VÒ m« h×nh mËt ®é th¹ch quyÓn l·nh thæ viÖt nam
vµ kÕ cËn däc mét sè tuyÕn ®Æc tr­ng

cao ®×nh triÒu

ViÖn VËt lý ®Þa cÇu, ®­êng Hoµng Quèc ViÖt, CÇu GiÊy, Hµ Néi.

Tãm t¾t: Trong c«ng tr×nh nµy t¸c gi¶ tr×nh bµy mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu m« h×nh mËt ®é th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn. B­íc ®Çu, viÖc ph©n tÝch tµi liÖu träng lùc cho thÊy:

1- BÒ dµy th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn biÕn ®æi m¹nh, tõ cì 50¸ 60 km ®Õn 100¸ 120 km. §íi §«ng B¾c Bé lµ n¬i cã bÒ dµy th¹ch quyÓn lín nhÊt, kho¶ng 100¸ 110 km, trong khi ®ã th¹ch quyÓn ë ®íi T©y B¾c Bé, ®Þa kh«i Kon Tum, ®íi §µ L¹t vµ trung t©m BiÓn §«ng cã lÏ chØ n»m ë møc nhá h¬n 60 km.

2- MËt ®é líp trÇm tÝch biÕn ®æi trong giíi h¹n tõ 2,29 ®Õn 2,63 g/cm2 trong khi mËt ®é vá kÕt tinh biÕn ®éng trong giíi h¹n 2,87 ¸ 2,96 g/cm2 vµ líp manti trªn lµ 3,35 ¸ 3,37 g/cm2. MËt ®é cña líp manti gi÷a ®­îc chÊp nhËn lµ 3,32 g/cm2.

3- Cã kh¶ n¨ng tån t¹i mét ®íi hót ch×m (?) n»m ë r×a phÝa ®«ng bê biÓn Nam Trung Bé, däc theo kinh tuyÕn 110.

më ®Çu

Nh÷ng nÐt c¬ b¶n vÒ ®Æc tr­ng cÊu tróc vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam ®· ®­îc m« t¶ kh¸ chi tiÕt trong mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu cña nhiÒu t¸c gi¶ kh¸c nhau [1, 3-11, 23-24, 27]. C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu tr­íc ®©y chñ yÕu dùa trªn c¬ së ph©n tÝch tµi liÖu träng lùc vµ giíi h¹n ë c¸c ®é s©u n»m trong vá Tr¸i ®Êt. Trong khi ®ã ®Æc tr­ng ph©n ®íi vµ tÝnh bÊt ®ång nhÊt ®é dÉn, truyÒn sãng, mËt ®é vv... cña líp manti lµ nh÷ng th«ng sè quan träng trong nghiªn cøu kiÕn t¹o vµ ®Þa ®éng lùc.

Trong khu«n khæ c«ng tr×nh nµy chóng t«i tr×nh bµy m« h×nh cÊu tróc - mËt ®é th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn theo kÕt qu¶ ph©n tÝch b¶n ®å dÞ th­êng träng lùc Bouguer l·nh thæ ViÖt nam vµ kÕ cËn do Uû ban quèc gia vÒ KhÝ quyÓn vµ H¶i d­¬ng häc (NOAA- National Oceanic and Atmospheric Administration) (Mü) cung cÊp (H×nh 1A). Tuy b¶n ®å nµy ®­îc ®o vÏ ë tû lÖ nhá, t­¬ng øng víi tû lÖ kho¶ng 1/2 000 000, song ®©y lµ b¶n ®å duy nhÊt hiÖn cã ë ViÖt Nam phñ kÝn toµn khu vùc §«ng D­¬ng vµ phÇn l·nh h¶i ViÖt Nam. Xö lý vµ ph©n tÝch nã ch¾c ch¾n gióp ta x¸c ®Þnh ®­îc m« h×nh mËt ®é cña th¹ch quyÓn, gãp phÇn lµm s¸ng tá c¸c ®Æc ®iÓm vÒ cÊu tróc th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn.

Vïng nghiªn cøu ®­îc giíi h¹n trong ph¹m vi to¹ ®é:

y = 5,00¸ 23,58 vÜ ®é b¾c;

l = 102,69¸ 112,90 kinh ®é ®«ng.

ph­¬ng ph¸p xö lý

§Ó x¸c ®Þnh m« h×nh mËt ®é cña th¹ch quyÓn chóng t«i sö dông ph­¬ng ph¸p biÕn ®æi tr­êng vµ gi¶i bµi to¸n m« h×nh träng lùc.

1. PhÐp biÕn ®æi tr­êng dÞ th­êng träng lùc

BiÕn ®æi tr­êng ®· ®­îc thùc hiÖn víi môc ®Ých t¸ch tr­êng quan s¸t thµnh c¸c phÇn tr­êng t­¬ng øng víi ®èi t­îng ®Þa chÊt n»m ë c¸c ®é s©u kh¸c nhau. C¸c kÕt qu¶ biÕn ®æi tr­êng dÞ th­êng träng lùc cã thÓ ®­îc sö dông nh­ nh÷ng kÕt qu¶ ban ®Çu phôc vô cho viÖc thiÕt lËp m« h×nh trong gi¶i bµi to¸n thuËn träng lùc. Ch¼ng h¹n, mÆt c¾t th¼ng ®øng dÞ th­êng träng l­c, mÆt c¾t gradien th¼ng ®øng vµ mÆt c¾t gradien chuÈn ho¸ toµn phÇn lµ nh÷ng th«ng tin ban ®Çu bæ Ých cho viÖc nhËn d¹ng h×nh th¸i vµ ®é s©u c¸c cÊu tróc th¹ch quyÓn vïng nghiªn cøu. Trong khi ®ã, mÆt c¾t gradien ngang dÞ th­êng träng lùc ph¶n ¸nh kh¸ râ nÐt ranh giíi cÊu tróc c¸c vËt thÓ cã ®Æc tr­ng mËt ®é kh¸c biÖt.

Dùa trªn c¸c kÕt qu¶ cña phÐp biÕn ®æi tr­êng nh­ ®· tr×nh bµy, chóng t«i tiÕn hµnh thiÕt lËp m« h×nh s¬ bé c¸c ®¬n vÞ cÊu tróc chÝnh th¹ch quyÓn cña c¸c tuyÕn nghiªn cøu phôc vô cho thiÕt lËp vµ gi¶i bµi to¸n ng­îc träng lùc hai chiÒu.

2. Gi¶i bµi to¸n m« h×nh träng lùc hai chiÒu

D¹ng m« h×nh bµi to¸n thuËn träng lùc ®­îc sö dông trong c«ng tr×nh nµy lµ ®a gi¸c nhiÒu c¹nh. C«ng thøc tÝnh ®· ®­îc m« t¶ kh¸ chi tiÕt trong [1-13, 33]. §é lÖch trung b×nh cña dÞ th­êng quan s¸t vµ dÞ th­êng tÝnh lý thuyÕt ®¹t gi¸ trÞ kho¶ng ± 1,5 mGal. Chóng t«i cho r»ng møc sai sè nµy lµ chÊp nhËn ®­îc v× ®©y lµ bµi to¸n khu vùc. C¸c th«ng sè mËt ®é sö dông trong viÖc thiÕt lËp m« h×nh xuÊt ph¸t lµ dùa trªn c¬ së mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu tr­íc ®©y cña c¸c t¸c gi¶ kh¸c trong vµ ngoµi n­íc [2, 7, 11, 13, 33] vµ tµi liÖu tham sè mËt ®é ®Êt ®¸ trªn l·nh thæ ViÖt Nam do Tæng côc §Þa chÊt c«ng bè n¨m 1987. Gi¸ trÞ mËt ®é ban ®Çu ®­îc chÊp nhËn nh­ sau: líp n­íc biÓn lµ 1,05 g/cm2; mËt ®é líp trÇm tÝch bë rêi lµ kho¶ng 2,30 - 2,50 g/cm2; líp manti trªn lµ cì 3,36 g/cm2 vµ manti gi÷a lµ 3,32 g/cm2. Vµ coi biÕn ®æi mËt ®é theo chiÒu n»m ngang lµ kh«ng ®¸ng kÓ so víi ph©n líp theo chiÒu th¼ng ®øng.

®Æc ®iÓm ph©n bè dÞ th­êng träng lùc bouguer vµ kÕt qu¶ biÕn ®æi tr­êng

DÞ th­êng träng lùc Bouguer l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn cã biÓu hiÖn t­¬ng ®èi phøc t¹p, biÕn ®æi trong giíi h¹n tõ
-130 mGal tíi +30 mGal. Gi¸ trÞ dÞ th­êng ©m lín (-100 ¸ -130 mGal) ®­îc ®Æc tr­ng bëi c¸c vïng M­êng TÌ vµ Hµ Giang, trong khi gi¸ trÞ dÞ th­êng d­¬ng cì +20 ¸ +30 mGal cã biÓu hiÖn râ nÐt t¹i khu vùc quÇn ®¶o Tr­êng Sa. VÒ h×nh th¸i, cÊu tróc dÞ th­êng cã d¹ng tõ c©n xøng ®Õn d¹ng d¶i víi c­êng ®é cña dÞ th­êng tõ ®¬n vÞ ®Õn hµng chôc mGal. NÕu ®em so s¸nh b¶n ®å dÞ th­êng träng lùc víi c¸c ®¬n vÞ cÊu tróc vá Tr¸i ®Êt ®· ®­îc ph©n ®Þnh trong [10] vµ trªn c¬ së tham kh¶o c¸c tµi liÖu kh¸c [7, 9, 15, 18, 20, 22, 24-27, 29] ta thÊy mét sè nÐt næi bËt sau:

a- MiÒn r×a nÒn Hoa Nam bao gåm: ®íi uèn nÕp ViÖt B¾c (gåm c¸c cÊu tróc: S«ng Hång, L« G©m, Phó Ng÷, S«ng HiÕn, Chang Pung, An Ch©u vµ Duyªn H¶i), bån Beibu-Wan, Nam H¶i Nam, bån tròng S«ng Hång vµ ®íi chuyÓn tiÕp H¶i Nam ®­îc ®Æc tr­ng bëi gi¸ trÞ dÞ th­êng träng lùc Bouguer thÊp, biÕn ®éng trong giíi h¹n tõ -10 mGal ®Õn -110 mGal.

b- MiÒn ®Þa m¸ng Malay-Th¸i Lan bao gåm: ®íi chuyÓn tiÕp Simao vµ bån tròng Malay cã biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ dÞ th­êng biÕn ®éng trong giíi h¹n tõ -100 mGal ®Õn -120 mGal.

c- MiÒn ®Þa khèi §«ng D­¬ng bao gåm: ®íi uèn nÕp T©y B¾c Bé (trong ®ã cã: cÊu tróc n©ng Fansipan, tròng Tó LÖ, tròng S«ng §µ vµ cÊu tróc n©ng S«ng M·), ®íi uèn nÕp Tr­êng S¬n (gåm c¸c cÊu tróc: Khang Khay, SÇm N­a - Hoµnh S¬n, Xiªng Kho¶ng, S«ng C¶, Phu Ho¹t, Kh¨m Muén, Long §¹i, A V­¬ng vµ N«ng S¬n), ®íi uèn nÕp Kon Tum - SavanakhÑt (gåm c¸c ®¬n vÞ cÊu tróc: Viªng Ch¨n, tròng Khorat, Savanakhet, Boloven, Bã Kh¨m vµ Kon Tum), ®íi uèn nÕp §µ L¹t - Stungtreng (gåm c¸c ®¬n vÞ cÊu tróc: Roviªng - §¾c Lin, §µ L¹t, tròng Mª C«ng, tròng Cöu Long, cÊu tróc n©ng C«n S¬n vµ tròng Nam C«n S¬n), ®íi uèn nÕp T©y Campuchia (gåm: cÊu tróc n©ng Kampot - Nam Du vµ tròng Phó Quèc) ®­îc ®Æc tr­ng bëi dÞ th­êng träng lùc Bouguer cã gi¸ trÞ tõ +10 ®Õn -100 mGal.

 

 H×nh 1. B¶n ®å c¸c thµnh phÇn tr­êng dÞ th­êng träng lùc Bouguer
l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn

 

d- MiÒn cÊu tróc BiÓn §«ng gåm: bån tròng B¾c Hoµng Sa, bån tròng §«ng Trung Bé (trong ®ã cã: tròng §«ng Qu¶ng §µ; tròng §«ng NghÜa B×nh; tròng §«ng Phó Kh¸nh vµ tròng T©y B¾c Tr­êng Sa), ®Þa khèi Hoµng Sa, d¶i ®íi n©ng t­¬ng ®èi Hoµng Sa - Tr­êng Sa (gåm: cÊu tróc n©ng Nam Hoµng Sa, cÊu tróc n©ng Nam Phó Kh¸nh vµ cÊu tróc n©ng B¾c Tr­êng Sa), ®Þa khèi Tr­êng Sa cã gi¸ trÞ dÞ th­êng träng lùc ©m nhá (> -30 mGal) vµ d­¬ng lín (cã thÓ ®¹t tíi +30 mGal). Trung t©m t¸ch gi·n BiÓn §«ng gi¸ trÞ tr­êng dÞ th­êng träng lùc Bouguer biÕn ®æi trong giíi h¹n -10 ¸ 0 mGal.

e- Bån tròng Natuna vµ

f- D¶i n©ng Natuna, ®­îc ®Æc tr­ng bëi gi¸ trÞ dÞ th­êng d­¬ng nhá.

Nh»m môc ®Ých t×m hiÓu bÊt ®ång nhÊt mËt ®é ë c¸c líp cã ®é s©u d­íi vá (manti trªn, manti gi÷a), b¶n ®å dÞ th­êng träng lùc khu vùc nghiªn cøu ®­îc n©ng lªn c¸c møc s©u 50 km, 120 km vµ 200 km. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ tr­íc ®©y [1, 3-14, 23, 27] th× bÒ dµy vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam kh«ng v­ît qu¸ 50 km, v× vËy viÖc n©ng tr­êng lªn ®é cao 50 km coi nh­ chóng ta ®· lo¹i trõ ®­îc ¶nh h­ëng cña líp bÊt ®ång nhÊt trong vá [2, 12, 33]. T­¬ng tù nh­ vËy, ®é s©u 120 km vµ 200 km ®Æc tr­ng chung nhÊt cho ranh giíi phÝa d­íi cña líp manti trªn vµ manti gi÷a. V× ®èi t­îng nghiªn cøu chñ yÕu trong c«ng tr×nh nµy lµ th¹ch quyÓn nªn mäi chó ý ®Òu tËp trung vµo gi¸ trÞ tr­êng nguyªn thuû, n©ng lªn 50 km vµ 120 km. NÕu chóng ta lÊy hiÖu cña gi¸ trÞ dÞ th­êng ®­îc n©ng lªn 50 km trõ ®i gi¸ trÞ dÞ th­êng ë møc ®é cao 120 km th× theo lý luËn trªn, dÞ th­êng d­ t×m ®­îc sÏ biÓu hiÖn bÊt ®ång nhÊt ngang mËt ®é vµ bÒ dµy cña líp manti trªn.

HiÖu øng träng lùc cña líp manti trªn ®­îc biÓu diÔn trong h×nh 2. NÐt næi bËt nhÊt ë ®©y lµ sù tån t¹i 4 dÞ th­êng cÊu tróc ©m lín trªn ph¹m vi khu vùc nghiªn cøu. §ã lµ: I- dÞ th­êng ©m KiÕn Thuú thuéc Nam Trung Quèc víi c­êng ®é ®¹t cì 14 mGal; II- dÞ th­êng ©m d¹ng d¶i T©y B¾c Bé - Xiªng Kho¶ng, Lµo cã c­êng ®é kho¶ng 6 mGal; III- dÞ th­êng ©m Kon Tum cã c­êng ®é 8 mGal vµ IV- dÞ th­êng ©m §µ L¹t víi c­êng ®é 8 mGal. Bªn c¹nh c¸c dÞ th­êng ©m lín nh­ vËy, ®iÒu ®­îc chóng t«i chó ý h¬n c¶ lµ sù tån t¹i mét dÞ th­êng d­¬ng d¹ng d¶i, hÑp däc theo ven biÓn MiÒn Trung (kho¶ng kinh tuyÕn 110) cã c­êng ®é t­¬ng ®èi lín. Mét ®iÓm ®Æc biÖt ®¸ng l­u ý n÷a lµ c¸c dÞ th­êng ©m (I,II,III,IV) vµ dÞ th­êng d­¬ng V vÉn cã biÓu hiÖn râ nÐt khi n©ng tr­êng lªn 200 km.

Theo kÕt qu¶ tÝnh to¸n hiÖu øng träng lùc d­ ë ®é cao 50 vµ 120 km (H×nh 1B, 1C vµ 1D), s¬ bé cã thÓ x¸c ®Þnh 4 cÊu tróc v¸t máng cña líp manti trªn, còng cã nghÜa lµ sù máng ®i cña th¹ch quyÓn, trïng víi cÊu tróc ©m I, II, III vµ IV. §Ó t×m hiÓu m« h×nh mËt ®é th¹ch quyÓn khu vùc nghiªn cøu, chóng t«i ®· thiÕt lËp m« h×nh vµ gi¶i bµi to¸n ng­îc träng lùc 2 chiÒu däc theo 3 tuyÕn chÝnh lµ: I-I, II-II vµ III-III (h×nh 1A).

M« h×nh mËt ®é - cÊu tróc th¹ch quyÓn däc c¸c tuyÕn I-I, II-II vµ III-III ®­îc thiÕt lËp theo c¸c b­íc sau:

1/ NhËn d¹ng ban ®Çu h×nh th¸i cÊu tróc c¸c mÆt ranh giíi c¬ b¶n dùa vµo kÕt qu¶ tÝnh c¸c mÆt c¾t th¼ng ®øng dÞ th­êng träng lùc, mÆt c¾t gradien th¼ng ®øng, mÆt c¾t gradien ngang, gradien chuÈn ho¸ toµn phÇn tíi ®é s©u 200 km.

2/ X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè cña m« h×nh dùa vµo viÖc tæng hîp c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu mËt ®é, cÊu tróc s©u cña khu vùc nghiªn cøu ®· ®­îc nhiÒu t¸c gi¶ kh¸c nhau ®­a ra [1, 3-14].

3/ Gi¸ trÞ mËt ®é cña líp manti gi÷a ®­îc xem nh­ lµ mét ®¹i l­îng kh«ng ®æi vµ b»ng 3,32 g/cm2. §©y lµ gi¸ trÞ ®­îc chÊp nhËn réng r·i trªn thÕ giíi trong thêi gian gÇn ®©y [2, 12, 33].

4/ Gi¶i bµi to¸n ng­îc träng lùc trªn c¬ së ph­¬ng ph¸p lùa chän tèi ­u víi ­u tiªn sè mét lµ h×nh th¸i cÊu tróc, sau ®Õn lµ gi¸ trÞ mËt ®é vµ ®iÒu kiÖn dõng m¸y lµ dÊu hiÖu sai sè nhá nhÊt cã thÓ chÊp nhËn ®­îc.

m« h×nh mËt ®é th¹ch quyÓn l·nh thæ viÖt nam vµ kÕ cËn

M« h×nh cÊu tróc - mËt ®é th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn b­íc ®Çu ®­îc chóng t«i x©y dùng däc theo 3 tuyÕn nghiªn cøu chÝnh lµ tuyÕn I-I, II-II vµ III-III (h×nh 1A). Trªn c¬ së kÕt qu¶ nghiªn cøu, (xem h×nh 2A, 2B vµ 2C) cã thÓ rót ra mét sè nhËn xÐt sau:

1/ BÒ dµy th¹ch quyÓn l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn biÕn ®éng m¹nh, tõ ®¹t gi¸ trÞ cì 40¸ 60 km ®Õn 100¸ 120 km. N¬i cã bÒ dµy lín nhÊt lµ vïng r×a nÒn Hoa Nam, miÒn cÊu tróc §«ng B¾c Bé, t¹i n¬i ®©y th¹ch quyÓn cã thÓ cã bÒ dµy ®¹t 110 km. Cã thÓ tån t¹i ®íi v¸t máng th¹ch quyÓn trªn ph¹m vi khu vùc nghiªn cøu, kÐo dµi tõ KiÕn Thuú (Trung Quèc) qua T©y B¾c Bé (ViÖt Nam), Xiªng Kho¶ng (Lµo) xuèng Kon Tum vµ tíi tËn §µ L¹t. BÒ dµy th¹ch quyÓn khu vùc nµy còng chØ kho¶ng 60 km. Th¹ch quyÓn t¹i trung t©m BiÓn §«ng cã bÒ dµy nhá h¬n 50 km (cã thÓ chØ 20-25 km?).

Trªn m« h×nh mËt ®é däc tuyÕn nghiªn cøu c¾t qua ®Þa khèi Kon Tum (H×nh 2C), th× dÞ th­êng ©m Kon Tum ®­îc gi¶i thÝch b»ng sù v¸t máng cña th¹ch quyÓn céng thªm sù th©m nhËp lªn cao cña líp manti gi÷a (quyÓn mÒm-astenosphere). Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu magma vµ ®Þa nhiÖt cña mét sè t¸c gi¶ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y [14, 16, 31, 32] ta thÊy mét sè nÐt ®¸ng l­u ý nh­ sau: 1/ qu¸ tr×nh kÕt tinh cña magma MZ-KZ b¾t ®Çu tõ nhiÖt ®é 880oC ë ®é s©u kho¶ng 8 km, kÕt thóc ë 670oC, PH20=1,7¸ 4,0 kbar [32]; 2/ Nguån ®Þa nhiÖt Phó Ninh (Tam Kú), NghÜa Th¾ng, Th¹ch BÝch, Mé §øc (Qu¶ng Ng·i), Héi V©n (B×nh §Þnh), Phó Sen (Tuy Hoµ), Tu R«ng (Kh¸nh Hoµ), Tµ Kou - Phong §iÒn (B×nh ThuËn) lµ nh÷ng hÖ thèng ®Þa nhiÖt cã nhiÖt ®é c©n b»ng ë ®é s©u kho¶ng 500 m lµ 140-180oC [16]. NÕu ¸p dông kÕt qu¶ nghiªn cøu gradien ®Þa nhiÖt nh­ trong [14] lµ cì 28¸ 47 ®é/km th× viÖc lý gi¶i cho sù v¸t máng cña th¹ch quyÓn trong ph¹m vi ®Þa khèi Kon Tum cña chóng t«i trªn ®©y lµ cã thÓ chÊp nhËn ®­îc.

Còng nh­ vËy, ®íi dÞ th­êng ©m KiÕn Thuú thuéc Nam Trung Quèc, dÞ th­êng ©m d¹ng d¶i T©y B¾c Bé - Xiªng Kho¶ng vµ dÞ th­êng ©m §µ L¹t ®­îc gi¶i thÝch b»ng sù v¸t máng cña bÒ dµy th¹ch quyÓn. T¹i nh÷ng khu vùc nµy mÆt phÝa trªn cña líp manti gi÷a cã lÏ còng chØ n»m ë ®é s©u 50¸ 60 km.

2/ Cã biÓu hiÖn tån t¹i mét ®íi hót ch×m ? trong ph¹m vi r×a phÝa ®«ng ®Þa khèi Kon Tum. §é s©u hót ch×m cña vá Tr¸i ®Êt cã thÓ ®¹t tíi 180 km.

Tròng §Ö tø §«ng Phó Kh¸nh cã d¹ng d¶i kÐo dµi theo ph­¬ng kinh tuyÕn lµ n¬i cã bÒ dµy trÇm tÝch lín [1, 26]. Trªn tµi liÖu träng lùc nã ®­îc biÓu hiÖn b»ng dÞ th­êng ©m d¹ng d¶i tån t¹i trªn ph«ng dÞ th­êng d­¬ng lín. B»ng viÖc kÕt hîp ph©n tÝch ®Þnh tÝnh vµ gi¶i bµi to¸n m« h×nh theo tuyÕn, chóng t«i thÊy r»ng d¹ng cÊu tróc dÞ th­êng träng lùc t¹i vïng §«ng Phó Kh¸nh cã thÓ gi¶i thÝch lµ do d¹ng cÊu tróc cña mét ®íi hót ch×m t¹o nªn. Còng cÇn l­u ý r»ng ®©y míi chØ lµ mét ph­¬ng ¸n ban ®Çu mµ chóng t«i chÊp nhËn trong luËn gi¶i cÊu tróc dÞ th­êng träng lùc vïng §«ng Phó Kh¸nh, vÊn ®Ò nµy cÇn ®­îc tiÕp tôc chøng minh thªm. Theo kÕt qu¶ nghiªn cøu ®­îc c«ng bè trong [21] th× t¹i khu vùc ven bê biÓn Nam Trung Bé tån t¹i mét ®íi ®éng ®Êt kÐo dµi theo ph­¬ng kinh tuyÕn (trong ph¹m vi kinh tuyÕn 109¸ 110o). §íi nµy trïng víi ®íi ph¸ huû d¹ng d¶i ®­îc m« t¶ trong [1, 10]. RÊt tiÕc lµ kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ ®éng ®Êt ë khu vùc nµy ch­a ®ñ ®Ó lý gi¶i vÒ c¬ chÕ ®éng häc cña ®íi ph¸ huû d¹ng d¶i nµy.

 

 

 3/ MËt ®é trung b×nh cña líp cÊu tróc chÝnh th¹ch quyÓn khu vùc nghiªn cøu cã biÓu hiÖn nh­ sau: - mËt ®é vá trÇm tÝch biÕn ®æi trong giíi h¹n tõ 2,29 ®Õn 2,63 g/cm2; - mËt ®é trung b×nh vá kÕt tinh biÕn ®éng trong giíi h¹n 2,87 - 2,96 g/cm2 vµ - mËt ®é líp manti trªn lµ 3,35 - 3,37 g/cm2.

KÕt luËn

Trªn c¬ së hÖ ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ kÕt qu¶ ®¹t ®­îc trong c«ng tr×nh nµy cã thÓ rót ra mét sè kÕt luËn sau:

1- DÞ th­êng ©m gi¸ trÞ träng lùc Bouguer ®Þa khèi Kon Tum, ®íi uèn nÕp T©y B¾c Bé vµ tròng §µ L¹t cã lÏ cã nguån gèc s©u, chñ yÕu lµ do sù v¸t máng cña th¹ch quyÓn. M« h×nh nµy ®¶m b¶o ®­îc ®iÒu kiÖn c©n b»ng t­¬ng ®èi vá Tr¸i ®Êt vµ lý gi¶i ®­îc hiÖn t­îng ho¹t ®éng ®Þa nhiÖt còng nh­ magma tÝch cùc t¹i c¸c ®¬n vÞ cÊu tróc nµy.

2- Cã kh¶ n¨ng tån t¹i mét ®íi hót ch×m ? n»m ë r×a phÝa ®«ng ®Þa khèi Kon Tum vµ dÊu hiÖu máng ®i cña th¹ch quyÓn t¹i khu vùc trung t©m BiÓn §«ng ViÖt Nam. NÕu ®óng nh­ vËy th× ®©y lµ mét c¬ së tèt cho viÖc lý gi¶i ®iÒu kiÖn h×nh thµnh vµ ®Þa ®éng lùc miÒn ®Þa khèi §«ng D­¬ng vµ tròng Trung t©m BiÓn §«ng.

3- NÕu cho r»ng nhiÖt ®é t¹i ranh giíi phÝa trªn cña quyÓn mÒm lµ kho¶ng 1400oC th× ®Þa khèi Kon Tum, ®íi uèn nÕp T©y B¾c Bé vµ tròng §µ L¹t ®­îc xem lµ n¬i cã ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng ®Þa nhiÖt rÊt tÝch cùc vµ c¸c magma ph¸t triÓn kh¸ phæ biÕn trong ph¹m vi khu vùc nµy ®­îc h×nh thµnh trong m«i tr­êng nhiÖt ®é cao. VÊn ®Ò nµy cÇn ®­îc tiÕp tôc kiÓm chøng trong thùc tÕ qua nghiªn cøu qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c lß magma t¹i khu vùc nµy.

Trªn ®©y lµ mét m« h×nh mËt ®é th¹ch quyÓn, ®­îc thiÕt lËp trªn c¬ së mét tµi liÖu träng lùc duy nhÊt. Ch¾c ch¾n m« h×nh nµy cÇn ®­îc tiÕp tôc hoµn thiÖn vµ kiÓm chøng thªm.

v¨n liÖu

1. Bïi C«ng QuÕ, NguyÔn ThÕ TiÖp, 1999. Integrated study on crustal structure, geomorphology and tectonic characteristics of the continental shelf of ViÖt Nam and adjacent sea areas. J. of Geology, B / 5-6 : 331-340. Hµ Néi.

2. Bulax E.G., 1973. HÖ thèng ph©n tÝch tù ®éng hãa dÞ th­êng träng lùc. Naukadumka. Kiev, 132 tr. (tiÕng Nga).

3. Cao §×nh TriÒu, 1983. CÊu tróc s©u l·nh thæ B¾c ViÖt Nam. LuËn ¸n PTS khoa häc. Hµ Néi, 140 tr.

4. Cao §×nh TriÒu, 1985. Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp tµi liÖu träng lùc nghiªn cøu cÊu tróc s©u vá Tr¸i ®Êt phÇn phÝa B¾c ViÖt Nam. TTBC Héi nghÞ KHKT §Þa chÊt ViÖt Nam lÇn 2 : 27-40. Hµ Néi.

5. Cao §×nh TriÒu, 1991. Deep structure and characteristics of seismic activity on the territory of Vietnam, Hanoi, 140 pp.

6. Cao §×nh TriÒu, 1995. New results about structure of the earth's crust in ViÖt Nam. J. of Geology, B / 5-6 : 331-340. Hµ Néi.

7. Cao §×nh TriÒu, 1995. M« h×nh mËt ®é vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam. TC Tin häc vµ ®iÒu khiÓn häc, 11 / 3 : 56-64. Hµ Néi.

8. Cao §×nh TriÒu, 1998. Ph©n vïng cÊu tróc l·nh thæ ViÖt Nam trªn c¬ së tr­êng träng lùc vµ tõ. TC C¸c Khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 20 / 4 : 304-313. Hµ Néi.

9. Cao §×nh TriÒu, §inh V¨n Toµn, 1999. M« h×nh cÊu tróc vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn trªn c¬ së ph©n tÝch tµi liÖu träng lùc. TTBC Héi nghÞ c«ng nghÖ biÓn toµn quèc lÇn IV : 854-863. Hµ Néi.

10. Cao §×nh TriÒu, Hoµng V¨n V­îng, 1985. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu ®øt g·y trªn c¬ së m« h×nh cÊu tróc khèi vá Tr¸i ®Êt. TT c«ng tr×nh vËt lý ®Þa cÇu n¨m 1984, IV : 185-197. Hµ Néi.

11. Cao §×nh TriÒu, Hoµng V¨n V­îng, 1986. T×m hiÓu quy luËt biÕn ®æi mËt ®é vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam vµ øng dông nã trong ph©n tÝch tµi liÖu träng lùc. TT c«ng tr×nh vËt lý ®Þa cÇu (1985-1986), V : 179-183. Hµ néi.

12. Chiapkin K.F., 1969. Ph©n tÝch tµi liÖu träng lùc trong nghiªn cøu cÊu tróc s©u vá Tr¸i ®Êt. Vnigeophizika. Moskva, 300 tr. (tiÕng Nga).

13. §inh V¨n Toµn, 1993. Kh¶ n¨ng sö dông ph­¬ng ph¸p m« h×nh ho¸ hai chiÒu c¸c dÞ th­êng träng lùc nghiªn cøu cÊu tróc ®Þa chÊt. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 15 / 3 : 92-96. Hµ Néi.

14. §inh V¨n Toµn, NguyÔn Träng Yªm, TrÞnh ViÖt B¾c, 1995. VÒ tr¹ng th¸i nhiÖt ®é th¹ch quyÓn vïng tròng Hµ Néi theo kÕt qu¶ b­íc ®Çu nghiªn cøu ®Þa nhiÖt. §Þa chÊt, Kho¸ng s¶n vµ DÇu khÝ ViÖt Nam, 2 : 245-255. Côc §Þa chÊt VN.

15. Gatinski Yu. G., Zorina Yu. G. and Chistyakov A. A., 1984. Fault tectonics of the Indochina Region. Geotectonics, 18 / 5 : 422-428.

16. Hoµng H÷u Quý, 1995. Vµi nÐt vÒ mèi t­¬ng quan gi÷a cÊu tróc ®Þa chÊt, magma, kiÕn t¹o víi c¸c nguån ®Þa nhiÖt ë miÒn Nam Trung Bé ViÖt Nam. §Þa chÊt, Kho¸ng s¶n vµ DÇu khÝ ViÖt Nam, 2 : 257-263. Côc §Þa chÊt VN.

17. Hoµng Anh KhiÓn, Ph¹m Huy Long, Vâ N¨ng L¹c, NguyÔn CÈn, NguyÔn Phóc Tung, 1986. Ph©n vïng ®Þa cÊu tróc vµ lÞch sö kiÕn t¹o ViÖt Nam. B¶n ®å §Þa chÊt, 66 : 19-27, Hµ Néi.

18. Lª Duy B¸ch, 1986. Tectonic evolution of Earth's crust of Indochina. Proc. of CGI-1 : 425-441, Hå ChÝ Minh City.

19. Lª Duy B¸ch, Ng« Gia Th¾ng, 1990. VÒ ph©n vïng kiÕn t¹o thÒm lôc ®Þa ViÖt Nam vµ c¸c miÒn kÕ cËn. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 12 / 2,3,4 : 65-73. Hµ Néi.

20. Ng« Gia Th¾ng, Lª Duy B¸ch, 1998. VÒ tiÕn ho¸ kiÕn t¹o biÓn §«ng ViÖt Nam . TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 20 / 3 : 215-227. Hµ Néi.

21. NguyÔn Hång Ph­¬ng, 1998. Kh¶o s¸t mèi liªn quan gi÷a tÝnh ®Þa chÊn vµ mét vµi yÕu tè ®Þa ®éng lùc t¹i vïng ven biÓn vµ thÒm lôc ®Þa ®«ng nam ViÖt Nam. TC C¸c khoa häc vÒ Tr¸i ®Êt, 20 /3: 167-182. Hµ Néi.

22. Ph¹m Huy Long, Vò Ngäc H¶i, Vâ N¨ng L¹c, 1986. The history of tectonic development of ViÖt Nam and adjacent areas. Tectonic evolution of Earth's crust of Indochina. Proc. of CGI-1: 377-388. Hå ChÝ Minh City.

23. Ph¹m Kho¶n, 1985. BÒ dµy vá Tr¸i ®Êt l·nh thæ ViÖt Nam vµ kÕ cËn. L­u tr÷ ViÖn §Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n. Hµ Néi, 50 tr.

24. Pham Van Ngoc, Daniele Boyer, Nguyen Van Giang and Nguyen Thi Kim Thoa, 1995. Electrical properties and deep structure of the Red River fault zone in North Vietnam from magnetotelluric sounding results. C. R. Acad. Sci. 320 / IIa : 181-187. Paris.

25. Phan Cù TiÕn (chñ biªn), 1989. §Þa chÊt Campuchia, Lµo vµ ViÖt Nam. Côc §Þa chÊt VN, Hµ Néi, 134 tr.

26. Phan Trung §iÒn, 1997. Pre-Cenozoic basin analysis and Petroleum systems on the Continental Shelf of Vietnam. J. of Geology, B / 9-10 : 331-340. Hµ Néi.

27. Seik D., 1984. BiÓn r×a §«ng Nam ¸: §Æc ®iÓm tr­êng ®Þa vËt lý vµ cÊu tróc, lÞch sö ph¸t triÓn biÓn r×a vµ biÓn néi lôc. MGU, Moskva (tiÕng Nga).

28. Talwani M., M. Ewing, 1960. Rapid computation of gravitational attraction of three-dimensional bodies of arbitrary shape. Geophysics, XXV/1:203-225.

29. TrÇn V¨n TrÞ, NguyÔn §×nh Uy, §µm Ngäc, 1986. The main tectonic features of ViÖt Nam. Proc. of CGI-1 : 363-375. Hå ChÝ Minh City.

30. Vainberg M. M. 1972. Ph­¬ng ph¸p biÕn ph©n vµ ph­¬ng ph¸p to¸n tö ®¬n ®iÖu, Nauka. Moskva, 332 tr. (tiÕng Nga).

31. Vâ C«ng NghiÖp, Cao ThÕ Dòng, Ph¹m V¨n B¶y, 1995. N­íc kho¸ng - n­íc nãng ViÖt Nam (tÝnh sæ 100 n¨m ®iÒu tra nghiªn cøu vµ sö dông). §Þa chÊt, Kho¸ng s¶n vµ DÇu khÝ ViÖt Nam, 2 : 299-312. Côc §Þa chÊt ViÖt Nam.

32. Vò V¨n VÊn, NguyÔn ViÕt ý, 1985. Quy luËt tiÕn ho¸ thµnh phÇn cña c¸c ®¸ granitoid MZ-KZ vïng Nam Trung Bé, ViÖt Nam. Nh÷ng vÊn ®Ò TLKS : 19-24, ViÖn KHT§, Hµ Néi.

33. Won J. and Michael Bevis, 1987. Computing the gravitational and magnetic anomalies due to a polygon. Geophysics, 52 / 2 : 232-238.