TÝnh ph©n ®íi cña c¸c ®¸ siªu mafic trong khèi
x©m nhËp B¶n Phóc
§inh H÷u Minh1, Ph¹m V¨n Trêng2
1 XÝ nghiÖp liªn doanh Má nickel B¶n Phóc, S¬n La
2 §¹i häc Má - §Þa chÊt, §«ng Ng¹c, Tõ Liªm, Hµ Néi
Tãm t¾t: Khèi magma B¶n Phóc lµ mét trong nh÷ng khèi x©m nhËp siªu mafic lín nhÊt trong ph¹m vi nÕp låi T¹ Khoa. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu gÇn ®©y nhÊt cho thÊy khèi nµy thuéc phÇn thÊp cña mét lß magma cã vai trß cÊp vËt liÖu cho c¸c thµnh t¹o magma bªn trªn ®· bÞ bãc mßn m¹nh mÏ, ®îc ®Æc trng b»ng mét lo¹t c¸c ®¸ siªu mafic rÊt cao magnesi (MgO: 33,9- 46 %tl), thÊp Ti vµ Cr, kh¸ tréi vÒ c¸c nguyªn tè nhãm ®Êt hiÕm nhÑ. C¸c ®¸ siªu mafic gåm chñ yÕu olivinit cã cÊu t¹o nguyªn sinh dån tÝch ph¸t triÓn (adcumulate), dån tÝch trung gian (mesocumulate) vµ dån tÝch chÝnh (orthocumulate) t¬ng ®ång víi cÊu t¹o cña c¸c ®¸ thµnh t¹o tõ magma komatiit hoÆc magma tholeit picrit, cã ®é nhít rÊt thÊp vµ ®iÒu kiÖn kÕt tinh ban ®Çu æn ®Þnh. C¸c ®¸ olivinit cã cÊu t¹o dån tÝch ph¸t triÓn vµ dån tÝch trung gian lµ lo¹i kÕt tinh ban ®Çu, ph©n bè ë phÇn s¸t ®¸y cña lß hay buång magma. Kho¸ng ho¸ sulfur nickel dung ly liªn quan trùc tiÕp tíi c¸c ®¸ nµy vµ chñ yÕu quan s¸t ®îc trong ®íi olivinit cÊu t¹o dån tÝch ph¸t triÓn. ViÖc x¸c ®Þnh ®îc tÝnh ph©n ®íi theo c¸c cÊu t¹o nguyªn sinh nh trªn rÊt cã gi¸ trÞ trong viÖc x¸c ®Þnh d¹ng n»m nguyªn thuû cña khèi x©m nhËp vµ cã ý nghÜa rÊt lín trong c«ng t¸c t×m kiÕm - th¨m dß kho¸ng ho¸ sulfur nickel nguån gèc magma dung ly trong cÊu tróc nÕp låi T¹ Khoa.
Khèi x©m nhËp B¶n Phóc n»m trong nÕp låi T¹ Khoa, thuéc ®íi rift S«ng §µ. §iÓm ®Æc trng cña ®íi kiÕn t¹o nµy lµ sù cã mÆt kh¸ phong phó cña tæ hîp c¸c ®¸ nói löa - pluton cao magnesi thÊp kiÒm vµ titan tuæi Permi - Trias [5]. §Æc ®iÓm kiÕn t¹o Êy ®· t¹o cho nÕp låi T¹ Khoa, trung t©m cña ®íi rift S«ng §µ, tiÒm n¨ng lín vÒ kho¸ng s¶n nickel vµ ®ång còng nh c¸c kim läai quý thuéc nhãm platin liªn quan víi c¸c th©n x©m nhËp siªu mafic cao magnesi.
Trong lo¹t c¸c khèi x©m nhËp mµ hiÖn ®· x¸c ®Þnh ®îc trong ph¹m vi nÕp låi T¹ Khoa khèi cã gi¸ trÞ nhÊt vÒ kho¸ng hãa nickel vµ ®ång lµ khèi B¶n Phóc. Trong nh÷ng n¨m qua má B¶n Phóc ®· ®îc th¨m dß bæ sung b»ng h¬n 4000 m khoan lÊy mÉu toµn bé. C¸c c«ng tr×nh khoan nµy ®îc bè trÝ chñ yÕu thµnh tuyÕn ®an xen víi c¸c tuyÕn khoan cò, t¹o nªn mét m¹ng líi th¨m dß dµy tíi 50 m / tuyÕn. Trªn c¬ së c¸c kÕt qu¶ th¨m dß chóng t«i ®· x¸c ®Þnh ®îc mét sè ®Æc ®iÓm vÒ h×nh th¸i vµ th¹ch hãa cña khèi x©m nhËp B¶n Phóc. Nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy cã tÝnh thùc tiÔn rÊt cao trong c«ng t¸c th¨m dß t¹i má B¶n Phóc.
I. §Æc ®iÓm h×nh th¸i khèi x©m nhËp B¶n Phóc
Khèi x©m nhËp B¶n Phóc lµ mét trong nh÷ng th©n x©m nhËp siªu mafic lín nhÊt trong tæ hîp nói löa pluton cao magnesi Permi-Trias trong nÕp låi T¹ Khoa. Khèi B¶n Phóc n»m ë c¸nh t©y nam gÇn trôc nÕp låi. Khèi cã diÖn lé kho¶ng gÇn 1 km2, chiÒu dµi 940 m, chiÒu réng 200-420 m chiÒu s©u lín nhÊt so víi bÒ mÆt 470 m. Khèi x©m nhËp d¹ng thon dµi, ph¸t triÓn theo ph¬ng TB - §N, gÇn song song víi thÕ n»m cña c¸c ®¸ trÇm tÝch biÕn chÊt tuæi Devon. MÆt c¾t ngang cña khèi nh×n chung cã d¹ng h×nh phÔu, h×nh chËu. PhÝa t©y b¾c cña khèi x©m nhËp cã h×nh chËu ®iÓn h×nh nhng n«ng h¬n, ®ã lµ n¬i cã ®é s©u thÊp nhÊt kho¶ng 50 m, trong khi ®ã ë phÝa ®«ng nam ®é s©u lín h¬n, ®¹t tíi 470 m so víi mÆt ®Êt vµ cã h×nh d¸ng kh«ng cßn d¹ng chËu mµ lµ d¹ng elip nghiªng víi mÆt dèc híng vÒ phÝa ®«ng b¾c. Ranh giíi phÝa ®«ng nam lµ ranh giíi ®øt g·y. MÆt c¾t däc cña khèi cã d¹ng c¸i m¸ng cã híng chóc vÒ phÝa ®«ng nam. H×nh d¸ng vµ híng chóc cña khèi siªu mafic nµy ph¶n ¸nh ®îc khèi siªu mafic B¶n Phóc gièng nh mét lß magma phô trong vá, víi ®¸y ë phÝa ®«ng nam. PhÇn t©y b¾c lµ phÇn cao h¬n hay cã thÓ coi lµ phÇn trªn cña lß magma ph©n dÞ. C¨n cø vµo h×nh d¸ng, theo híng chóc cña khèi híng ®«ng nam cã thÓ thÊy lµ híng magma ®i lªn cÊp vËt liÖu cho lß magma B¶n Phóc qua hÖ thèng kªnh dÉn. Theo kinh nghiÖm th¨m dß cña c¸c níc trªn thÕ giíi, khèi lîng quÆng chñ yÕu tËp trung ë ®ai cÊp liÖu, hay nãi c¸ch kh¸c phÝa ®«ng nam cña khèi lµ ®èi tîng th¨m dß ë bíc tiÕp theo. §Æc ®iÓm h×nh th¸i nh trªn còng thÓ hiÖn ë cÊu tróc ph©n ®íi cña khèi còng nh ®Æc ®iÓm ph©n bè kho¸ng ho¸ nickel trong ph¹m vi khèi.
II. §Æc ®iÓm cÊu tróc ph©n ®íi cña c¸c ®¸ siªu mafic vµ kho¸ng ho¸ nickel liªn quan
C¸c tµi liÖu khoan th¨m dß míi nhÊt cho thÊy c¸c ®¸ khèi x©m nhËp B¶n Phóc kh¸ ®a d¹ng vµ cã cÊu t¹o dån tÝch (cumulate) rÊt ®Æc trng. KÕt qu¶ tæng kÕt 27 lç khoan th¨m dß trong n¨m 1997 cho thÊy ®¸ cña khèi B¶n Phóc cã tÝnh ph©n ®íi kh¸ râ rµng. TÝnh ph©n líp ®îc x¸c lËp dùa trªn c¬ së ph©n chia chi tiÕt cÊu t¹o dån tÝch nguyªn sinh cña c¸c ®¸ siªu mafic.
Tríc hÕt chóng t«i xin ®Ò cËp tíi mét sè vÊn ®Ò vÒ cÊu t¹o dån tÝch trong c¸c ®¸ siªu mafic. C¸c cÊu t¹o nµy ®îc x©y dùng trªn c¬ së xem xÐt sù ph©n bè vµ s¾p xÕp cña olivin. C¸c cÊu t¹o dån tÝch ph¸t sinh trong ®iÒu kiÖn magma kÕt tinh ph©n dÞ æn ®Þnh cã tèc ®é gi¶m nhiÖt chËm dÉn ®Õn h×nh thµnh c¸c líp tÝch tô olivin ®¼ng thíc. C¸c cÊu t¹o dån tÝch ph¶n ¸nh ®Æc ®iÓm khung tiÕp xóc gi÷a c¸c h¹t olivin, tÝnh liªn kÕt gi÷a c¸c h¹t olivin tÝch tô trong qu¸ tr×nh ph©n dÞ kÕt tinh. C¸c cÊu t¹o kÓ trªn cã thÓ xuÊt hiÖn trong c¸c kªnh dÉn, bån, hå lava komatiit, hoÆc ë ®¸y, v¸ch cña lß magma, n¬i cã ®iÒu kiÖn gi¶m nhiÖt ®é chËm vµ cã c¸c dßng ®èi lu nhiÖt thÝch hîp. Trong c¸c lß magma tholeit picrit còng cã thÓ cã c¸c ®¸ cã cÊu t¹o dån tÝch nhng hiÕm h¬n nhiÒu, do chóng chØ xuÊt hiÖn trong c¸c ®iÒu kiÖn cña magma cã ®é nhít rÊt thÊp. C¸c cÊu t¹o dån tÝch ph©n chia trªn c¬ së h×nh th¸i cña olivin, mèi quan hÖ gi÷a c¸c tinh thÓ olivin víi nhau vµ kho¶ng trèng gi÷a c¸c h¹t olivin. Chóng ®îc chia thµnh 3 kiÓu cÊu t¹o c¬ b¶n gåm dån tÝch chÝnh (orthocumulate), dån tÝch trung gian (mesocumulate) vµ dån tÝch ph¸t triÓn (adcumulate) [3,4].
CÊu t¹o dån tÝch chÝnh ®Æc trng bëi c¸c tinh thÓ olivin ph©n bè rêi r¹c hoÆc tiÕp xóc víi nhau d¹ng ®iÓm, tinh thÓ olivin cã d¹ng ®¼ng thíc kh¸ tù h×nh, c¸c vËt chÊt trung gian bÞ lu gi÷ gi÷a c¸c h¹t olivin chiÕm tû lÖ kh¸ cao.
CÊu t¹o dån tÝch ph¸t triÓn lµ lo¹i ®Æc trng bëi sù ph©n bè cña olivin rÊt s¸t nhau, cã tiÕp xóc d¹ng mÆt, d¹ng ®êng, kho¶ng trèng gi÷a c¸c h¹t gÇn nh kh«ng cßn hoÆc rÊt Ýt, hay nãi c¸ch kh¸c lµ vËt chÊt trung gian gi÷a c¸c tinh thÓ olivin rÊt Ýt vµ chñ yÕu lµ sulfur. C¸c tinh thÓ olivin ®¼ng thíc vµ tha h×nh.
CÊu t¹o dån tÝch trung gian lµ lo¹i trung gian gi÷a hai lo¹i trªn vµ nh×n chung quan hÖ tiÕp xóc gi÷a c¸c h¹t olivin lµ d¹ng ®êng, tû lÖ cña c¸c dung dÞch bÞ b¾t gi÷ hay kho¶ng trèng nguyªn sinh gi÷a c¸c h¹t olivin Ýt h¬n so víi cÊu t¹o dån tÝch chÝnh vµ nhiÒu h¬n cÊu t¹o dån tÝch ph¸t triÓn. C¸c tinh thÓ olivin ë d¹ng tha h×nh, ®¼ng thíc.
C¸c ®¸ siªu mafic cã thµnh phÇn chñ yÕu lµ olivin vµ cã cÊu t¹o nh trªn ®îc gäi lµ olivinit dån tÝch ph¸t triÓn, olivinit dån tÝch chÝnh vµ olivinit dån tÝch trung gian.
Khèi x©m nhËp B¶n Phóc cã ®Çy ®ñ c¸c ®¸ olivinit dån tÝch kÓ trªn, ph©n ®íi kh¸ râ (h×nh 1) vµ cã ®é chøa kho¸ng hãa nickel kh¸c nhau. §Æc ®iÓm cô thÓ cña tõng lo¹i trong khèi B¶n Phóc ®îc tr×nh bµy díi ®©y.
1. Olivinit dån tÝch ph¸t triÓn
cña khèi B¶n Phóc ®îc ®Æc trng bëi 90-93% olivin bÞ serpentin hãa, 7-10% vËt chÊt trung gian gi÷a c¸c h¹t olivin. Olivin d¹ng ®¼ng thíc, h¹t th« (lín tíi 1 cm), g¾n kÕt chÆt víi nhau theo kiÓu tiÕp xóc mÆt, ba ph¬ng. Olivin bÞ serpentin hãa m¹nh t¹o cho ranh giíi chÝnh vµ mÆt nøt thµnh hÖ thèng m¹ng lÊp ®Çy magnetit. Tû lÖ forsterit olivin chiÕm tíi 93,57%. §«i chç trong olivin cã bao thÓ phlogopit, magnetit vµ sulfur. VËt chÊt trung gian gi÷a c¸c h¹t olivin hoµn toµn bÞ biÕn ®æi gåm talc, chlorit vµ magnesit, kh¸ giµu x©m t¸n sulfur h¹t th« chñ yÕu pentlandit, Ýt h¬n cã pyrotin.Hµm lîng cña oxyt magnesi MgO 46-47% cao h¬n ë c¸c ®¸ olivinit dån tÝch trung gian vµ dån tÝch chÝnh. Hµm lîng c¸c nguyªn tè hiÕm, nhÊt lµ c¸c nguyªn tè ®Êt hiÕm nhÑ, thÊp h¬n nhiÒu so víi c¸c ®¸ olivinit dån tÝch trung gian vµ dån tÝch chÝnh kho¶ng 5 - 6 lÇn, nhng hµm lîng c¸c nguyªn tè vÕt cao h¬n olivinit dån tÝch chÝnh (b¶ng 1). Hµm lîng nickel dao ®éng tõ 0,4% tíi 2,6% Ni. Nh×n chung c¸c th©n quÆng sulfur x©m t¸n trong khèi x©m nhËp B¶n Phóc ®Òu n»m trong lo¹i ®¸ nµy.
C¸c ®¸ olivinit dån tÝch ph¸t triÓn ph©n bè chñ yÕu thµnh vµnh ë nöa phÝa ®«ng nam khèi x©m nhËp B¶n Phóc. Vµnh olivinit nµy cã chiÒu dµy kho¶ng 25-50 m, c¸ biÖt cã chç lé trªn bÒ mÆt tíi 180 m. §iÓm ®Æc biÖt lµ c¸c ®¸ olivinit nµy ph©n bè chñ yÕu ë v¸ch phÝa t©y nam khèi vµ thø ®Õn lµ v¸ch phÝa ®«ng nam khèi, liªn quan tíi phÇn chóc xuèng cña khèi x©m nhËp.
B¶ng 1. Hµm lîng oxyt c¸c nguyªn tè chÝnh, c¸c nguyªn tè vÕt, nguyªn tè ®Êt hiÕm vµ nhãm platin cña c¸c ®¸ siªu mafic trong khèi x©m nhËp B¶n Phóc
|
|
Olivinit dån tÝch ph¸t triÓn |
Olivinit dån tÝch trung gian |
Olivinit dån tÝch chÝnh |
|
Oxyt (%) |
|||
|
SiO2 |
43,87 |
45,36 |
44,60 |
|
MgO |
47,50 |
44,84 |
43,13 |
|
FeO |
7,82 |
5,55 |
5,90 |
|
CaO |
0,67 |
0,14 |
4,27 |
|
Al2O3 |
1,63 |
2,97 |
1,74 |
|
MnO |
0,15 |
0,15 |
0,11 |
|
Cr2O3 |
0,09 |
0,08 |
0,08 |
|
Na2O |
0,02 |
0,05 |
0,01 |
|
K2O |
0,21 |
0,82 |
0,01 |
|
P2O5 |
0,03 |
0,04 |
0,05 |
|
Nguyªn tè vÕt (ppm) |
|||
|
Ba |
9 |
69 |
9 |
|
Cl |
626 |
1313 |
642 |
|
Cr |
842 |
758 |
834 |
|
Co |
113 |
106 |
98 |
|
Cu |
39 |
677 |
45 |
|
Ni |
4600 |
4295 |
3534 |
|
Nb |
0 |
|
01 |
|
Rb |
2 |
27 |
0 |
|
Sr |
5 |
0 |
56 |
|
V |
16 |
41 |
34 |
|
Y |
5 |
6 |
7 |
|
Zn |
19 |
56 |
47 |
|
Zr |
4 |
23 |
17 |
|
§Êt hiÕm ( ppm) |
|||
|
La |
0,6 |
3,2 |
2,6 |
|
Ce |
1,0 |
6,0 |
5,4 |
|
Nd |
0,8 |
3,8 |
3,4 |
|
Sm |
0,3 |
1,2 |
1,3 |
|
Eu |
0,1 |
0,4 |
0,3 |
|
Gd |
0,3 |
1,3 |
1,3 |
|
Dy |
0,2 |
1,6 |
1,5 |
|
Ho |
0,1 |
0,2 |
0,3 |
|
Er |
0,2 |
0,9 |
0,8 |
|
Yb |
0,1 |
0,3 |
1,0 |
|
Nhãm platin ( ppb) |
|||
|
Pt |
60 |
620 |
6 |
|
Pd |
74 |
610 |
6 |
|
Ru |
44 |
290 |
8 |
|
Rh |
10 |
70 |
1 |
|
Os |
24 |
255 |
6 |
|
Ir |
16 |
150 |
6 |
|
Au |
5 |
25 |
5 |
2. Olivinit dån tÝch trung gian
lµ lo¹i ®¸ chuyÓn tiÕp tõ olivinit trªn sang olivinit dån tÝch chÝnh, nªn chóng thêng ph©n bè liÒn kÒ víi ®íi olivinit dån tÝch ph¸t triÓn vµo s©u bªn trong trung t©m khèi hoÆc r×a khèi (h×nh 1). Olivinit dån tÝch trung gian bÞ serpentin hãa rÊt m¹nh. Trong thµnh phÇn cña chóng olivin chØ gÆp díi d¹ng tµn d tíi 90% vµ 10% thµnh phÇn vËt chÊt trung gian gi÷a c¸c h¹t olivin. VËt chÊt trung gian xen gi÷a c¸c h¹t olivin gåm 3% sulfur x©m t¸n, 7% talc, chlorit d¹ng h¹t dµi mäc xen kÏ víi sulfur. Mét sè mÉu chøa 1-2% talc n»m trong vËt chÊt trung gian gi÷a c¸c h¹t olivin. Møc ®é chøa quÆng sulfur x©m t¸n cña lo¹i ®¸ nµy yÕu h¬n so víi ®¸ olivinit dån tÝch ph¸t triÓn. §iÓm næi bËt cña olivinit dån tÝch trung gian lµ ®¸ cã hµm lîng c¸c nguyªn tè thuéc nhãm platin vµ nguyªn tè ®Êt hiÕm nhÑ cao h¬n c¸c ®¸ kh¸c (b¶ng1).3. Olivinit dån tÝch chÝnh
lµ lo¹i ®¸ phæ biÕn nhÊt trong khèi x©m nhËp B¶n Phóc. Chóng ph©n bè chñ yÕu ë phÇn trung t©m (h×nh 1), phÇn phÝa t©y b¾c vµ kÓ c¶ phÇn s©u cña khèi s¸t víi ranh giíi cña khèi x©m nhËp. §¸ cã ®Æc ®iÓm thµnh phÇn olivin serpentin hãa chiÕm kho¶ng 75-80%, thµnh phÇn vËt chÊt trung gian chiÕm tíi 20-25%, ®¸ h¹t th« thµnh phÇn vËt chÊt trung gian lµ c¸c s¶n phÈm biÕn ®æi cã lÏ tõ pyroxen bÞ biÕn ®æi, phlogopit (>5%), chlorit, actinolit, tremolit, talc. §¸ hÇu nh kh«ng cã sulfur x©m t¸n hoÆc rÊt Ýt díi d¹ng h¹t rÊt nhá. Tõ c¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch ta thÊy olivinit dån tÝch chÝnh cã hµm lîng c¸c nguyªn tè ®Êt hiÕm nhÑ tréi h¬n olivinit dån tÝch ph¸t triÓn, hµm lîng c¸c nguyªn tè nhãm platin thÊp h¬n c¸c cÊu tróc olivinit kh¸c (b¶ng1).KÕt luËn
1. Khèi x©m nhËp B¶n Phóc theo mÆt c¾t ngang cã d¹ng chËu, d¹ng elip tuú theo mÆt c¾t, theo mÆt c¾t däc gièng nh mét c¸i thuyÒn chóc vÒ híng ®«ng nam. Nã ®îc coi nh mét lß magma phô ®· bÞ bµo mßn rÊt m¹nh. PhÇn cßn l¹i hiÖn t¹i, nhÊt lµ gãc phÝa ®«ng nam cña khèi, nh lµ mét phÇn cña ®¸y cña lß magma phô.
2. Khèi x©m nhËp cã tÝnh ph©n ®íi, gÇn nh d¹ng ph©n líp cña c¸c ®¸ siªu mafic. TÝnh ph©n ®íi ®îc thÓ hiÖn ë c¸c ®¸ ®îc chia theo cÊu t¹o dån tÝch cña olivin, gåm c¸c ®íi ®¸ olivinit dån tÝch ph¸t triÓn, olivinit dån tÝch trung gian vµ olivinit dån tÝch chÝnh. C¸c ®¸ nµy ®Òu cao MgO (43 - 47 %), cao c¸c nguyªn tè ®Êt hiÕm, thÊp TiO2 vµ Cr2O3, nghÌo c¸c nguyªn tè nhãm platin. C¸c ®íi olivinit dån tÝch ph¸t triÓn vµ olivinit dån tÝch trung gian chøa quÆng sulfur x©m t¸n. Nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ th¹ch hãa nµy cã thÓ xem lµ tiªu chuÈn cña kiÓu x©m nhËp siªu mafic chøa kho¸ng hãa nickel trong ®íi rift S«ng §µ. TÊt c¶ c¸c th©n x©m nhËp siªu mafic cã cÊu t¹o dån tÝch ®Òu lµ ®èi tîng cã thÓ t×m thÊy c¸c ®íi dån tÝch ph¸t triÓn ë phÇn ®¸y, hay nãi c¸ch kh¸c ®ã lµ c¸nh n»m nguyªn thñy cña thÓ x©m nhËp. KÝch thíc cña khèi x©m nhËp lµ yÕu tè quan träng, tuy nhiªn kh«ng thÓ xem nhÑ c¸c thÓ têng mafic tiªm nhËp vµo ®¸ trÇm tÝch biÕn chÊt nh thÓ tremolit B¶n Phóc hay nh th©n x©m nhËp siªu mafic d¹ng thÓ têng B¶n Mong, n»m vÒ phÝa t©y b¾c B¶n Phóc kho¶ng 15 km. Th©n x©m nhËp nµy gåm mét d·y ph©n dÞ m¹nh tõ peridotit, pyroxenit tíi gabro olivin trong chiÒu dµy vµi mÐt, chøa c¶ quÆng sulfur nickel x©m t¸n vµ m¹ch sulfur ®Æc sÝt cã hµm lîng cao nickel vµ ®ång.
3. ViÖc ph©n chia ®íi nh trªn rÊt cã ý nghÜa thùc tiÔn trong qu¸ tr×nh t×m kiÕm vµ th¨m dß kho¸ng ho¸ sulfur dung ly. C¸c ®¸ olivinit dån tÝch ph¸t triÓn lµ lo¹i thµnh t¹o sím nhÊt trong qu¸ tr×nh ph©n dÞ kÕt tinh khi ®· vµ ®ang x¶y ra qu¸ tr×nh ph©n t¸ch cña dung thÓ sulfur vµ dung thÓ silicat. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh sím nh vËy lµm cho chóng chiÕm vÞ trÝ thÊp cña lß magma tiÕp cËn víi líp sulfur dung ly mËt ®é cao thËm chÝ ®Æc sÝt hoÆc rÊt giÇu sulfur x©m t¸n do c¸c giät sulfur ph©n t¸ch kh«ng kÞp l¾ng xuèng ®¸y. ViÖc x¸c ®Þnh ®îc ®¸y nguyªn thuû cña mét thµnh t¹o magma siªu mafic lµ viÖc ph¶i x¸c ®Þnh cña c«ng t¸c t×m kiÕm vµ th¨m dß. NhiÒu khi kh«ng thÓ dùa vµo mèi quan hÖ ®Þa chÊt víi c¸c ®¸ xung quanh mµ ph¶i dùa vµo tÝnh chÊt nguyªn thuû nh ®· ®Ò cËp.
4. Nh×n chung sù cã mÆt cña c¸c ®¸ trªn ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh ph©n dÞ magma trong lß magma nµy ®· diÔn ra trong ®iÒu kiÖn kh¸ yªn tÜnh ë giai ®o¹n ban ®Çu vµ magma nguyªn thñy cã ®é nhít rÊt thÊp.
V¨n liÖu
1. §inh H÷u Minh, Pham V¨n Trêng, 2000.
§Æc ®iÓm ®Þa chÊt, kho¸ng ho¸ Ni-Cu khu vùc T¹ Khoa vµ ¸p dông ph¬ng ®Þa ho¸ bïn ®¸y t×m kiÕm chóng. Héi nghÞ khoa häc, Trêng ®¹i häc Má §Þa chÊt lÇn thø 14.2. §inh H÷u Minh, 2002. Kho¸ng ho¸ sulfur nickel Suèi §¸n. TC §Þa chÊt, A / 270 : 38-45. Hµ Néi.
3. A. J. Naldrett, 1981. Nickel sulphide deposits: classification, composition and genesis. Economic geology, 75th Anniversary Vol. : 628-685.
4. H. Papunen, 1996. Ni-Cu deposits in intrusive mafic-ultramafic rocks. Areview, Nickel Conf. in Kalgoolie, 1996.
5. Poliakov G. V. (chñ biªn), 1996. C¸c thµnh t¹o mafic – siªu mafic Permi-Trias miÒn B¾c ViÖt Nam. ViÖn §Þa chÊt, Hµ Néi, 172 trg.