ĐÁNH
GIÁ NGUY CƠ TAI BIẾN TRƯỢT LỞ DỌC TUYẾN ĐƯỜNG 4D TRÊN CƠ SỞ NGHIÊN CỨU MỐI QUAN
HỆ
GIỮA CẤU TRÚC
ĐỊA CHẤT VÀ ĐỊA HÌNH
Đại học Khoa học Tự nhiên, Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Tóm tắt: Tai biến trượt lở dọc các tuyến đường giao thông ở miền núi nuớc ta xảy
ra thường xuyên và tập trung vào những cung đường xác định. Kết quả nghiên cứu cho
thấy ngoài các yếu tố khí hậu và hoạt động nhân sinh thì cấu trúc địa chất trong
mối quan hệ với địa hình thể hiện rõ vai trò ở các điều kiện khác nhau: 1) Trong
điều kiện địa hình có cùng độ dốc thì khả năng trượt lở phụ thuộc vào mối quan
hệ giữa cấu trúc địa chất và địa hình. Trong trường hợp cấu trúc địa chất được
đặc trưng bởi thành tạo địa chất là đá magma rắn chắc, cấu tạo khối hoặc đá
trầm tích, trầm tích phun trào cấu tạo phân lớp có thế nằm với hướng cắm ngược
với hướng nghiêng của địa hình thì cấu trúc địa chất đóng vai trò đảm bảo tính
ổn định của sườn dốc. Còn trong trường hợp các thành tạo địa chất có cấu tạo
phân lớp, phân phiến với hướng cắm cùng với hướng dốc của địa hình thì cấu trúc
địa chất có vai trò thúc đẩy nhanh quá trình trượt đất đá; 2) Khi cấu trúc địa
chất cũ bị hoạt động kiến tạo trẻ xóa đi để tạo ra một cấu trúc địa chất mới
(đới cắt trượt) với đặc trưng là các thành tạo bị vỡ vụn thì địa hình càng dốc
khả năng trượt càng lớn với nguyên nhân chủ yếu gây trượt lở là trọng lực.
Trên
cơ sở thực hiện đề tài QG-05-29, tập thể tác giả đã tiến hành khảo sát nghiên
cứu cấu trúc địa chất dọc quốc lộ 4D từ Sa Pa đến Lào Cai, tập trung phân tích
các yếu tố gây trượt lở, trong đó chú trọng đến việc đánh giá vai trò của cấu
trúc địa chất tại những vị trí xảy ra trượt lở và có nguy cơ trượt lở cao.
Kết
quả nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc địa chất và địa hình là cơ sở khoa học
cho việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật, giảm thiểu tác hại của tai biến trượt lở
có hiệu quả. Tập thể tác xin trân trọng cám ơn Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Khoa
học - Công nghệ đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện đề tài QG-05-29.
Các
điều kiện tự nhiên như khí hậu, thủy văn của miền Tây Bắc Bộ đã được nhiều công
trình đề cập đến [4, 7]. Trong bài báo này, hai yếu tố địa hình, cấu trúc địa chất
và mối quan hệ giữa chúng sẽ được tập trung phân tích nhằm làm rõ vai trò của
những yếu tố đó trong tai biến trượt lở và đề xuất những giải pháp phù hợp, bền
vững để giảm thiểu hậu quả và phòng chống tai biến.
1. Đặc điểm địa hình
Tuyến
đường 4D chạy men theo sườn trái của thung lũng Ngòi Đum có địa hình thấp dần từ
thị trấn Sa Pa đến thành phố Lào Cai, có vách dương dốc, mặt đường hẹp, có nhiều
đoạn uốn khúc với vách âm dốc và sâu. Thung lũng Ngòi Đum có trắc diện ngang
hẹp, hình chữ V, có sườn dốc, thường đạt 60o. Mức
độ phân cắt ngang ở hai bên sườn thung lũng khác nhau, bên sườn trái có 3 suối nhỏ
và một suối lớn, bên sườn phải có 2 suối lớn và 6 suối
nhỏ [1].