéc phøc hÖ B¶o Hµ) cña NguyÔn V¨n §Ô, Kopytsa vµ Phan Tr­êng ThÞ, vµ tuæi cho phøc hÖ Xãm GiÊu lµ 718-1369 Tr.n x¸c ®Þnh b»ng ph­¬ng ph¸p U-Pb ®¬n kho¸ng cyrtolit [1]. GÇn ®©y, chóng t«i ®· tiÕn hµnh c¸c nghiªn cøu chuyªn ®Ò nh»m lµm s¸ng tá vÊn ®Ò tuæi cña phøc hÖ ®ang xÐt, theo ®ã tuæi c¸c kho¸ng vËt horblend ®ång sinh kiÕn t¹o tõ orthogneis phøc hÖ Ca VÞnh thu thËp t¹i th¸c H­ng Kh¸nh (khèi Ca VÞnh) x¸c ®Þnh b»ng ph­¬ng ph¸p K-Ar lµ 1700 Tr.n [4], vµ 2000 Tr.n b»ng ph­¬ng ph¸p Ar-Ar trªn ®¬n h¹t tinh thÓ [5]. C¸c kÕt qu¶ tuæi K-Ar vµ Ar-Ar nµy nh×n chung phï hîp víi c¸c kÕt qu¶ K-Ar cña NguyÔn V¨n §Ô, Kopytsa vµ Phan Tr­êng ThÞ cho horblend phøc hÖ B¶o Hµ (trong vïng nghiªn cøu, vµ ph©n bè gÇn gòi víi c¸c ®¸ phøc hÖ Ca VÞnh ®ang xÐt), kh¼ng ®Þnh sù cã mÆt cña pha biÕn chÊt cao t¸c ®éng lªn phøc hÖ vµo Proterozoi sím, ®ång thêi dù b¸o kh¶ n¨ng tuæi cæ h¬n cho c¸c thµnh t¹o nguyªn sinh cña phøc hÖ. Míi ®©y, trong cè g¾ng x¸c ®Þnh tuæi nguyªn sinh cho phøc hÖ biÕn chÊt nµy, chóng t«i ®· x¸c ®Þnh tuæi phãng x¹ cho kho¸ng vËt zircon tuyÓn tõ mét mÉu ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh (mÉu mang nh·n hiÖu HK22) vµ zircon tõ mét mÉu ®¸ phøc hÖ Xãm GiÊu (mÉu HK14), trong ®ã zircon phøc hÖ Ca VÞnh cã ba thÕ hÖ cho gi¸ trÞ tuæi SHRIMP U-Pb ®¹t 2900 Tr.n, 2360 Tr.n vµ 1960 Tr.n. Phøc hÖ Xãm GiÊu chØ gåm c¸c tinh thÓ zircon cho tuæi tËp trung t¹i 2260 Tr.n [4]. Nh­ ®· tr×nh bµy ë phÇn trªn, trong nghiªn cøu võa dÉn, chóng t«i cho r»ng c¸c nh©n cæ zircon 2900 Tr.n ph¶n ¸nh tuæi kÕt tinh magma cña phøc hÖ Ca VÞnh (tuæi nguyªn sinh cña c¸c ®¸ phøc hÖ Ca VÞnh). C¸c ®¸ cña phøc hÖ sau khi kÕt tinh ®· bÞ l«i cuèn vµo c¸c qu¸ tr×nh biÕn chÊt cao (tíi c¸c ®iÒu kiÖn g©y nãng ch¶y côc bé) ®­îc ghi nhËn b»ng sù ph¸t triÓn cña hai thÕ hÖ zircon trÎ h¬n 2360 vµ 1960 Tr.n. Tuy nhiªn, do c¸c nh©n zircon cæ (2900 Tr.n) bÞ c¸c thÕ hÖ zircon trÎ h¬n (2360 Tr.n vµ 1960 Tr.n) mäc chång lªn, vµ tÇn suÊt gÆp c¸c nh©n cæ trong mÉu kh«ng lín (4 trong 18 h¹t), nªn cßn cã kh¶ n¨ng thø hai gi¶i thÝch cho sù cã mÆt cña c¸c nh©n cæ nµy: c¸c nh©n cæ 2900 Tr.n lµ nh©n kÕ thõa. Nh©n kÕ thõa lµ tµn tÝch cßn sãt l¹i cña vá tr¸i ®Êt khi khèi magma nãng ch¶y phøc hÖ Ca VÞnh cã tuæi 2360 Tr.n xuyªn lªn vµ mang theo. Nh­ vËy theo c¸ch gi¶i thÝch nµy, tuæi nguyªn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh chØ n»m trong kho¶ng 2360 Tr.n, vµ 2900 Tr.n lµ tuæi cña vá Tr¸i ®Êt n¬i khèi magma nãng ch¶y xuyªn qua cßn sãt l¹i.

NÕu coi c¸c nh©n cæ 2900 Tr.n trong mÉu HK22 lµ nh©n kÕ thõa, th× tÇn suÊt gÆp chóng sÏ rÊt Ýt, vµ c¸c nh©n kÕ thõa sÏ ph¶i cã tuæi thay ®æi trong mét kho¶ng réng. C¸c kÕt qu¶ míi vÒ SHRIMP U-Pb zircon trong b¸o c¸o nµy cho thÊy hai mÉu ph©n tÝch, RR03 vµ RR09, cã gi¸ trÞ tuæi U-Pb lµ 2840 Tr.n, nh×n chung phï hîp víi kÕt qu¶ 2900 Tr.n cña c¸c nh©n zircon mÉu HK22. Tæng hîp kÕt qu¶ ph©n tÝch cho c¶ ba mÉu, sù ph©n bè c¸c nhãm tuæi ®­îc thÓ hiÖn trªn h×nh 2. Tõ h×nh 2 cã thÓ thÊy ba nhãm tuæi trong kÕt qu¶ ph©n tÝch: 2840-2900 Tr.n, 2400 Tr.n vµ kho¶ng 2000 Tr.n. Ba nhãm tuæi nµy t­¬ng øng víi ba thÕ hÖ zircon ®· ®­îc quan s¸t trong c¸c mÉu ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh [7], trong ®ã thÕ hÖ zircon cæ gÆp phæ biÕn nhÊt. C¸c kÕt qu¶ nµy cho phÐp kÕt luËn tuæi nguyªn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh lµ Archei muén, n»m trong kho¶ng 2840-2900 Tr.n, lo¹i trõ kh¶ n¨ng nh©n kÕ thõa trªn ®©y. Tuy nhiªn vÉn ch­a râ lµ ho¹t ®éng magma cña phøc hÖ Ca VÞnh gåm mét pha kÐo dµi tõ kho¶ng 2900 Tr.n ®Õn kho¶ng 2840 Tr.n hay ®ã lµ kÕt qu¶ cña hai hay nhiÒu pha h¬n?

Hai nhãm tuæi trÎ h¬n (2400 Tr.n vµ 2000 Tr.n) ®Òu cã mÆt trong hai mÉu RR03 vµ RR09, mÆc dï tÇn suÊt gÆp chóng Ýt h¬n so víi mÉu HK22. Ba mÉu ®­îc thu thËp ë c¸c vÞ trÝ kh¸c nhau trong khèi Ca VÞnh, møc ®é biÕn chÊt biÕn d¹ng cña chóng còng kh«ng gièng nhau. Hai mÉu ph©n tÝch trong bµi b¸o nµy kÐm biÕn chÊt - biÕn d¹ng h¬n so víi mÉu HK22, c¸c thÕ hÖ zircon trÎ h¬n ®­îc gi¶i thÝch thµnh t¹o trong c¸c qu¸ tr×nh biÕn chÊt hËu kÕt tinh, v× vËy tÇn suÊt gÆp c¸c thÕ hÖ zircon trÎ trong hai mÉu RR03 vµ RR09 Ýt h¬n so víi mÉu HK22 lµ hîp lý.

 

Tuæi (Tr. n.)

H×nh 2. Sù ph©n bè tuæi (207Pb-206Pb) cho c¸c ph©n tÝch SHRIMP U-Pb zircon.

2. TiÕn ho¸ nhiÖt kiÕn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh

KÕt qu¶ trong nghiªn cøu nµy cïng víi c¸c kÕt qu¶ ®· ®­îc c«ng bè gÇn ®©y [3,7] cho thÊy thÕ hÖ zircon cæ 2840-2900 Tr.n gÆp phæ biÕn trong c¸c mÉu ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh kh¼ng ®Þnh tÝnh x¸c thùc vÒ tuæi nguyªn sinh Archei muén cho phøc hÖ. Tõ nh÷ng sè liÖu ®· c«ng bè, cã thÓ x¸c lËp l¹i tiÕn ho¸ nhiÖt kiÕn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh nh­ thÓ hiÖn trªn h×nh 3.

 

Tuæi (1000 Tr. n)

H×nh 3. LÞch sö nhiÖt kiÕn sinh phøc hÖ Ca VÞnh. Ph­¬ng ¸n mét sù kiÖn nguéi l¹nh tõ dung thÓ magma còng ®­îc thÓ hiÖn ®Ó so s¸nh víi ph­¬ng ¸n ®a pha nhiÖt kiÕn sinh.

H×nh 3 cho thÊy magma phøc hÖ Ca VÞnh b¾t ®Çu kÕt tinh tõ kho¶ng 2900-2840 Tr.n tr­íc. Qu¸ tr×nh kÕt tinh magma nµy ®­îc ghi nhËn b»ng sù cã mÆt phæ biÕn cña c¸c tinh thÓ zircon cã cÊu tróc ph©n ®íi kh¸ tù h×nh cã tuæi U-Pb tõ 2900 ®Õn 2840 Tr.n (mÉu RR03, RR09 vµ mÉu HK22). C¸c ®¸ magma cña phøc hÖ sau ®ã bÞ l«i cuèn vµo c¸c qu¸ tr×nh biÕn chÊt cao hËu kÕt tinh x¶y ra vµo Proterozoi sím, ghi nhËn b»ng sù hiÖn diÖn cña hai thÕ hÖ zircon tuæi 2360 Tr.n vµ kho¶ng 2000 Tr.n, trong ®ã mét sè mäc chång lªn nh©n cæ 2900 Tr.n kÕt tinh tõ magma cã tr­íc. Hai pha biÕn chÊt hËu kÕt tinh nµy cßn ®­îc ghi nhËn b»ng sù ph¸t triÓn cña c¸c kho¸ng vËt horblend ®ång kiÕn t¹o cã tuæi K-Ar vµ Ar-Ar kho¶ng 2000 Tr.n. C¸c ho¹t ®éng biÕn chÊt - biÕn d¹ng muén h¬n Proterozoi sím t¸c ®éng lªn phøc hÖ ®­îc ghi nhËn b»ng gi¸ trÞ c¾t d­íi trªn c¸c gi¶n ®å trïng hîp U-Pb zircon cña c¸c mÉu ®· ph©n tÝch (HK22; vµ SH14), kho¶ng 700 Tr.n tr­íc. Mét mÉu muscovit tuyÓn tõ mÉu ®¸ gneis (BK1106, gÇn mÉu SH14) cho tuæi K-Ar 770 Tr.n, phï hîp víi pha biÕn chÊt nµy. C¸c ho¹t ®éng nhiÖt kiÕn sinh muén h¬n cã thÓ gÆp liªn quan víi chu kú Indosini (230-250 Tr.n), chu kú Yenshan (Jura muén - Creta). Tuy nhiªn c¸c ho¹t ®éng biÕn chÊt hËu Proterozoi sím (sau 2000 Tr.n) t¸c ®éng lªn phøc hÖ x¶y ra trong c¸c ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é kh«ng v­ît qu¸ 500° C lµ nhiÖt ®é ®ãng cña horblennd cho hÖ ®ång vÞ K-Ar.

3. KÕt luËn

Tõ nh÷ng nhËn xÐt trªn ®©y cã thÓ rót ra kÕt luËn:

1) Tuæi nguyªn sinh cña phøc hÖ Ca VÞnh lµ Archei muén, kho¶ng 2840-2900 Tr.n. Phøc hÖ Ca VÞnh lµ phøc hÖ ®Çu tiªn cã chøng cø tin cËy, x¸c thùc vÒ tuæi ®ång vÞ U-Pb cæ nhÊt trong khu vùc §«ng Nam ¸.

2) Cã Ýt nhÊt hai pha nhiÖt kiÕn sinh ë ®iÒu kiÖn biÕn chÊt cao t¸c ®éng lªn c¸c ®¸ cña phøc hÖ Ca VÞnh, x¶y ra trong thêi gian Proterozoi sím, ghi nhËn b»ng sù hiÖn diÖn vµ mäc chång cña hai thÕ hÖ zircon trÎ h¬n cã tuæi kho¶ng 2400 Tr.n vµ 2000 Tr.n trong c¸c ®¸ cña phøc hÖ.

C«ng tr×nh ®­îc hoµn thµnh trong khu«n khæ ®Ò tµi NCCB (2002-2003) cña Héi ®ång Khoa häc Tù nhiªn (Bé KHCN&MT).

v¨n liÖu

1. §µo §×nh Thôc & Huúnh Trung (®ång chñ biªn), 1995. §Þa chÊt ViÖt Nam. TËp II. Magma. Côc §Þa chÊt ViÖt Nam, Hµ Néi, 359 tr.

2. §ovjikov A. E. (chñ biªn), 1965. §Þa chÊt MiÒn B¾c ViÖt Nam. Tæng côc DÞa chÊt, Hµ Néi 1965, 668 tr. (tiÕng Nga). NXB Khoa häc & Kü thuËt, Hµ Néi 1971, 538 tr. (tiÕng ViÖt).

3. Lan C. Y., Chung S. L., Lo C. H., Lee T. Y., Wang P. L., Li H., Dinh Van Toan, 2001. First evidence for Archean continental crust in northern Vietnam and its implications for crustal and tectonic evolution in Southeast Asia. Geology, 19: 219-222.

4. Tran Ngoc Nam, Toriumi M. and Itaya T., 1998. P-T-t paths and post-metamorphic exhumation of the Day Nui Con Voi shear zone in Vietnam. Tectonophysics, 290: 299-318.

5. Tran Ngoc Nam, Hyodo H., Itaya T., Matsuda T., 2000. Early Proterozoic tectonothermal event south of the Red River shear zone in Vietnam: First evidence from 40Ar/39Ar dating of single grain hornblende. TC Khoa häc, XVI/2: 26-34. Hµ Néi.

6. Tran Ngoc Nam, Sano Y., Terada K., Toriumi M., Phan Van Quynh, Le Tien Dung, 2001. First SHRIMP U-Pb zircon dating of granulites from the Kontum massif (Vietnam) and tectonothermal implications. J. Asian Earth Sciences, 19: 77-84.

7. TrÇn Ngäc Nam, 2001. Tuæi cña c¸c phøc hÖ Ca VÞnh vµ Xãm GiÊu: chøng liÖu tin cËy ®Çu tiªn tõ ph©n tÝch SHRIMP U-Pb zircon. TC §Þa ChÊt, A, 262: 1-11. Hµ Néi.