VÒ th¹ch luËn c¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng
§¬n D¬ng qua c¸c tµi liÖu ph©n tÝch míi
Vò Nh Hïng, NguyÔn Xu©n Bao, TrÞnh Long, NguyÔn H÷u Tý
Liªn ®oµn B¶n ®å ®Þa chÊt MiÒn Nam, 200 Lý ChÝnh Th¾ng, TP. Hå ChÝ Minh
Tãm t¾t:
C¸c kÕt qu¶ míi thu thËp trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu thµnh phÇn vËt chÊt c¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng thuéc ®Ò tµi "KiÕn t¹o, sinh kho¸ng Nam ViÖt Nam" cho thÊy:- MÆt c¾t ë vïng §¬n D¬ng ®îc chia thµnh 3 phÇn râ rÖt: PhÇn díi gåm c¸c vËt liÖu trÇm tÝch vôn th« xen Ýt phun trµo felsic vµ trÇm tÝch chøa tuf, phÇn gi÷a ®Æc trng bëi sù xen kÏ cña c¸c ®¸ nói löa cao nh«m thµnh phÇn dacit víi c¸c líp trÇm tÝch chøa tuf mµu n©u ®á, phÇn trªn phæ biÕn c¸c ®¸ nói löa thµnh phÇn felsic víi sù cã mÆt cña cuéi d¨m kÕt tuf aglomerat.
- VÒ th¹ch ho¸: c¸c ®¸ cña vïng nghiªn cøu thuéc lo¹t magma v«i-kiÒm, cao nh«m (Ctb= 1,92, cã mÉu C=10,65), ®Æc trng bëi d·y ph©n dÞ liªn tôc tõ andesit tíi dacit, trachydacit, ryolit víi hµm lîng SiO2 biÕn thiªn trong kho¶ng tõ 58,04% ®Õn 78,34% (trong ®ã c¸c ®¸ cã thµnh phÇn dacit, ryodacit vµ ryolit chiÕm u thÕ râ rÖt), tæng kiÒm (Na2O+K2O) dao ®éng tõ 3,60% ®Õn 9,97% víi natri vµ kali thêng xÊp xØ ngang nhau. Tû sè Rb/Sr trung b×nh lµ 0,57 dao ®éng tõ 0,34 ®Õn 1,48, trong ®ã ë hÇu hÕt c¸c mÉu hµm lîng Sr lu«n lín h¬n Rb. Tû sè ®ång vÞ nguyªn thuû cña c¸c ®¸ dacit vµ riolit ®Òu rÊt thÊp, dao déng trong kho¶ng 87Sr / 86Sr(i) = 0,7059 ¸ 0,7067, 143Nd / 144Nd(i) = 0,512332 ¸ 0,512352, ph¶n ¸nh nguån gèc manti.
- KÕt qu¶ ph©n tÝch tuæi ®ång vÞ phãng x¹ c¸c ®¸ vïng nghiªn cøu t¹i Hoa Kú (1997) vµ Hµ Néi (1996) b»ng ph¬ng ph¸p K/Ar vµ vµ Rb/Sr cho c¸c gi¸ trÞ 100± 1 vµ 76± 1 triÖu n¨m.
- HÖ tÇng §¬n D¬ng ®îc thµnh t¹o trong bèi c¶nh cung r×a lôc ®Þa tÝch cùc kiÓu §«ng ¸.
H
Ö tÇng §¬n D¬ng ®îc NguyÔn Kinh Quèc, NguyÔn Xu©n Bao x¸c lËp [4, 6] trong qu¸ tr×nh ®o vÏ b¶n ®å ®Þa chÊt tû lÖ 1: 500000 Nam ViÖt Nam. Nh÷ng nghiªn cøu tríc ®©y cña c¸c nhµ ®Þa chÊt Ph¸p [2, 3, 9] ®Òu cho phÇn lín c¸c ®¸ phun trµo cña hÖ tÇng (dacit vµ dacitoid) vµo tuæi Permi, cßn ryolit-felsit lé ra ë vïng ®Ìo Pren l¹i ®îc xÕp vµo Trias. Trong b¸o c¸o lËp b¶n ®å ®Þa chÊt vµ t×m kiÕm kho¸ng s¶n nhãm tê BÕn KhÕ - §ång Nai tû lÖ 1 : 200 000 (1986, Lu tr÷ §Þa chÊt) NguyÔn §øc Th¾ng vµ nnk ®· n©ng hÖ tÇng lªn thµnh lo¹t §¬n D¬ng bao gåm hÖ tÇng §a Pren n»m díi víi thµnh phÇn lµ ryolit, felsit, tuf cña chóng vµ hÖ tÇng L¹c L©m n»m trªn víi thµnh phÇn lµ dacit, ryodacit, ryolit, tuf cña chóng xen c¸c trÇm tÝch chøa tuf mµu n©u gô, n©u ®á [1, 10]. C¸ch ph©n chia nµy kh«ng ®îc chÊp nhËn khi hiÖu ®Ýnh ®Ó xuÊt b¶n b¶n ®å ®Þa chÊt tû lÖ 1 : 200 000 [7] vµ c¶ khi ®o vÏ b¶n ®å ®Þa chÊt tû lÖ 1: 50 000 [NguyÔn V¨n Cêng, 1995; Hoµng Ph¬ng, 1999, Lu tr÷ §Þa chÊt].HÖ tÇng §¬n D¬ng hiÖn nay ®îc hiÓu lµ c¸c thµnh t¹o nói löa thµnh phÇn chñ yÕu felsic cao nh«m, ph©n bè ë vïng §¬n D¬ng - §a Chay, t©y §µ L¹t vµ ë c¸c vïng thîng nguån s«ng Lßng S«ng, thîng nguån s«ng Luü. HÖ tÇng n»m kh«ng chØnh hîp trªn c¸c trÇm tÝch mµu ®á cña hÖ tÇng §¨k Rium vµ bÞ c¸c x©m nhËp granit s¸ng mµu cao nh«m chøa thiÕc kiÓu phøc hÖ Ankroet cã tuæi Creta muén xuyªn qua.
Thµnh phÇn th¹ch häc cña hÖ tÇng bao gåm: dacit, ryodacit, felsit, ryolit, andesitodacit vµ tuf cña chóng xen Ýt trÇm tÝch nguån nói löa, ®«i khi cã c¸c líp máng hoÆc thÊu kÝnh andesit, tuf andesit.
MÆt c¾t ®Æc trng quan s¸t ®îc ë vïng ®Ìo §ran (§¬n D¬ng) tõ díi lªn nh sau:
TËp 1: cuéi kÕt, sái kÕt hçn t¹p, s¹n kÕt arkos chuyÓn dÇn lªn s¹n kÕt tuf, tufit; ®«i khi xen c¸c líp kÑp sÐt kÕt, bét kÕt mµu ®á n©u, phít tÝm, c¸c líp ryolit vµ felsit porphyr. TËp c¬ së nµy phñ kh«ng chØnh hîp trªn c¸c ®¸ x©m nhËp kiÓu phøc hÖ §Þnh Qu¸n vµ phøc hÖ §Ìo C¶... Dµy 200m.
TËp 2: dacit porphyr, Ýt ryolit vµ felsit porphyr xen Ýt líp kÑp c¸t kÕt, bét kÕt tuf, s¹n kÕt h¹t kh«ng ®Òu vµ Ýt líp máng hoÆc thÊu kÝnh andesit, tuf andesit... Dµy 350-450m.
TËp 3: hÖ xen kÏ c¸t kÕt, bét kÕt tuf, sÐt kÕt mµu n©u ®á, n©u nh¹t. Trong c¸t kÕt tuf cã chøa bµo tö phÊn hoa: Lygodium sp., Picea sp., Cedrus sp. vµ Schizosporites sp... Dµy 150m.
TËp 4: dacit porphyr, tuf dacit vµ ryodacit porphyr, ryolit... Dµy 300m.
TËp 5: ryolit porphyr giµu ban tinh felspat kali mµu hång vµ tuf cña chóng... Dµy 200m.
ChiÒu dµy chung cña hÖ tÇng: 1200-1300m.
Khèi lîng cña c¸c trÇm tÝch nguån nói löa lu«n thay ®æi phô thuéc vµo vÞ trÝ vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng nói löa cña tõng vïng: chóng ph¸t triÓn ë tròng §¬n D¬ng vµ chiÕm thµnh phÇn kh«ng ®¸ng kÓ hoÆc díi d¹ng Ýt líp máng xen kÑp ë c¸c n¬i kh¸c. BÒ dµy vµ khèi lîng cña c¸c tËp ®¸ phun trµo còng lu«n thay ®æi.
§Æc ®iÓm th¹ch häc
1. C¸c ®¸ thuéc tíng phun trµo thùc thô
Dacit, dacit porphyr cã mµu x¸m tro phít tÝm tíi x¸m phít lôc. KiÕn tróc porphyr víi nÒn cã kiÕn tróc hyalopilit, felsit hay vi kh¶m. CÊu t¹o khèi hoÆc cã d¹ng dßng ch¶y. C¸c ban tinh chiÕm tû lÖ 12-27% bao gåm plagioclas (thêng bÞ sericit ho¸), th¹ch anh, horblend lôc, biotit. NÒn bao gåm tËp hîp vi h¹t felspat, th¹ch anh, horblend lôc, thuû tinh nói löa thµnh phÇn felsic vµ c¸c s¶n phÈm biÕn ®æi cña chóng (sericit, chlorit, epidot, zoisit). Trong thµnh phÇn c¸c kho¸ng vËt phô hay gÆp apatit, sulfur, ®«i khi cã magnetit.
Ryodacit, ryolit thêng cã mµu x¸m, x¸m s¸ng, x¸m n©u, tÝm nh¹t, x¸m tro, x¸m xanh tíi n©u gô. KiÕn tróc porphyr víi nÒn vi h¹t Èn tinh cã kiÕn tróc felsit, vi felsit, vi kh¶m. CÊu t¹o khèi hay d¹ng dßng ch¶y yÕu. C¸c ban tinh chiÕm tû lÖ 6-24% bao gåm chñ yÕu lµ oligoclas, Ýt h¬n cã orthoclas, th¹ch anh, biotit (bÞ chlorit ho¸, epidot ho¸, muscovit ho¸) horblend lôc vµ rÊt Ýt muscovit. NÒn gåm tËp hîp vi h¹t felspat, th¹ch anh, Ýt kho¸ng vËt mµu: biotit, horblend lôc cïng Ýt thuû tinh nói löa thµnh phÇn felsic bÞ biÕn ®æi ph©n huû t¹o tËp hîp sericit-chlorit-epidot-zoisit-actinolit- oxyt s¾t - hydroxyt s¾t cïng Ýt vi h¹t quÆng sulfur, pyrit. Trong thµnh phÇn c¸c kho¸ng vËt phô thêng gÆp apatit, ®«i khi cã orthit.
Felsit cã mµu x¸m nh¹t, x¸m s¸ng. KiÕn tróc vi porphyr víi Ýt vi ban tinh plagioclas (0-3%) thµnh phÇn felsic trªn nÒn vi felsit gåm hîp thÓ felspat, th¹ch anh vµ thuû tinh nói löa thµnh phÇn felsic bÞ biÕn ®æi. CÊu t¹o khèi hoÆc ph©n d¶i mÞn.
Tuf dacit, tuf ryodacit, tuf ryolit, tuf felsit cã mµu x¸m, x¸m s¸ng, x¸m tro, x¸m phít n©u. KiÕn tróc m¶nh ®¸ vôn tinh thÓ víi nÒn cã kiÕn tróc vi Èn tinh, felsit, vi felsit. CÊu t¹o khèi hay d¹ng dßng ch¶y hoÆc ph©n d¶i kh«ng ®Òu. C¸c m¶nh vôn chiÕm tû lÖ 14-34% bao gåm c¸c m¶nh ®¸ kÝch thíc tõ vµi mm ®Õn mét vµi cm kh¸ s¾c c¹nh. Thµnh phÇn c¸c m¶nh vôn lµ dacit, felsit, ryodacit, ryolit, thuû tinh nói löa, c¸c ®¸ trÇm tÝch (bét kÕt, sÐt bét kÕt), c¸c ®¸ sõng cïng c¸c vôn tinh thÓ plagioclas, th¹ch anh, orthoclas, biotit, muscovit, horblend. NÒn g¾n kÕt gåm tËp hîp vi h¹t felspat, th¹ch anh, biotit, thuû tinh nói löa thµnh phÇn felsic cïng c¸c s¶n phÈm biÕn ®æi cña chóng: epidot, chlorit, sericit, silic, carbonat, oxyt s¾t, hydroxyt s¾t.
2. C¸c ®¸ thuéc tíng häng nói löa
D¨m kÕt tuf thµnh phÇn felsic cã mµu x¸m, x¸m s¸ng hoÆc x¸m n©u nh¹t. KiÕn tróc m¶nh vôn d¹ng d¨m víi nÒn felsit bÞ silic ho¸. CÊu t¹o khèi. C¸c m¶nh d¨m chiÕm tû lÖ 19-41% cã kÝch thíc tõ vµi cm ®Õn mét vµi dm víi thµnh phÇn lµ tuf felsit, tuf ryolit, tuf ryodacit, tuf dacit, c¸c ®¸ phun trµo thµnh phÇn felsic cña c¸c pha ho¹t ®éng tríc. NÒn cã kiÕn tróc felsit gåm c¸c vi Èn tinh felspat, th¹ch anh, Ýt kho¸ng vËt mµu bÞ biÕn ®æi silic ho¸, lôc ho¸ yÕu t¹o tËp hîp silic-sericit-chlorit-epidot-oxyt s¾t vµ vi quÆng.
3. C¸c ®¸ thuéc tíng ¸ nói löa
Ryolit porphyr, felsit porphyr, granit porphyr thêng cã mµu x¸m s¸ng. C¸c ®¸ cã kiÕn tróc porphyr víi nÒn cã kiÕn tróc felsit, vi kh¶m ®«i khi vi granophyr. CÊu t¹o khèi. C¸c ban tinh chiÕm tû lÖ 8-26% gåm chñ yÕu lµ oligoclas, Ýt h¬n cã orthoclas, th¹ch anh. NÒn gåm tËp hîp vi h¹t felspat, th¹ch anh, Ýt kho¸ng vËt mµu: biotit, horblend lôc. Trong thµnh phÇn c¸c kho¸ng vËt phô ®«i khi gÆp apatit.
4. C¸c ®¸ thuéc tíng trÇm tÝch nguån nói löa
Cuéi kÕt, cuéi s¹n kÕt cã mµu x¸m, x¸m sÉm. C¸c hßn cuéi kÝch thíc tõ mét vµi cm ®Õn mét vµi dm cã ®é mµi trßn vµ lùa chän trung b×nh. Thµnh phÇn cuéi chñ yÕu lµ c¸c trÇm tÝch lôc nguyªn: bét kÕt, c¸t bét kÕt, c¸t kÕt h¹t nhá mµu x¸m ®«i chç cã cÊu t¹o ph©n d¶i ®Æc trng (thuéc c¸c trÇm tÝch Jura trung) Ýt nhiÒu bÞ biÕn chÊt sÇn ®èm hay bÞ biÕn chÊt sõng ho¸ kh¸ m¹nh; Ýt h¬n cã sù tham gia cña c¸c hßn cuéi th¹ch anh vµ granit. Xim¨ng g¾n kÕt lµ c¸c trÇm tÝch vôn th«: c¸t s¹n kÕt, c¸t kÕt arkos h¹t th«.
Cuéi kÕt tuf, cuéi s¹n kÕt tuf, s¹n kÕt tuf cã mµu x¸m n©u, x¸m tÝm ®Õn n©u gô. C¸c hßn cuéi, m¶nh s¹n kÝch thíc tõ mét vµi mm ®Õn mét vµi cm, ®«i khi ®Õn 1dm cã ®é mµi trßn vµ lùa chän yÕu . Thµnh phÇn cuéi, d¨m, s¹n chñ yÕu lµ c¸c ®¸ phun trµo


thµnh phÇn felsic: ryolit, felsit, dacit, ryodacit vµ tuf cña chóng; ngoµi ra cßn cã c¸c hßn cuéi cã thµnh phÇn lµ c¸c trÇm tÝch lôc nguyªn: ®¸ phiÕn sÐt , sÐt bét kÕt mµu ®en, bét kÕt, c¸t bét kÕt bÞ biÕn chÊt sÇn ®èm vµ sõng ho¸; Ýt h¬n cã sù tham gia cña cuéi th¹ch anh. Xi m¨ng g¾n kÕt lµ tuf felsit, tuf ryolit.
Bét kÕt tuf cã mµu n©u x¸m, n©u tÝm, x¸m gô, h¹t mÞn. KiÕn tróc bét biÕn d, xi m¨ng g¾n kÕt kiÓu c¬ së. CÊu t¹o ®Þnh híng hoÆc ph©n líp. Trong ®¸ cã Ýt c¸c h¹t vôn nhá (0-5%) lµ th¹ch anh cïng víi thµnh phÇn t¹o ®¸ chÝnh lµ c¸c vËt chÊt sÐt mµu n©u x¸m b¸n thÊu quang d¹ng Èn tinh gåm c¸c kho¸ng vËt sÐt vµ sericit, bét th¹ch anh, Ýt vi v¶y biotit, muscovit, plagioclas, hydroxyt s¾t vµ vi quÆng.
§Æc ®iÓm th¹ch ho¸
KÕt qu¶ ph©n tÝch ho¸ silicat kÌm nguyªn tè vÕt cña 108 mÉu ®¸ nói löa v«i-kiÒm thµnh phÇn chñ yÕu felsic vïng §¬n D¬ng, trong ®ã cã mét sè mÉu göi ph©n tÝch t¹i Hoa Kú ®· ®îc tæng hîp xö lý.
Thµnh phÇn ho¸ häc cña c¸c ®¸ ph¶n ¸nh chóng lµ mét d·y ph©n dÞ liªn tôc tõ andesit tíi dacit, trachydacit, ryolit víi hµm lîng SiO2 biÕn thiªn trong kho¶ng tõ 58,04% ®Õn 78,34% (trong ®ã c¸c ®¸ cã thµnh phÇn dacit, ryodacit vµ ryolit chiÕm u thÕ râ rÖt); tæng kiÒm (Na2O+K2O) dao ®éng tõ 3,60% ®Õn 9,97% (H.1a - theo Le Bas, 1986). Tû sè K2O/Na2O dao ®éng tõ 0,52 ®Õn 3,53; trong ®ã ë ®a sè c¸c mÉu natri vµ kali thêng xÊp xØ ngang nhau. ChØ sè k (k = K[Na+K]) trung b×nh lµ 0,43; dao ®éng tõ 0,20 ®Õn 0,97.
§a sè c¸c mÉu thuéc lo¹t v«i-kiÒm, sè Ýt thuéc lo¹t tholeit (H.1b – theo Irvine & Baragar, 1971). Chóng thuéc lo¹t sodic vµ lo¹t potasic theo Green J. vµ Poldvar, 1958. ChØ sè kiÒm-v«i (Na+K)/Ca trung b×nh lµ 7,35; dao ®éng trong kho¶ng tõ 0,80 ®Õn 97,85.
C¸c ®¸ thuéc d·y th¹ch ho¸ b×nh thêng vµ b·o hoµ nh«m víi ®é chøa nh«m tõ cao ®Õn cùc cao (Al = 1,38-8,84; ®«i khi ®¹t tíi 12,26 trong felsit ®Ìo Pren). Hµm lîng kho¸ng vËt "corindon ®Þnh møc" trung b×nh trong c¸c ®¸ lµ 1,92, trong ®ã cã mÉu lªn tíi 10,65. ChØ sè b·o hoµ nh«m cã gi¸ trÞ t¬ng ®èi cao: chØ sè ASl trung b×nh (ASl=Al / {Ca-P+Na+K}) ®¹t gi¸ trÞ 1,12; cã mÉu lªn tíi 3,01. Theo chØ sè Shand (Maniar & Piccoli, 1989) th× ®a sè c¸c ®¸ nói löa cña hÖ tÇng ®Òu lµ c¸c thµnh t¹o cã ®é chøa nh«m cao, sè Ýt n»m ë trêng cã ®é chøa nh«m trung b×nh. Hµm lîng kho¸ng vËt "ilmenit ®Þnh møc" trung b×nh trong c¸c ®¸ lµ 0,91, trong ®ã cã mÉu lªn tíi 2,51.
ChØ sè mµu (Cl) trung b×nh ®¹t gi¸ trÞ 9,01; cã sù dao déng lín tõ 1,23 ®Õn 30,28; b= 3,26-18,88. ChØ sè ph©n dÞ (Dl) trung b×nh lµ 75,47; dao ®éng trong kho¶ng tõ 47,35 ®Õn 94,88. Tû sè a/c = 1,19-11,99 (ë mét vµi mÉu a/c = 87,61-105,85). Tæng s¾t trung b×nh lµ 4,02% víi hµm lîng biÕn thiªn tõ 1,02% ®Õn 6,81%; trong ®ã Fe2O3 dao ®éng trong kho¶ng tõ 0,10% ®Õn 4,19%; FeO= 0,10%¸ 5,25%. ChØ sè magnesi (Mg) trung b×nh lµ 27,59, dao ®éng trong kho¶ng tõ 2,17 ®Õn 52,48.
Trªn biÓu ®å {SiO2-K2O} theo Peccerillo & Taylor, 1976 c¸c ®¸ thuéc lo¹t v«i-kiÒm, v«i-kiÒm cao kali. Trªn biÓu ®å {SiO2-K2O} theo Le Maitre, 1989 tÊt c¶ c¸c ®¸ ®Òu r¬i vµo trêng trung b×nh kali vµ cao kali.
Trªn biÓu ®å {(Ta/Yb)-(Th/Yb)} theo Pearce J. A, 1983, c¸c ®¸ nói löa cña hÖ tÇng r¬i vµo trêng v«i-kiÒm vµ trêng shoshonit thuéc bèi c¶nh cung r×a lôc ®Þa tÝch cùc.
Tû sè K/Rb kh¸ cao trong c¸c ®¸ vïng nghiªn cøu víi gi¸ trÞ trung b×nh lµ 205,17; dao ®éng trong kho¶ng tõ 177,21 ®Õn 276,09.
§èi víi c¸c thµnh t¹o nói löa v«i kiÒm thµnh phÇn chñ yÕu felsic ë vïng §¬n D¬ng tû sè Rb/Sr trung b×nh lµ 0,57, dao ®éng trong kho¶ng tõ 0,34 ®Õn 1,48, trong ®ã ë hÇu hÕt c¸c mÉu hµm lîng Sr lu«n lín h¬n Rb. Tû sè ®ång vÞ nguyªn thuû cña c¸c ®¸ dacit vµ ryolit cña hÖ tÇng ®Òu rÊt thÊp, dao ®éng trong kho¶ng: 87Sr/86Sr(i)= 0,705889784
¸ 0,706677014; 143Nd/144Nd(i) = 0,512332 ¸ 0,512352; tuy nhiªn gi¸ trÞ ENd l¹i ©m: (-3,073738) ¸ (-2,212812) - chøng tá magma cña vulcanit §¬n D¬ng xuÊt sinh tõ manti ®· bÞ trén lÉn, tøc lµ ®· ®îc lµm giµu nhÑ nguyªn tè vÕt.Tuæi hÖ tÇng §¬n D¬ng
Tuæi hÖ tÇng §¬n D¬ng ®îc x¸c ®Þnh lµ Creta muén dùa trªn c¬ së: hÖ tÇng n»m bÊt chØnh hîp trªn c¸t kÕt, bét kÕt thuéc c¸c hÖ tÇng M· §µ J2m®) vµ §¨k Rium (K2®r), bÊt chØnh hîp trùc tiÕp trªn c¸c x©m nhËp granitoid kiÓu phøc hÖ §Þnh Qu¸n vµ phøc hÖ §Ìo C¶ ë vïng §¬n D¬ng vµ bÞ c¸c x©m nhËp granit biotit h¹t nhá s¸ng mµu phøc hÖ Ankroet cã tuæi Creta muén xuyªn c¾t râ rÖt.
B¶ng 2. B¶ng tuæi ®ång vÞ cña c¸c thµnh t¹o nói löa v«i-kiÒm hÖ tÇng §¬n D¬ng
|
Tªn ®¸ |
VÞ trÝ |
Tuæi |
Ph¬ng ph¸p |
T¸c gi¶, n¬i ph©n tÝch |
|
Dacit cã granat |
§¬n D¬ng |
76 ± 1 |
Rb/Sr |
Vò Nh Hïng, 1996; Hµ Néi |
|
Dacit |
§¬n D¬ng |
100 ± 1 |
K/Ar |
TrÞnh V¨n Long, Steve C.B, 1997; Hoa Kú |
|
Ryolit-felsit |
§¬n D¬ng |
100 ± 1 |
K/Ar |
TrÞnh V¨n Long, Steve C.B, 1997; Hoa Kú |
Bèi c¶nh kiÕn t¹o
Theo NguyÔn Kinh Quèc [6] th× c¸c thµnh t¹o nói löa thuéc hÖ tÇng §¬n D¬ng cã nguån gèc manti trªn, ph©n bè ë r×a cung ®¶o vµ lôc ®Þa, mét phÇn bÞ nhiÔm bÈn khi di chuyÓn qua líp vá lôc ®Þa.
KÕt qu¶ xö lý trªn biÓu ®å t¬ng quan nguyªn tè vÕt theo Pearce J. A., 1983 cho thÊy c¸c ®¸ nói löa cña hÖ tÇng ®Òu n»m ë trêng v«i-kiÒm vµ trêng shoshonit thuéc bèi c¶nh cung r×a lôc ®Þa tÝch cùc.
Trªn biÓu ®å MgO-FeO*-Al2O3 (theo Pearce J. A., 1977) tÊt c¶ c¸c ®¸ andesit ®Òu n»m ë trêng t¹o nói (cung r×a lôc ®Þa)
C¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng cã liªn quan ®Õn bèi c¶nh hót ch×m ®îc thÓ hiÖn râ trªn c¸c biÓu ®å (Th-Hf/3-Ta), (Th-Hf/3-Nb/16), (Th-Zr/117-Nb/16) theo Wood, 1980.
C¸c nguyªn tè kh«ng t¬ng hîp trong c¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng cã sù biÕn thiªn m¹nh víi ®å h×nh kh¸ dèc, song vÉn thÓ hiÖn tÝnh chÊt ®Æc trng cña thµnh tè ®íi hót ch×m (subduction zone component - SZC), tøc lµ trªn ®å h×nh cña nguyªn tè vÕt, c¸c nguyªn tè Ta vµ Nb cã dÞ thêng ©m so víi c¸c nguyªn tè ®øng tríc vµ sau chóng.
BiÓu ®å "ch©n nhÖn" ®èi s¸nh hµm lîng nhãm nguyªn tè ®Êt hiÕm (REE) cña vulcanit thµnh phÇn felsic vïng §¬n D¬ng so víi chondrit cho thÊy c¸c ®¸ kh¸ giµu c¸c nguyªn tè ®Êt hiÕm, ®Æc biÖt lµ nhãm nguyªn tè ®Êt hiÕm nhÑ (LREE), ®å h×nh biÓu diÔn kh¸ tho¶i, cã biÓu hiÖn yÕu dÞ thêng ©m cña Eu.
Trªn biÓu ®å ph©n lo¹i cña Pearce (1983), c¸c ®iÓm biÓu diÔn cña c¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng chñ yÕu r¬i vµo trêng VAG – cã liªn quan chÆt chÏ víi granit cung nói löa cña r×a lôc ®Þa tÝch cùc.
C¸c thµnh t¹o nói löa cña hÖ tÇng cã thµnh phÇn gÇn gòi (cïng nguån) víi c¸c x©m nhËp granit cao nh«m kiÓu phøc hÖ Ankroet.
KÕt luËn
Víi tÊt c¶ c¸c dÉn liÖu vÒ ®Æc ®iÓm ®Þa chÊt, thµnh phÇn th¹ch häc, th¹ch ho¸ vµ nguyªn tè vÕt cña c¸c thµnh t¹o nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng ®· ®îc tr×nh bµy ë trªn cã thÓ ®i ®Õn kÕt luËn:
- MÆt c¾t cña hÖ tÇng ë vïng §¬n D¬ng gåm 3 phÇn râ rÖt: phÇn díi cã c¸c vËt liÖu trÇm tÝch vôn th« xen tuf, phÇn gi÷a ®Æc trng bëi sù xen kÏ cña c¸c ®¸ nói löa cao nh«m thµnh phÇn dacit víi c¸c líp trÇm tÝch chøa tuf mµu n©u ®á, phÇn trªn phæ biÕn c¸c ®¸ nói löa thµnh phÇn felsic víi sù cã mÆt cña cuéi d¨m kÕt tuf aglomerat.
- VÒ th¹ch ho¸: c¸c ®¸ cña vïng nghiªn cøu thuéc lo¹t magma v«i-kiÒm, cao nh«m (Ctb= 1,92, cã mÉu C=10,65), ®Æc trng bëi d·y ph©n dÞ liªn tôc tõ andesit tíi dacit, chachydacit, ryolit víi hµm lîng SiO2 biÕn thiªn trong kho¶ng tõ 58,04% ®Õn 78,34% (trong ®ã c¸c ®¸ cã thµnh phÇn dacit, ryodacit vµ ryolit chiÕm u thÕ râ rÖt), tæng kiÒm (Na2O+K2O) dao ®éng tõ 3,60% ®Õn 9,97% víi natri vµ kali thêng xÊp xØ ngang nhau. Tû sè Rb/Sr trung b×nh lµ 0,57 dao ®éng tõ 0,34 ®Õn 1,48, trong ®ã ë hÇu hÕt c¸c mÉu hµm lîng Sr lu«n lín h¬n Rb. Tû sè ®ång vÞ nguyªn thuû cña c¸c ®¸ dacit vµ ryolit ®Òu rÊt thÊp, dao ®éng trong kho¶ng 87Sr/ 86Sr(i) = 0,7059 ¸ 0,7067, 143Nd / 144Nd(i) = 0,512332 ¸ 0,512352, ph¶n ¸nh nguån gèc manti.
- Tuæi ®ång vÞ phãng x¹ cña c¸c ®¸ vïng nghiªn cøu (ph¬ng ph¸p K/Ar vµ Rb/Sr) cho c¸c gi¸ trÞ 100± 1 vµ 76± 1 triÖu n¨m.
- C¸c ®¸ nói löa hÖ tÇng §¬n D¬ng ®îc thµnh t¹o trong bèi c¶nh cung r×a lôc ®Þa tÝch cùc kiÓu §«ng ¸.
V¨n liÖu
1. Belousov A. P., NguyÔn §øc Th¾ng, Bïi Phó Mü, Vò Nh Hïng, 1984.
VÒ sù ph©n chia c¸c thµnh t¹o nguån nói löa Mesozoi muén Nam Trung Bé. §Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n ViÖt Nam, II : 92-100. Hµ Néi.2. Fontaine H., 1971. Carte gÐologique du Cambodge, du Laos et du Vietnam au 1 / 2.000.000. §µ L¹t.
3. Hoffet J., 1935. Carte gÐologique de l’Indochine au 500.000 e : feuille de Tourane. Serv. GÐol. Indoch., Hµ Néi.
4. NguyÔn Kinh Quèc, 1979. Mét sè ý kiÕn bíc ®Çu vÒ nh÷ng thµnh t¹o phun trµo Meso-Kainozoi ë Nam ViÖt Nam. B¶n ®å §Þa chÊt, 40 : 30-38. Hµ Néi.
5. NguyÔn Kinh Quèc, 1988. Th¹ch luËn c¸c ®¸ nói löa Paleozoi muén-Mesozoi r×a nam khèi n©ng Kon Tum. Tãm t¾t luËn ¸n PTS §L-§C. Hµ Néi.
6. NguyÔn Kinh Quèc, 1995. C¸c thµnh t¹o nói löa trong hÖ tÇng §¬n D¬ng. Trong "§Þa chÊt ViÖt Nam. TËp II. C¸c thµnh t¹o magma". Côc §CVN. Hµ Néi.
7. NguyÔn Xu©n Bao, Vò Nh Hïng, TrÞnh Long, 2000. HiÖu chØnh tuæi mét sè ph©n vÞ ®Þa tÇng Mesozoi ë Nam ViÖt Nam. §Þa chÊt, Tµi nguyªn, M«i trêng Nam ViÖt Nam. C«ng tr×nh kû niÖm 25 n¨m ngµy thµnh lËp Liªn ®oµn B§§C MiÒn Nam : 16-19. TP. Hå ChÝ Minh.
8. NguyÔn Xu©n Bao, TrÞnh Long , Vò Nh Hïng, NguyÔn H÷u Tý, 2000. Tæng quan c¸c ph©n vÞ ®Þa chÊt Nam ViÖt Nam. B¸o c¸o HNKH nh©n kû niÖm 25 n¨m ngµy thµnh lËp Liªn ®oµn B§§C MiÒn Nam. TP. Hå ChÝ Minh.
9. Saurin E., 1964. ComplÐments µ la notice sur la feuille de Quy Nh¬n. §µ L¹t.
10. Vò Nh Hïng, NguyÔn §øc Th¾ng, 1988. C¸c thµnh t¹o trÇm tÝch nguån nói löa Mesozoi muén ë vâng §µ L¹t. TC §Þa chÊt, 187-189 : 45-52. Hµ Néi.