QuÇn ®¶o Thæ Chu lµ quÇn ®¶o tiÒn tiªu phÝa t©y nam cña n­íc ViÖt Nam, n»m c¸ch mòi Cµ Mau kho¶ng 160 km vÒ phÝa t©y b¾c vµ c¸ch ®Çu mót phÝa nam ®¶o Phó Quèc kho¶ng 100 km vÒ t©y nam, gåm 8 ®¶o cã diÖn tÝch rÊt kh¸c nhau. Tr­íc ®©y vÒ ph­¬ng diÖn hµnh chÝnh, quÇn ®¶o thuéc tØnh An Xuyªn (Cµ Mau); nay thuéc tØnh Kiªn Giang. §¶o lín nhÊt tªn chÝnh lµ Thæ Chu, ng­êi ®Þa ph­¬ng quen gäi lµ Thæ Ch©u. Trªn c¸c b¶n ®å cò cßn cã tªn lµ Poulo Panjang. §¶o cã diÖn tÝch gÇn 10 km². Nh÷ng ®¶o kh¸c nhá h¬n rÊt nhiÒu, cã bÒ mÆt lé trªn mÆt n­íc biÓn tõ vµi mÐt vu«ng (Hßn Kh«) ®Õn mét kilomet vu«ng (Hßn Tõ). Chóng cã tªn: Hßn Kh«, Hßn Hµng (cßn cã tªn lµ Hßn Chim, Hßn Nh¹n), Hßn KÌo Ngùa (cßn gäi lµ Hßn Xanh), Hßn Tõ, Hßn Cao vµ hai ®¶o cuèi cïng lµ Hßn Cao C¸t vµ Hßn M« (cßn gäi lµ Hßn C¸i Bµn) n»m h¬i c¸ch biÖt kho¶ng 50 km vÒ ®«ng b¾c ®¶o Thæ Chu (H×nh 1).

Tr­íc nay, trong quÇn ®¶o chØ cã ®¶o Thæ Chu míi cã ng­êi ë vµ hiÖn nay ®· lËp x· Thæ Chu thuéc huyÖn Phó Quèc. Trªn ®¶o cã cÇu c¶ng, ®Ìn biÓn, cã tr­êng häc, tr¹m y tÕ vµ b­u ®iÖn. §¶o ®· cã tµu hµnh kh¸ch vµ hµng ho¸ th­êng xuyªn liªn l¹c víi ®Êt liÒn. §­êng giao th«ng trªn ®¶o thuËn tiÖn.

N­íc sinh ho¹t trªn ®¶o, tr­íc c«ng tr×nh nµy chØ lÊy tõ c¸c giÕng ®µo trong thÒm §Ö tø cã ®é cao 2 m ®Õn vµi chôc mÐt c¸ch mùc n­íc biÓn. Mét vµi n¬i xuÊt lé n­íc tõ c¸c trÇm tÝch mÇu ®á, nh­ng l­u l­îng rÊt nhá. ChÊt ®èt trong sinh ho¹t lÊy tõ c©y rõng. Rõng cßn nhiÒu c©y thuèc d©n téc.

H¶i s¶n ®¸nh b¾t mét phÇn ®­îc ph¬i kh«, cßn phÇn lín b¸n cho c¸c tµu tõ Kiªn Giang, Cµ Mau ®Õn thu mua. Mçi buæi s¸ng, gÇn cÇu c¶ng, nh÷ng ng­êi bu«n b¸n trong ®Êt liÒn ra hoÆc nh©n d©n trong x· cã ®em b¸n mét Ýt rau, tr¸i c©y, thÞt c¸, v.v.

VÒ mïa giã nåm, tõ h­íng ®«ng nam thæi ®Õn, c¸c tµu thuyÒn ®ç trong vòng B·i Ngù, cßn mïa giã ch­íng, tõ t©y nam thæi vÒ th× tµu thuyÒn l¹i chuyÓn sang ®Ëu ë b·i Dinh hoÆc b·i Vßng. V× thÕ c¸c qu¸n b¸n hµng ¨n, nhu yÕu phÈm còng di chuyÓn ®i l¹i theo n¬i tµu thuyÒn ®Ëu.

VÒ ®Þa chÊt, cho ®Õn nay viÖc nghiªn cøu ë quÇn ®¶o Thæ Chu vÉn cßn rÊt Ýt ái.

N¨m 1951, tõ vµi mÉu c¸t kÕt do mét ®¬n vÞ h¶i qu©n Ph¸p thu thËp, E. Saurin, trªn c¬ së so s¸nh ®· cho r»ng chóng thuéc "C¸t kÕt th­îng" (Jura-Creta).

N¨m 1967, H. Fontaine ®· kh¶o s¸t trªn quÇn ®¶o, lÇn ®Çu tiªn ph¸t hiÖn c¸c ho¸ th¹ch th©n gç silic ho¸ (®· ®­îc C. Serra x¸c ®Þnh) vµ cho r»ng nh÷ng c¸t kÕt ë ®¶o Thæ Chu t­¬ng ®­¬ng phÇn trªn cña lo¹t Khorat, xem nh­ cã tuæi Jura.

Trªn b¶n ®å ®Þa chÊt ViÖt Nam tû lÖ 1: 500.000 (TrÇn §øc L­¬ng, NguyÔn Xu©n Bao vµ nnk, 1988), chóng ®­îc xÕp vµo hÖ tÇng Phó Quèc, tuæi Jura kh«ng chia chi tiÕt h¬n (J pq).

Trªn c¸c tê b¶n ®å ®Þa chÊt quèc gia tû lÖ 1: 200.000 (NguyÔn Ngäc Hoa vµ nnk, 1996) c¸c trÇm tÝch ë Thæ Chu còng ®­îc xÕp vµo hÖ tÇng Phó Quèc, nh­ng tuæi l¹i x¸c ®Þnh lµ Creta sím (K₁ pq).

GÇn ®©y, sau khi hÖ tÇng Phó Quèc ®­îc x¸c ®Þnh cã tuæi Miocen muén (N₁³ pq) (TrÞnh D¸nh vµ nnk, 1999, L­u tr÷ §Þa chÊt), vÊn ®Ò ®Æt ra mét c¸ch cÊp thiÕt lµ liÖu c¸c trÇm tÝch ë Thæ Chu còng cã tuæi nh­ vËy hay vÉn lµ Creta.

§iÒu ®¸ng l­u ý lµ tuæi cña c¸c trÇm tÝch mµu ®á ë Thæ Chu lu«n thay ®æi theo tuæi trÇm tÝch ë Phó Quèc. V× r»ng Thæ Chu vµ Phó Quèc ®­îc xem lµ cã cïng mét thø trÇm tÝch vµ thuéc cïng mét cÊu tróc ®Þa chÊt.

C¸c ®¶o thuéc quÇn ®¶o Thæ Chu ®Òu h×nh thµnh bëi c¸t kÕt xen Ýt bét kÕt, s¹n sái kÕt. Trªn tæng thÓ chóng bÞ uèn l­în nhÑ.

Theo quan s¸t cña c¸c t¸c gi¶ th× ë Hßn Cao (cao 45 m) vµ Hßn Tõ (cao 60 m), ph­¬ng gÇn nh­ b¾c nam, c¾m vÒ ®«ng víi gãc dèc 10-15^o. Cßn thÕ n»m c¸c líp ë ®¶o Thæ Chu gÇn nh­ n»m ngang. ChiÒu cao trung b×nh cña ®¶o kho¶ng 150 m. V¸ch bao quanh, bê biÓn dèc ®øng. Nãi chung, ch­a ®©u thÊy cã ®é nghiªng lín h¬n 20^o.

Th¸ng 2 n¨m 2000, trong nhiÖm vô nghiªn cøu n­íc sinh ho¹t cho c¸c huyÖn ®¶o Phó Quèc, Kiªn H¶i tØnh Kiªn Giang cña ®oµn §Þa chÊt thuû v¨n 803, thuéc Liªn ®oµn §CTV-§CCT MiÒn Nam do TrÇn Hång LÜnh chñ biªn, ®· tiÕn hµnh 5 lç khoan ë ®¶o Thæ Chu (TK1, ..., TK5), mét lç khoan ë Hßn Tõ (TK6). §· kh¶o s¸t c¸c ®¶o: Thæ Chu, Hßn Tõ, Hßn Cao, Hßn Xanh, Hßn Nh¹n. Cã thÓ xem ®Þa tÇng ë ®¶o Thæ Chu thÓ hiÖn kh¸ ®Çy ®ñ c¸c ®Æc tr­ng cña trÇm tÝch mµu ®á cña quÇn ®¶o.

TËp 1: c¸t kÕt mµu x¸m nh¹t võa ®Õn th«, g¾n kÕt r¾n ch¾c. Dµy 10,50 m. TËp nµy gÆp ë lç khoan TK2.

TËp 2: c¸t bét kÕt mµu x¸m nh¹t, ®«i chç cã mµu n©u nh¹t gåm c¸c líp c¸t kÕt h¹t mÞn xen c¸c líp bét kÕt, cã cÊu t¹o xiªn thanh vµ chøa m¶nh vôn thùc vËt ho¸ than. Dµy 29,80 m. TËp nµy gÆp ë c¸c lç khoan TK1, TK2, TK3, vµ TK6.

TËp 3: bét kÕt mµu x¸m lôc xen líp máng c¸t kÕt h¹t mÞn, ph©n líp; Ýt r¾n ch¾c (®¸ mµi). Dµy 12,20 m. TËp nµy gÆp ë c¸c lç khoan TK1, TK2, TK3, vµ TK6.

T¹i lç khoan TK1 gÆp mét phøc hÖ Bµo tö phÊn hoa nh­ sau (MÉu TK.1/3): Lycopodiumsporites sp., Cyathidites sp., Sphagnumsporites sp., Polypodiites sp., Laevigatosporites sp., Osmundasporites sp., Nevisisporites sp., Cheiropleuria sp., Gleicheniacidites sp., Brachyphyllum sp., Hymenophyllum sp., Myoporumpollenites sp., Monocolpollenites sp..

MÉu TK.1/5 cã thªm: Cicatricosisporites sp., Dictyophyllidites sp., Coupersisporites sp., Leiotriletes sp., Tricolpopollenites sp..

T¹i lç khoan TK6, Hßn Tõ, ë ®é s©u 17 m, còng thuéc tËp 3 cßn ph¸t hiÖn thªm nhiÒu Bµo tö phÊn hoa vµ vi vôn thùc vËt kh¸c (mÉu TK6/17). TÊt c¶ ®Òu bÞ Ðp dÑp m¹nh vµ than ho¸. Ngoµi nh÷ng d¹ng ®· gÆp ë c¸c mÉu TK1/3, TK1/5 cßn cã: Classopollis sp., Quercidites sp., Araucariacites sp., Staplinisporites sp., Schizaeacites sp., Cupressacites sp., Eucommiidites sp., Taurocusporites sp., Klukisporites sp..

TËp 4: c¸t kÕt mµu x¸m n©u, h¹t th« ®Õn võa, cÊu t¹o ph©n líp dµy, th­êng gÆp ph©n líp xiªn thanh. PhÇn d­íi cã s¹n sái th¹ch anh. Dµy 31,20 m. TËp nµy gÆp ë c¸c lç khoan TK1, TK2, TK3, TK4 vµ TK6.

Trong c¸t kÕt thuéc phÇn trªn cïng cña tËp 4 ë b·i ChiÕn Th¾ng, ®¶o Thæ Chu, trªn mùc n­íc biÓn kho¶ng 10 –15 m, trong ®¸ gèc ph¸t hiÖn ho¸ th¹ch th©n gç silic ho¸. Ngoµi ra, ë b·i Ng­, b·i NhÊt vµ b·i Vßng còng ®· t×m thÊy lo¹i ho¸ th¹ch nµy. §Æc biÖt lµ ë Hßn Xanh, trªn mÆt ®¶o ph©n bè c¸t bét kÕt mµu x¸m lôc (®¸ mµi) thuéc tËp 3 cã rÊt nhiÒu th©n gç silic ho¸ cã kÝch th­íc vµ chiÒu dµi lín.

Tuy d¹ng ho¸ th¹ch nµy ch­a thÊy trong mÉu lâi khoan nh­ng nhê mùc n­íc biÓn vµ c¸c ®¸ mµu x¸m lôc (tËp 3) cã thÓ x¸c ®Þnh vÞ trÝ ®Þa tÇng cña chóng ë kho¶ng phÇn trªn cña tËp 4 hoÆc phÇn d­íi cña tËp 5.

S­u tËp ho¸ th¹ch nhiÒu nh­ng ®¸ng tiÕc lµ hiÖn nay trong n­íc kh«ng cã ng­êi nghiªn cøu. Tr­íc ®©y, còng t¹i ®¶o Thæ Chu c¸c ho¸ th¹ch th©n gç silic do H. Fontaine thu thËp (1967) ®· ®­îc x¸c ®Þnh gåm cã: Prototaxoxylon asiaticum, Protopodocarpoxylon orientale, Pr. paraorientale (Vozenin-Serra, 1969).

TËp 5: c¸t kÕt h¹t mÞn xen bét kÕt mµu n©u, ph©n líp máng ®Õn võa. C¸c líp bét kÕt kÐm r¾n ch¾c, dÔ vì vôn theo mÆt líp. Cã nhiÒu m¶nh vôn thùc vËt ho¸ than, mµu ®en, vÕt v¹ch n©u ®en, cøng dßn. Dµy 25,50 m. TËp nµy gÆp ë c¸c lç khoan TK4, TK5.

Ngoµi ra cßn cã Ýt di tÝch T¶o Èn nguån, thuéc c¸c d¹ng th­êng thÊy trong c¸c trÇm tÝch n­íc ngät ®Õn lî (TK.4-4/54): Leiofusa sp., Metaleiofusa sp., Veryhachium sp..

TËp 6: bét kÕt mµu n©u, loang læ, ph©n líp máng, dÔ vì vôn vµ t¸ch theo mÆt líp. ChuyÓn dÇn vÒ phÝa lç khoan TK5, gi÷a tËp cã c¸t kÕt h¹t nhá, mµu x¸m lôc nh¹t, cã n¬i phít hång. Dµy 32,30 m.

TËp nµy gÆp ë lç khoan TK4 vµ TK5. T¹i lç khoan TK5 cã chøa nhiÒu Bµo tö phÊn vµ Vi vôn thùc vËt kh¸c. TÊt c¶ ®Òu bÞ Ðp dÑp m¹nh vµ than ho¸ (TK.5/65): Taurocusporites sp., Cicatricosisporites sp., Tricolpopollenites sp., Monocolpopollenites sp., Laevigatosporites sp., Eucommiidites sp., Gleicheniacidites sp., Cupressacites sp., Lycodiumsporites sp., Lygodiumsporites sp..

Trong lç khoan cßn cã T¶o Chlorophyceae kh«ng x¸c ®Þnh; gÆp Ýt di tÝch Dinoflagellata (TK.5/4-69).

TËp 7: trªn cïng cña tËp lµ 2 m bét kÕt mµu x¸m cã lÉn Ýt sÐt ph©n líp máng. TiÕp d­íi lµ c¸t kÕt mµu n©u nh¹t, h¹t nhá ®Õn võa xen c¸c líp máng bét kÕt mµu x¸m. Dµy 29,70 m. TËp nµy gÆp mét Ýt ë lç khoan TK4 vµ lç khoan TK5.

TËp 8: trªn cïng cña tËp lµ c¸t kÕt h¹t võa mµu x¸m tr¾ng phít vµng. Gi÷a tËp lµ c¸t kÕt mµu x¸m n©u, h¹t th«, cã lÉn s¹n sái th¹ch anh. PhÇn d­íi cña tËp lµ c¸t s¹n kÕt mµu n©u nh¹t, chøa cuéi ®a kho¸ng. §¸ r¾n ch¾c. BÒ dµy thÊy ®­îc lµ 18,70 m. ChØ gÆp ë lç khoan TK5.

Tæng chiÒu dµy mÆt c¾t ®Þa tÇng theo lç khoan lµ 197 m.

Cao h¬n theo kh¶o s¸t trªn mÆt cßn cã h¬n 40 m lµ c¸t kÕt mµu x¸m n©u nh¹t, h¹t võa, ph©n líp dµy xen Ýt líp máng bét kÕt, sÐt bét kÕt mµu tr¾ng x¸m.

Nh­ vËy bÒ dµy c¸c trÇm tÝch mµu ®á ë quÇn ®¶o Thæ Chu thÊy ®­îc kho¶ng 240 m, nh­ng phÇn ®Þa tÇng lé trªn mÆt n­íc biÓn chØ non 190 m. Theo ®Æc ®iÓm th¹ch häc cã thÓ chia thµnh 3 nhÞp trÇm tÝch tõ d­íi lªn. NhÞp 1: gåm c¸c tËp 1, 2 vµ 3. PhÇn thÊp cña tËp kh«ng thÊy ®­îc; NhÞp 2: gåm c¸c tËp 4, 5, 6, vµ 7; NhÞp 3: gåm tõ tËp 8 trë lªn.

Chóng lµ nh÷ng trÇm tÝch t­íng vòng vÞnh, ch©u thæ s«ng (h×nh 2). Trªn cïng lµ c¸c thÒm trÇm tÝch §Ö tø. Trong thÒm cao kho¶ng 20 m ph¸t hiÖn ®­îc c¸c di chØ kh¶o cæ thuéc v¨n ho¸ Sa Huúnh.

Khi nghiªn cøu c¸c ho¸ th¹ch th©n gç silic ho¸ (s­u tËp cña H. Fontaine, 1967), Serra C. (1969) cho chóng cã tuæi Mesozoi.

H. Fontaine, Workman D. R. (1978) trong bµi "Tæng quan vÒ ®Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n cña Campuchia, Lµo vµ ViÖt Nam cho r»ng c¸c ho¸ th¹ch th©n gç trong "§Êt ®á" vµ "C¸t kÕt th­îng" ë Campuchia vµ Nam ViÖt Nam cã tuæi kho¶ng tõ Jura gi÷a ®Õn Creta gi÷a, theo thang ®Þa tÇng hÖ Creta chia 3 thèng.

Tuy nhiªn, c¸c bµo tö phÊn hoa nµy ph©n bè ë hai møc bªn d­íi vµ bªn trªn ho¸ th¹ch th©n gç silic ho¸, do ®ã bÞ tuæi cña c¸c th©n gç nµy khèng chÕ. Cho nªn nÕu chóng th­êng gÆp tõ Creta ®Õn Neogen, th× kÕt hîp víi tuæi cña ho¸ th¹ch gç, yÕu tè Creta lµ thÝch hîp h¬n c¶.

NhiÒu nhµ ®Þa chÊt th­êng liªn hÖ c¸c trÇm tÝch mµu ®á ë Thæ Chu víi lo¹i ë Phó Quèc vµ nói Con Voi (Campuchia). T¹i nói nµy, H. Fontaine còng ®· t×m ®­îc mét phøc hÖ Bµo tö phÊn hoa tuæi Creta sím.

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, c¸c trÇm tÝch ë Thæ Chu vÉn ®­îc xÕp vµo hÖ tÇng Phó Quèc nh­ng hiÖn nay hÖ tÇng nµy ®· ®­îc ®Þnh tuæi Miocen muén (N₁³ pq) trªn c¬ së s­u tËp thùc vËt vµ Bµo tö phÊn hoa ë Phó Quèc. V× c¸c trÇm tÝch mµu ®á ë Thæ Chu cã tuæi Creta nªn cÇn ph¶i t¸ch chóng riªng ra ®Ó thµnh lËp mét ph©n vÞ míi: hÖ tÇng Thæ Chu tuæi Creta (Ktc)*. HÖ tÇng gåm 3 phÇn d­íi, gi÷a vµ trªn t­¬ng øng víi 3 nhÞp trÇm tÝch nh­ ®· tr×nh bµy ë trªn. C¸c t¸c gi¶ bµi viÕt nµy cho r»ng ®©y lµ mét mÆt c¾t Creta cña ®íi t­íng - cÊu tróc Thæ Chu - Phó Quèc. Nã kh«ng hoµn toµn gièng c¸c mÆt c¾t Creta ®· thÊy ë n­íc ta. §Ó lµm râ quan hÖ gi÷a c¸c trÇm tÝch ë Phó Quèc vµ Thæ Chu, cÇn nghiªn cøu thªm vÒ mÆt ®Þa tÇng ë Phó Quèc, ®ång thêi còng cÇn thÈm ®Þnh l¹i ë c¸c phßng ph©n tÝch n­íc ngoµi c¸c th©n gç silic ho¸ t×m thÊy c¶ ë Thæ Chu vµ Phó Quèc.

Nh©n dÞp c«ng bè bµi b¸o nµy, c¸c t¸c gi¶ xin ch©n thµnh c¸m ¬n l·nh ®¹o Liªn ®oµn §CTV- §CCT MiÒn Nam vµ ®oµn §Þa chÊt thuû v¨n 803 ®· gióp ®ì trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu.

1. Fontaine H., 1967. Note sur l’Archipel de Thæ Ch©u. ViÖt Nam ®Þa chÊt kh¶o lôc, 10 : 17-22. Sµi Gßn.

2. Fontaine H., Workman D. R., 1978. Review of the geology and mineral resources of Kampuchea, Lao and Vietnam. Proc 3^rd Reg. Conf. GeoSEA : 359-608. Bangkok.

3. NguyÔn Ngäc Hoa (chñ biªn), 1996. B¶n ®å ®Þa chÊt vµ kho¸ng s¶n ViÖt Nam tû lÖ 1 : 200.000; lo¹t tê ®ång b»ng Nam Bé: tê Phó Quèc - Hµ Tiªn. Côc §Þa chÊt ViÖt Nam, Hµ Néi.

4. Ramingwong Tavisakdi, 1978. A review of the Khorat group of Thailand. Proc 3^rd Reg. Conf. GeoSEA : 763-774. Bangkok.

5. Serra C., 1969. Sur des bois fossiles de l’Archipel de Thæ Ch©u (golfe de Thailande). ViÖt Nam ®Þa chÊt kh¶o lôc, 12 : 1-15, Sµi Gßn.

7. Vò Khóc, Bïi Phó Mü (®ång chñ biªn), 1989. §Þa chÊt ViÖt Nam, TËp I: §Þa tÇng. Tæng côc Má ®Þa chÊt, Hµ Néi.