TÌM THẤY TRẦM TÍCH NEOGEN TRÊN CAO NGUYÊN ĐÁ ĐỒNG VĂN, HÀ GIANG

LÊ ĐỨC AN, UÔNG ĐÌNH KHANH

Viện Địa lý, Viện KH&CN Việt Nam, Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội

Vết lộ trầm tích Neogen Đồng Văn được chúng tôi phát hiện ngày 22/1/2008 trong khuôn khổ đợt khảo sát những giá trị của di sản địa mạo - địa chất cao nguyên đá Đồng Văn - Mèo Vạc do Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam tổ chức. Sau đó trong hành trình nghiên cứu trượt lở đất thuộc đề tài Khoa học cơ bản mã số 70.06.06 vào ngày 3/5/2008, chúng tôi đã tiến hành khảo sát chi tiết và lấy mẫu phân tích bào tử phấn hoa.

Vết lộ nằm ở phía đông thung kín karst, nơi có thị trấn Đồng Văn và trụ sở UBND huyện Đồng Văn (H. 1). Thung kín này kéo dài khoảng 3 km theo phương gần Đ-T, nơi rộng nhất đến 1 km, diện tích khoảng trên 2 km2. Đáy thung kín ở độ cao 1050 m, phủ bởi các thành tạo bở rời Đệ tứ, nguồn gốc dòng chảy và eluvi-deluvi. Phía nam thung kín là đá vôi Carbon-Permi (hệ tầng Bắc Sơn), còn phía bắc và đông bắc là các đá vôi, vôi silic Devon thượng (hệ tầng Tốc Tát) và Devon hạ-trung (hệ tầng Nà Quản).

Hình 1. Vị trí vết lộ Neogen tại thung kín Đồng Văn

Đông nam thung kín là một dải đồi thấp (15-20 m) thoải, bị san ủi ở chân, hình thành các vách trượt-sụt (Ảnh 1). Trong một vách ở phía đông vết lộ cao khoảng 7 m quan sát rõ đặc điểm thạch học của các trầm tích Neogen ở phần dưới mặt cắt (Ảnh 2). Đó là các thành tạo sét, sét bột nén khá chặt mầu vàng nhạt, rải rác chứa các tảng, cuội có thành phần là thạch anh, đá phun trào, đá phiến sét phân lớp (các đá này đã bị phong hóa rất mạnh). Trầm tích phân lớp dày, thấy rõ thế nằm cắm về ĐĐB (70oÐ30o và 80oÐ35o); cũng quan sát thấy các mặt trượt (mặt sét bóng có vết sước), trong đó có mặt trượt cắm thoải về ĐĐN (110oÐ30o).


Trầm tích Neogen gốc thấy rõ trong khoảng 4 m bên dưới mặt cắt, còn phần bên trên (khoảng 3 m) trầm tích Neogen bị phong hóa nứt nẻ, vỡ vụn mạnh, không còn rõ phân lớp và thế nằm, và lên gần bề mặt có lẫn nhiều cục vụn deluvi, mầu nâu sẫm.

Tại vết lộ này (tọa độ: 23o16’36’’ B; 105o22’8’’ Đ) đã lấy 5 mẫu gửi phân tích Bào tử phấn hoa tại Viện Địa chất, Viện KH&CN Việt Nam, do TS. Đinh Văn Thuận thực hiện (sơ đồ lấy mẫu trên Ảnh 2). Có 3 mẫu được xếp vào tuổi hoặc Neogen (Pliocen) (mẫu 1 và 5), hoặc Pliocen (mẫu 2), với tập hợp: Polypodium sp., Lygodium sp., Taxus sp., Quercus sp., Lycopodium sp., Taxodium sp., Glyptostrobus sp., Sequoia sp., Euphorbia sp., Gleichenia sp., Pinus sp., Neosporites sp., Carya sp., Trilannosporites sp., Castanopsis sp.. Hai mẫu ở phần trên mặt cắt (số 3 và 4) được giả định tuổi Pliocen - Đệ tứ với tập hợp nghèo của: Polypodium sp., Cyathea sp., Gleichenia sp., Tsuga sp., Trilannosporites sp., Taxodium sp., Castanea sp., Graminnae.

Chúng tôi tạm chia mặt cắt vết lộ làm 2 phần: 4 m bên dưới thuộc trầm tích Pliocen (N2) gốc, và 3 m bên trên thuộc thành tạo eluvi-deluvi tuổi Pliocen - Đệ tứ (Ảnh 2). Chính trong phần eluvi-deluvi gần chỗ lấy mẫu đã nhặt được 1 cục tectit đen ánh, hình cầu, đường kính 3,5 cm.

Hiện chưa rõ bề dày và phạm vi phân bố của trầm tích Pliocen trong thung kín này.

Sự hiện diện của trầm tích Pliocen tại thung kín karst Đồng Văn có thể giúp ích:

1. Hiểu rõ hơn về hoạt động kiến tạo trẻ khu vực: có hoạt động mạnh sau Pliocen;

2. Hiểu đầy đủ hơn về điều kiện cổ địa lý: thung kín karst Đồng Văn được hình thành từ Pliocen trong điều kiện có dòng chảy lớn;

3. Có cơ sở xác định tuổi địa hình: mặt san bằng trên cao nguyên đá Đồng Văn có trước Pliocen (có thể thuộc Miocen);

4. Chứng minh một lần nữa về luận điểm: trũng Neogen trên mặt cao nguyên luôn hình thành muộn hơn các trũng Neogen dưới đáy thung lũng, dọc theo các đứt gẫy khu vực.

Thông báo này được hoàn thành nhờ tài trợ của Đề tài mã số 7.006.06 thuộc Chương trình Nghiên cứu khoa học cơ bản.